Hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, qua bao thăng trầm, cải lương vẫn giữ được sức sống riêng, được các thế hệ nghệ sĩ nối tiếp, sáng tạo và đưa đến gần hơn với công chúng
Từ những sân khấu Nam Bộ, cải lương đã vượt qua không gian và thời gian để lan tỏa vẻ đẹp của tiếng đàn, lời ca, trở thành một phần đặc sắc trong đời sống văn hóa Việt Nam. Hơn một thế kỷ hình thành và phát triển, qua bao thăng trầm, cải lương vẫn giữ được sức sống riêng, được các thế hệ nghệ sĩ nối tiếp, sáng tạo và đưa đến gần hơn với công chúng. Trong dòng chảy ấy, Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang (Thành phố Hồ Chí Minh) đã bền bỉ tồn tại và phát triển hơn 50 năm, trở thành một địa chỉ nghệ thuật quan trọng của sân khấu cải lương Nam Bộ.
Từ di sản đến sức sống mới
Trong hành trình của Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, mỗi thế hệ mang một câu chuyện, dấu ấn riêng nhưng cùng gặp nhau ở tình yêu sân khấu và ý thức gìn giữ những giá trị được trao truyền.
Nghệ sĩ Nhân dân Trần Thị Thanh Vy là một trong những nghệ sĩ thuộc thế hệ đầu tiên góp phần đặt nền móng cho Nhà hát. Tên tuổi của bà gắn liền với nhiều vai diễn, đặc biệt là vở Nàng Xê Đa, một dấu son của sân khấu cải lương từ thập niên 1980. Khi ra mắt, vở diễn đã đến gần như hầu hết các sân khấu lớn của Thành phố Hồ Chí Minh như, Thủ Đô, Hào Huê, Quốc Thanh, Hưng Đạo, Cao Đồng Hưng, Bà Chiểu, Cây Gõ... với hơn 1.000 suất diễn.
Sau nhiều thập niên, trở lại Khu di tích quốc gia đặc biệt Căn cứ Trung ương Cục miền Nam (xã Tân Lập, tỉnh Tây Ninh), Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Vy xúc động trước vùng đất từng ghi dấu những năm tháng đấu tranh gian khổ của dân tộc, trên địa danh lịch sử gắn với sự hy sinh của soạn giả, liệt sĩ Trần Hữu Trang - người đặt nền móng tạo nên Nhà hát mang tên ông.
“Trở lại mảnh đất này, nhìn thấy sự cống hiến của các đồng chí lãnh đạo Đảng, mình có được ngày nay, sống trong hòa bình là nhờ sự đóng góp xương máu của bao nhiêu anh hùng liệt sĩ đã nằm xuống mảnh đất này...”, Nghệ sĩ Nhân dân Thanh Vy chia sẻ.
Với bà, ký ức về những năm tháng sân khấu cải lương và những người đã hy sinh vì đất nước gặp nhau ở sự tiếp nối. Nửa thế kỷ trôi qua, Nhà hát vẫn giữ nghề, giữ sân khấu và tạo cơ hội để nghệ sĩ trẻ tiếp tục cống hiến, phục vụ khán giả.
“Đến hôm nay, Nhà hát Trần Hữu Trang còn tồn tại xuyên suốt 50 năm, trở thành nơi duy trì sức sống, nghề hát cải lương, để các bạn trẻ đóng góp, trụ lại, phục vụ khán giả. Khán giả còn yêu mến là niềm sung sướng nhất của tôi”, bà bộc bạch.
Cũng trở lại căn cứ cách mạng, Nhà giáo - Nghệ sĩ Ưu tú Đoàn Mạnh Dung, 87 tuổi, được biết đến qua vai ông Ba bắt rắn trong phim truyền hình Đất phương Nam cùng vợ là Nghệ sĩ Ưu tú Thanh Dâu chăm chú quan sát từng kỷ vật chiến tranh tại Nhà trưng bày. Mỗi hiện vật như gợi lại những lát cắt của một thời chiến đấu gian khổ, nơi bao thế hệ đã sống, chiến đấu và hy sinh để đất nước có được hòa bình hôm nay.
Với hai nghệ sĩ, truyền lửa cải lương cho thế hệ trẻ không chỉ là giữ một nghề hát mà còn là giữ lại một phần ký ức văn hóa để những giá trị được vun đắp qua nhiều thế hệ không bị lãng quên.
Từ những nghệ sĩ đặt nền móng đến lớp nghệ sĩ đang tiếp bước, hành trình của Nhà hát cũng là hành trình của sự trao truyền. Trưởng thành và gắn bó trong thời gian dài tại Nhà hát, diễn viên Lê Hồng Thắm cho biết, chị càng cảm nhận rõ trách nhiệm tiếp nối những giá trị mà các thế hệ đi trước đã dày công xây dựng. Chị mong có thêm nhiều cơ hội để cống hiến, đền đáp tình cảm của khán giả và những người đã dành tâm huyết cho sân khấu.
