Phường Đồng Nguyên cần quy hoạch không gian du lịch bài bản; xây dựng bộ tiêu chuẩn “Điểm trải nghiệm Đồng kỵ”; tổ chức ẩm thực theo chuỗi giá trị mang bản sắc.
Làng Đồng Kỵ nằm trong không gian Từ Sơn - Kinh Bắc, phường Đồng Nguyên, tỉnh Bắc Ninh. Nơi đây nổi tiếng có bề dày lịch sử của làng Việt cổ. Đặc biệt, cụm di tích đình, chùa Đồng Kỵ có giá trị văn hóa quốc gia, nơi nuôi giấu cán bộ cách mạng tiền khởi nghĩa. Lễ hội Rước pháo Đồng Kỵ được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Làng nghề gỗ Đồng Kỵ đã tồn tại và phát triển hàng trăm năm, được khẳng định thương hiệu và đông đảo khách hàng ưa chuộng. Đặc biệt, cộng đồng dân cư năng động, giàu truyền thống. Các yếu tố này bổ trợ cho nhau tạo nên vùng đất có chiều sâu khác biệt, tạo nên tiềm năng to lớn du lịch.
* Phát huy giá trị di sản
Sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Đồng Kỵ, nguyên Chủ tịch UBND phường Đồng Kỵ (sau sáp nhập là phường Đồng Nguyên) Dương Văn Lạc luôn tự hào về truyền thống quê hương, với sự tích dẹp giặc Xích Quỷ, giặc Ân, cứu nước của danh tướng Thiên Cương. Truyền thống yêu nước đó tiếp tục được phát huy trong các thời kỳ tiền khởi nghĩa, các cuộc chiến tranh bảo vệ chủ quyền đất nước.
Đặc biệt, nơi đây còn ngôi chùa Đồng Kỵ với những câu chuyện lịch sử là niềm tự hào của nhân dân địa phương. Tiến sỹ Trần Đức Nguyên, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội cho biết: Chùa Đồng Kỵ được xây dựng thế kỷ XVII. Chùa từng là cơ sở hoạt động của Tổng Bí thư Trường Chinh cùng nhiều cán bộ Trung ương như Hoàng Văn Thụ, Hoàng Quốc Việt, Nguyễn Lương Bằng... Trong giai đoạn tiền khởi nghĩa, hòa thượng Phạm Thông Hòa, khi đó là trụ trì nhà chùa, tham gia gây dựng cơ sở cơ sở, tạo điều kiện nuôi giấu và bảo vệ cán bộ cách mạng. Các vật dụng như khay mây, ấm chén, mâm đồng, bộ quần áo Tổng Bí thư Trường Chinh mặc khi hoạt động cách mạng... được trưng bày, lưu giữ nay tại Nhà lưu niệm Bác Trường Chinh đặt tại khu di tích. Đây là nguồn tư liệu quan trọng để xây dựng sản phẩm du lịch “địa chỉ đỏ".
Cùng với cụm di tích đình, chùa Đồng Kỵ, Hội rước pháo Đồng kỵ được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia là lợi thế thu hút khách du lịch. Tiến sĩ Nguyễn Thị Huệ, Trường Đại học Khoa học, Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng từ góc độ phát triển du lịch, những giá trị đặc sắc của lễ hội Đồng Kỵ đã tạo nên nền tảng để hình thành một sản phẩm du lịch lễ hội có tính cạnh tranh cao.
Tiến sĩ Nguyễn Văn Đáp, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh khẳng định: Đồng Nguyên là vùng đất có bề dày lịch sử, văn hóa và truyền thống cộng đồng. Trong không gian đó, Đồng Kỵ nổi bật với hệ thống di tích, tín ngưỡng, lễ hội, nghề gỗ mỹ nghệ, nghệ thuật chạm khắc, đội ngũ nghệ nhân và những giá trị lịch sử - cách mạng. Đặc biệt, cụm đình, đền, chùa gắn với lễ hội và làng nghề tạo nên một chỉnh thể văn hóa có giá trị. Qua đó, có thể thấy Đồng Kỵ đang sở hữu hệ sinh thái văn hóa sống, có khả năng hình thành một điểm đến du lịch đặc sắc của Bắc Ninh- Kinh Bắc.
