Nhằm nâng cao năng lực số cho đội ngũ nghiên cứu viên, ngày 25/6, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Văn phòng UNESCO Việt Nam tổ chức Hội thảo nâng cao năng lực về ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong khoa học xã hội.
Hoạt động nằm trong khuôn khổ hợp tác giữa Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Văn phòng UNESCO Việt Nam, góp phần nâng cao năng lực số cho Viện Hàn lâm trong quá trình hướng tới trở thành cơ quan nghiên cứu khoa học xã hội trọng điểm quốc gia ngang tầm khu vực và thế giới theo Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Phát biểu khai mạc, Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là khái niệm mới mà đã trở thành công nghệ có tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn. Điều này đặt ra yêu cầu các nhà nghiên cứu phải nhanh chóng tiếp cận, làm chủ và vận dụng AI vào hoạt động nghiên cứu, đồng thời nhận diện đầy đủ những rủi ro đi kèm.
Theo Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh, hội thảo tập trung trang bị kiến thức nền tảng về AI cùng khung quản trị và các nguyên tắc đạo đức trong ứng dụng AI của UNESCO, như tính minh bạch, công bằng, trách nhiệm giải trình, bảo vệ quyền riêng tư và dữ liệu cá nhân. Đây là nền tảng để các nhà nghiên cứu hiểu đúng về bản chất, tiềm năng cũng như những thách thức của AI, từ đó hướng tới ứng dụng công nghệ một cách có trách nhiệm ở cả cấp độ cá nhân và tổ chức. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc vận dụng AI không chỉ mở ra cơ hội nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn đòi hỏi phải giữ vững các chuẩn mực khoa học và đạo đức nghề nghiệp.
Tiến sĩ Jonathan Wallace Baker, Trưởng Đại diện UNESCO tại Việt Nam cho biết, tốc độ phát triển của AI đang vượt nhanh hơn khả năng hoàn thiện các khung pháp lý ở nhiều quốc gia. Vì vậy, UNESCO thúc đẩy các nguyên tắc bảo đảm con người là trung tâm của sự phát triển công nghệ; đồng thời đề cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình, quyền kiểm soát dữ liệu của người dùng, bảo vệ sự đa dạng văn hóa và bảo đảm các nhóm yếu thế không bị gạt ra ngoài lề bởi các thuật toán.
Để hỗ trợ các quốc gia đưa những nguyên tắc này vào thực tiễn, UNESCO đã xây dựng Khung đào tạo kiến thức về AI dành cho khu vực công. Tại Việt Nam, chương trình đã được các giảng viên Trường Công nghệ Thông tin và Truyền thông, Đại học Bách khoa Hà Nội điều chỉnh phù hợp với bối cảnh thực tế, giúp đội ngũ cán bộ, viên chức nâng cao hiểu biết về AI, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng các mô hình AI có trách nhiệm và bảo đảm đạo đức.
Tại hội thảo, các nghiên cứu viên và cán bộ, viên chức của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được giới thiệu những nội dung thiết thực về sử dụng AI có kiến thức, trách nhiệm và đạo đức trong nghiên cứu; bảo vệ các công trình chưa công bố và dữ liệu nhạy cảm; nhận diện, giảm thiểu các định kiến mang tính hệ thống; cảnh giác với các trích dẫn giả mạo và hiện tượng “ảo tưởng” của AI; đồng thời bảo đảm lịch sử, văn hóa Việt Nam cũng như bối cảnh của các dân tộc thiểu số được phản ánh trung thực và giữ vững các tiêu chuẩn cao nhất về tính liêm chính trong nghiên cứu.
Các chuyên gia cũng hướng dẫn áp dụng công cụ Đánh giá tác động đạo đức của UNESCO trong công việc hàng ngày nhằm bảo vệ dữ liệu, tăng cường trách nhiệm giải trình, đồng thời bảo đảm sự phán đoán và nhân phẩm của con người luôn giữ vai trò trung tâm trong quá trình ứng dụng AI, phù hợp với các khung quản lý của Việt Nam và các nguyên tắc đạo đức toàn cầu./.