Trong chặng đường tới, Nhà hát dự kiến có kế hoạch đào tạo nguồn nhân lực trẻ, tạo dựng lực lượng kế cận cho sân khấu cải lương, để ngọn lửa nghề tiếp tục được trao truyền.
Với diễn viên Phùng Ngọc Bảy, trở lại căn cứ địa cách mạng anh như được sống lại những năm tháng chiến đấu của các cô, chú trong kháng chiến. Anh được lắng nghe những người từng thuộc Đoàn Dân công Giải phóng kể về một thời vừa chiến đấu với địch, vừa hoạt động trên mặt trận văn hóa.
Những câu chuyện của người trong cuộc trở thành bài học sống động đối với nghệ sĩ trẻ. Anh Phùng Ngọc Bảy mong muốn, thế hệ hôm nay tiếp tục học hỏi, trau dồi, phát huy những giá trị được trao truyền, không phụ lòng các thế hệ đi trước đã để lại di sản cải lương và Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang đến hôm nay.
Nửa thế kỷ gìn giữ hồn cải lương Nam Bộ
Năm 2026 đánh dấu chặng đường 50 năm hình thành và phát triển của Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang (15/9/1976 - 15/9/2026), một trong những đơn vị nghệ thuật tiêu biểu của sân khấu cải lương Nam Bộ, nơi lưu giữ, kế thừa và tiếp nối những giá trị đặc sắc của nghệ thuật cải lương trong đời sống văn hóa Việt Nam.
Theo Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt, Giám đốc Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, trong suốt 50 năm, Nhà hát từng bước xây dựng vị thế là một trong những địa chỉ nghệ thuật quan trọng của cải lương Nam Bộ, quy tụ nhiều thế hệ nghệ sĩ, soạn giả, đạo diễn, nhạc công và những người làm sân khấu, góp phần tạo nên dấu ấn trong hành trình phát triển của nghệ thuật cải lương Việt Nam.
Cải lương là loại hình nghệ thuật sân khấu đặc trưng của Nam Bộ, được hình thành từ đời sống văn hóa, tâm hồn và tiếng nói của người dân phương Nam. Trong dòng chảy ấy, Thành phố Hồ Chí Minh là nơi tập trung đông đảo nghệ sĩ, sân khấu, đoàn hát, tác giả cùng nhiều hoạt động sáng tạo cải lương. Từ nền tảng đó, Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang trở thành không gian biểu diễn, gặp gỡ, sáng tạo và trưởng thành của nhiều thế hệ nghệ sĩ.
Nhiều tác phẩm đã đến với công chúng từ sân khấu Nhà hát; nhiều nghệ sĩ được chắp cánh, khẳng định tài năng và tạo dựng tên tuổi. Theo Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt, Nhà hát cũng được xem là cái nôi của nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương thành danh, nơi nghệ sĩ trẻ có cơ hội học nghề, đứng trên sân khấu và được các nghệ sĩ đi trước dìu dắt.
Sự tiếp nối ấy không chỉ nằm ở nghề nghiệp mà còn là quá trình truyền trao những giá trị của sân khấu cải lương, từ tiếng đàn, câu ca, cách diễn, xử lý nhân vật đến tình yêu và trách nhiệm đối với nghệ thuật dân tộc.
Kỷ niệm 50 năm ngày thành lập cũng là dịp để Nhà hát xác định hướng đi cho giai đoạn tiếp theo đó là vừa giữ gìn những giá trị cốt lõi, vừa chủ động đổi mới phương thức sáng tạo, biểu diễn và tiếp cận công chúng.
Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống gắn với đổi mới sáng tạo để cải lương tiếp tục có sức sống trong đời sống đương đại.
Nhà hát hướng đến xây dựng không gian nghệ thuật năng động, nơi các thế hệ nghệ sĩ gặp gỡ, trao truyền và sáng tạo; những giá trị kinh điển được tiếp cận bằng ngôn ngữ mới; nghệ sĩ trẻ có cơ hội được đào luyện và tỏa sáng. Việc rà soát, bảo quản và số hóa bước đầu hệ thống tư liệu được xác định là nhiệm vụ quan trọng, góp phần lưu giữ ký ức Nhà hát, phục vụ nghiên cứu, giáo dục truyền thống, trưng bày và quảng bá nghệ thuật cải lương trong tương lai.
Hơn 50 năm đi qua, ánh đèn sân khấu vẫn sáng, tiếng đàn, lời ca cải lương vẫn tìm đến khán giả và những người trẻ vẫn tiếp tục bước lên sân khấu. Từ những năm tháng gian khó đến đời sống nghệ thuật hôm nay, cải lương vẫn không ngừng được gìn giữ, đổi mới và lan tỏa.
Với Nhà hát cải lương Trần Hữu Trang, dấu mốc 50 năm không khép lại một hành trình mà mở ra chặng đường tiếp nối, nơi những giá trị của quá khứ được trao cho thế hệ hôm nay để tiếng hát cải lương tiếp tục ngân vang, sống trong lòng công chúng và viết tiếp những câu chuyện mới./.
