Qua gần 10 năm thi hành, nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ vướng mắc, bất cập; một số quy định chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh.
Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 5, chiều 18/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).
Trình bày tờ trình tóm tắt dự án luật, Thứ trưởng Bộ Công an Lê Văn Tuyến cho biết, việc sửa đổi Bộ luật Hình sự dựa trên các nghị quyết, kết luận, chỉ thị quan trọng của Đảng, đặc biệt là các định hướng về cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân, phát triển kinh tế nhà nước, phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và giảm dần phạm vi áp dụng hình phạt tử hình…
Qua gần 10 năm thi hành nhiều quy định của Bộ luật Hình sự hiện hành đã bộc lộ vướng mắc, bất cập; một số quy định chưa bao quát hết các hành vi nguy hiểm cho xã hội mới phát sinh; một số quy định chưa thật sự thống nhất, đồng bộ với pháp luật chuyên ngành, pháp luật tố tụng hình sự, pháp luật xử lý vi phạm hành chính và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Theo Thứ trưởng Lê Văn Tuyến, việc sửa đổi lần này tập trung vào 4 vấn đề lớn: sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm; sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt; sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự; sửa đổi các quy định của Bộ luật để bảo đảm đồng bộ, thống nhất, khả thi và kỹ thuật lập pháp.
Một trong những nội dung cơ bản là đề xuất thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội. Bộ luật Hình sự hiện hành quy định 10 tội danh bị áp dụng khung hình phạt cao nhất đến tử hình. Chính phủ đề xuất bỏ tử hình với 6 tội, gồm: tội bạo loạn (điều 112); tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (điều 142); tội mua bán trái phép chất ma túy (điều 251); tội chống loài người (điều 422); tội phạm chiến tranh (điều 423); tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (dự kiến nhập chung vào tội khủng bố). Các tội còn giữ hình phạt tử hình gồm: tội phản bội Tổ quốc; tội giết người; tội khủng bố; tội sản xuất trái phép chất ma túy.
Việc thu hẹp này nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.
Dự thảo luật cũng cơ bản nâng gấp đôi mức phạt tiền và mức định lượng bằng tiền trong cấu thành định tội, định khung hình phạt tại các tội danh, phù hợp với biến động giá cả, tiền lương, thu nhập, GDP bình quân đầu người và điều kiện phát triển kinh tế - xã hội.
Đáng chú ý, dự thảo luật mở rộng phạm vi loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng công nghệ mới, thử nghiệm có kiểm soát công nghệ, quy trình, giải pháp, sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới trong phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; thực hiện nhiệm vụ quốc phòng, an ninh, đấu tranh phòng, chống tội phạm của lực lượng vũ trang.
Ngoài ra, bổ sung quy định về tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, cho thời gian khắc phục hậu quả đối với các hành vi vi phạm gắn với điều kiện cụ thể.
Trên cơ sở này, dự thảo bổ sung căn cứ miễn trách nhiệm hình sự đối với trường hợp được tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội, quốc phòng, an ninh.
Trong giai đoạn giải quyết tin báo, tố giác tội phạm, nếu có căn cứ miễn trách nhiệm hình sự thì có thể miễn trách nhiệm hình sự, nhằm hạn chế phát sinh thủ tục tố tụng không cần thiết, bảo đảm chính sách nhân đạo, nhân văn.
Một nội dung mới khác, theo Thứ trưởng Bộ Công an, dự thảo luật bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực: trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt… Dự thảo luật đồng thời bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới, đặc biệt là các tội danh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, lĩnh vực kinh tế, thương mại, lĩnh vực sở hữu trí tuệ... Quy định này nhằm khắc phục các khoảng trống trong pháp luật hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm; đáp ứng các yêu cầu về hội nhập quốc tế, phục vụ công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.
Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, các cơ quan của Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi cơ bản, toàn diện Bộ luật Hình sự với những cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn nêu trong Tờ trình của Chính phủ.
Về cơ bản, các nội dung của dự thảo Bộ luật đã bám sát, thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, tiếp tục cụ thể hóa nhiệm vụ về: cải cách tư pháp; xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật về phòng, chống tội phạm, đề cao tính hướng thiện, nhân đạo trong xử lý người phạm tội; yêu cầu về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung…
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhận thấy, Bộ luật Hình sự là đạo luật có tính chất nền tảng, với yêu cầu sửa đổi toàn diện Bộ luật Hình sự, chính sách hình sự sẽ có sự thay đổi căn bản và tác động rất lớn đến tất cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội. Đồng thời, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ ba đã thông qua nhiều chính sách quan trọng liên quan trực tiếp tới các nội dung của Bộ luật Hình sự. Vì vậy, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát để thể chế hóa đầy đủ những quan điểm, mục tiêu, định hướng mới nhất của Đảng, Nhà nước, bảo đảm thể chế hóa tối đa.
Cũng trong chương trình phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi); cho ý kiến về việc tách Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận thành các dự án độc lập./.