* Hướng tới điểm đến văn hóa, làng nghề
Ông Ngô Minh Nam, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Đồng Nguyên chia sẻ, Đảng ủy phường xác định phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có khả năng đóng góp vào tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Chính quyền địa phương cũng mong muốn thông qua phát triển du lịch để phát triển du lịch để bảo tồn di sản tốt hơn.
Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Văn Đáp cho biết thêm mục tiêu đến năm 2030, tại Đồng Kỵ hình thành nền móng của điểm du lịch vận hành thực chất có sản phẩm, có không gian trải nghiệm, cộng đồng tham gia và có cơ chế quản trị và có thương hiệu. Đến năm 2045, Đồng Kỵ hướng tới trở thành một điểm đến văn hóa, làng nghề, sáng tạo có vị trí rõ nét trong mạng lưới du lịch Bắc Ninh và vùng Thủ đô.
Thực tế đã có nhiều đơn vị lữ hành cũng có kế hoạch khai thác du lịch Đồng Kỵ. Ông Tào Đức Hiệp, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Du lịch BHL cho biết Tàu Hà Nội 5 cửa ô với điểm xuất phát từ Hà Nội qua một số điểm ở Bắc Ninh, qua hơn 1 năm triển khai thu hút đông đảo du khách. Đồng Kỵ có nhiều điều kiện để trở thành một điểm trải nghiệm tiếp nối phù hợp trong hành trình của Tàu Hà Nội 5 cửa ô; qua đó có thể giữ chân khách lâu hơn, tạo thêm trải nghiệm thú vị cho du khách. Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Du lịch BHL đề xuất cần xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên giữa địa phương, đường sắt, doanh nghiệp và điểm đến; nghiên cứu hoàn thiện tuyến Đền Đô - Đồng Kỵ thành chuỗi trải nghiệm; xây dựng sản phẩm du lịch làng nghề theo hướng “Được làm - được gặp và được mang về”…
Để tạo điểm nhấn phát triển du lịch, ông Tào Đức Hiệp cho rằng cần triển khai mỗi toa tàu là một câu chuyện, mỗi ga dừng là một cánh cửa văn hóa và mỗi điểm đến là một trải nghiệm, thì chuyến tàu ấy có thể trở thành cầu nối đưa du khách từ Thăng Long về Kinh Bắc, đưa di sản đến gần công chúng và đưa giá trị văn hóa trở thành nguồn lực cho phát triển du lịch bền vững.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan, Nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam: Điểm đến Đồng Nguyên đang thiếu liên kết thành chuỗi trải nghiệm; thiếu sản phẩm biểu diễn định kỳ… Để phát triển du lịch, khai thác giá trị, tiềm năng du lịch bà đề xuất mô hình sản phẩm “Một ngày ở Đồng Kỵ - chạm vào hồn Kinh Bắc”. Hành trình không chỉ là một điểm đến mà kể câu chuyện xuyên suốt từ không gian thiêng của đình, chùa đến đôi bàn tay người thợ, từ ký ức lễ hội đến bữa ăn cộng đồng.
Muốn làm được điều đó, phường Đồng Nguyên cần quy hoạch không gian du lịch bài bản; xây dựng bộ tiêu chuẩn “Điểm trải nghiệm Đồng kỵ”; tổ chức ẩm thực theo chuỗi giá trị mang bản sắc; bảo tồn chủ động và làm giàu trình diễn văn hóa; thành lập cơ chế điều phối du lịch cộng đồng; đồng thời đa dạng hóa hoạt động bán hàng trên cả nền tảng số và trực tiếp.
Còn theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Huệ, thời gian tới, địa phương cần ưu tiên xây dựng thương hiệu lễ hội Rước pháo Đồng Kỵ như một sản phẩm du lịch biểu tượng của Bắc Ninh gắn với câu chuyện văn hóa về Đức Thánh Thiên Cương và nghi lễ rước pháo; đồng thời, cần phát triển các chương trình trải nghiệm di sản quanh năm như tham quan không gian chế tác pháo truyền thống với phiên bản nhỏ, trình diễn kỹ thuật và hướng dẫn làm pháo gỗ gắn với nghề gỗ làng Đông Kỵ, trưng bày lịch sử lễ hội, trải nghiệm nghề gỗ mỹ nghệ Đông Kỵ, trình diễn nghi lễ thu nhỏ và ứng dụng công nghệ số trong diễn giải di sản nhằm nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách./.
