Để phát huy giá trị di sản văn hóa biển Nam Trung Bộ, cần nhận diện đúng giá trị đặc trưng của từng địa phương để lựa chọn hình thức khai thác phù hợp, tránh trùng lặp và thương mại hóa di sản.
Nhằm góp phần phát huy giá trị di sản văn hóa biển phục vụ phát triển du lịch bền vững, sáng 17/7, tại Hà Nội, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) tổ chức Hội thảo khoa học “Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa biển gắn với phát triển du lịch vùng Nam Trung Bộ”.
Nam Trung Bộ là không gian văn hóa biển đặc sắc của Việt Nam. Khu vực này lưu giữ nhiều lớp trầm tích văn hóa từ Sa Huỳnh, Champa đến Đại Việt. Trải qua quá trình cư trú, giao thương và tiếp biến văn hóa lâu đời, vùng đất Nam Trung Bộ đã hình thành hệ thống di sản phong phú, từ các đền tháp, thương cảng, đình làng, lăng Ông, làng chài… đến các lễ hội cầu ngư, tri thức nghề biển, ẩm thực và các phong tục, tập quán gắn với đời sống cư dân ven biển. Những giá trị văn hóa ấy không chỉ phản ánh bản sắc của cộng đồng cư dân biển mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa, khẳng định giá trị lịch sử và chủ quyền biển đảo.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Lan Oanh, Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam khẳng định, khi được bảo vệ đúng cách, di sản văn hóa biển khu vực Nam Trung Bộ góp phần tạo nên bản sắc cho điểm đến, cải thiện sinh kế cho người dân và đem lại trải nghiệm có chiều sâu cho du khách.
Theo phân tích của chủ nhiệm đề tài khoa học Tiến sĩ Hoàng Thị Bình (Phó Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam), mặc dù sở hữu nhiều lợi thế, việc khai thác di sản văn hóa biển phục vụ phát triển du lịch ở Nam Trung Bộ vẫn đối mặt với nhiều rào cản. Nổi bật là tư duy khai thác còn manh mún, khiến di sản chưa được phát huy thành sản phẩm du lịch đặc trưng; nguy cơ thương mại hóa làm suy giảm giá trị và tính xác thực của di sản; sự tham gia của cộng đồng địa phương còn hạn chế; cùng những hạn chế trong cơ chế quản lý và phối hợp liên ngành.
Theo ý kiến của các chuyên gia, để phát huy giá trị di sản văn hóa biển Nam Trung Bộ, cần nhận diện đúng giá trị đặc trưng của từng địa phương để lựa chọn hình thức khai thác phù hợp, tránh trùng lặp và thương mại hóa di sản. Cộng đồng cư dân ven biển phải được xem là chủ thể của di sản, tham gia vào toàn bộ quá trình xây dựng, quản lý và hưởng lợi từ hoạt động du lịch. Bên cạnh đó, sản phẩm du lịch cần được đầu tư chiều sâu văn hóa, làm nổi bật những câu chuyện về lịch sử, con người và đời sống cư dân biển; ứng dụng công nghệ số nhưng không thay thế vai trò của nghệ nhân và tri thức bản địa. Các địa phương cũng cần tăng cường liên kết vùng, kết nối tuyến điểm, chia sẻ dữ liệu và phối hợp bảo tồn, đồng thời bảo đảm phát triển du lịch trong giới hạn chịu tải của môi trường, tái đầu tư nguồn thu cho bảo tồn di sản và hỗ trợ cộng đồng gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống.
Nhấn mạnh việc cần coi di sản văn hóa biển là yếu tố nền tảng của phát triển du lịch, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế Du lịch chia sẻ, phát triển du lịch phải bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản, tạo sinh kế cho cộng đồng và nâng cao trải nghiệm của du khách. Đồng thời, cần chuyển từ tư duy phát triển từng điểm đến sang xây dựng không gian di sản biển có tính liên kết. Đặc biệt, cần gắn phát triển du lịch di sản với kinh tế xanh và kinh tế sáng tạo nhằm mở rộng chuỗi giá trị, gia tăng lợi ích cho cộng đồng và phát triển bền vững.
Tại hội thảo, các đại biểu đã trao đổi để làm rõ nội hàm khái niệm “di sản văn hóa biển” trong bối cảnh Nam Trung Bộ; nhận diện đầy đủ hơn các giá trị tiêu biểu của di sản văn hóa biển; nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ di sản gắn với bảo tồn không gian văn hóa, môi trường sinh thái, sinh kế cộng đồng và quyền tham gia của chủ thể di sản. Các diễn giả cũng trao đổi về mối quan hệ giữa bảo tồn di sản và phát triển du lịch, đồng thời đề xuất nhiều mô hình khai thác phù hợp như: du lịch cộng đồng tại làng chài, du lịch sinh thái gắn với văn hóa biển, du lịch trải nghiệm nghề biển, du lịch lễ hội, du lịch giáo dục di sản và môi trường biển, du lịch ký ức chủ quyền biển đảo, du lịch văn hóa Chăm, du lịch ẩm thực biển, du lịch thông minh và các tuyến du lịch liên kết biển - đảo - đồng bằng - cao nguyên./.
