Từ những nghi lễ trong mỗi gia đình đến các hoạt động cộng đồng, Tết Độc lập đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái ở miền Tây Nghệ An.
Với đồng bào Thái ở miền Tây Nghệ An, ngày Quốc khánh 2/9 từ lâu đã trở thành một dịp lễ đặc biệt. Tại nhiều bản làng người Thái ở các xã Châu Bình, Quỳ Châu, Quỳ Hợp, Quế Phong, Nga My, Bình Chuẩn, Yên Hòa, Tương Dương, Nhôn Mai, Mỹ Lý…, cờ Tổ quốc được treo tại nhiều gia đình và dọc các tuyến quốc lộ 48, 16, 48C, 7… Người dân chỉnh trang nhà cửa, chuẩn bị thực phẩm, làm các món ăn truyền thống để đón ngày lễ lớn của đất nước. Mâm cơm ngày Tết Độc lập thường có những sản vật quen thuộc của núi rừng và đời sống sản xuất như xôi nếp, thịt gà, cá, rau rừng cùng các món ăn truyền thống. Sau nghi lễ cúng gia tiên, các thành viên quây quần bên mâm cơm, thăm hỏi họ hàng, hàng xóm. Ở nhiều bản, các hoạt động giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao cũng được tổ chức, tạo nên không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.
Bản Na Ngân có hơn 150 hộ, gần 740 nhân khẩu, nằm trong thung lũng thuộc vùng đệm đại ngàn Pù Huống. Những ngày đầu tháng 9, trở lại Na Ngân dễ dàng cảm nhận không khí đón Tết Độc lập rộn ràng của bà con nơi đây.
Trên những con đường trong bản rực rỡ sắc đỏ của cờ Tổ quốc, nhiều gia đình treo cờ trước hiên những ngôi nhà sàn truyền thống. Người dân tất bật chuẩn bị mâm cơm với những món ăn quen thuộc như xôi nếp cẩm, thịt gà, hoa quả, rượu cần, rượu men lá để làm lễ cúng. Con cháu đi làm ăn xa, đi học cũng tranh thủ trở về sum họp cùng gia đình. Đàn ông trong bản í ới gọi nhau mổ trâu, bò, lợn; phụ nữ ngâm gạo nếp, chuẩn bị lá dong để gói bánh chưng đen, bánh sừng trâu. Bên hiên những ngôi nhà sàn, các hoạt động văn nghệ, múa hát, chơi khắc luống, đánh cồng chiêng, giao lưu cộng đồng được tổ chức, tạo nên không khí vui tươi, rộn ràng trong những ngày nghỉ lễ.
Trong những căn nhà sàn truyền thống, người cao tuổi, người có uy tín trong bản kể cho con cháu nghe về ý nghĩa ngày Quốc khánh 2/9, về cuộc đời, sự nghiệp và tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Những câu chuyện lịch sử được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, góp phần bồi đắp niềm tự hào và tạo nên ký ức chung của cộng đồng.
Ông Lương Văn Ùn, Trưởng bản Na Ngân, xã Nga My cho biết, dịp Tết Độc lập, gia đình nào cũng chuẩn bị mâm cơm truyền thống để dâng cúng tổ tiên. Lễ vật được chuẩn bị chu đáo, thể hiện sự thành kính của con cháu đối với ông bà, tổ tiên và lòng biết ơn đối với Bác Hồ, đất nước. Ngoài mâm cúng, mỗi gia đình còn chuẩn bị một bữa cơm đoàn tụ, mời anh em, họ hàng đến giao lưu, cùng thưởng thức các món ăn truyền thống và uống rượu cần. Các gia đình trong bản thường chung nhau mổ trâu, bò, lợn để lấy thịt làm cỗ cúng và sử dụng trong những ngày nghỉ lễ. Từ chiều 1/9, người dân Na Ngân đã chung nhau mổ 5 con bò và 3 con lợn. Gà được mỗi gia đình chuẩn bị để làm lễ vật trên mâm cỗ cúng.
Sau bữa cơm gia đình, mọi người lại sang nhà nhau thăm hỏi, chúc Tết, gần như đi hết các gia đình trong bản. Không khí Tết Độc lập vì thế lan tỏa từ nhà này sang nhà khác, từ dòng họ này sang dòng họ khác. Những cuộc gặp gỡ, những bữa cơm gia đình tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng của bản làng. Qua đó, người dân thêm gần gũi, gắn bó, tăng cường tình thân, tinh thần tương trợ và sự đoàn kết trong cộng đồng. Các trò chơi, sinh hoạt văn hóa truyền thống như đánh cồng chiêng, chơi khắc luống, nhảy sạp, múa hát cũng được tổ chức. Các bà, các mẹ, chị em phụ nữ trong bản mặc những bộ trang phục thổ cẩm truyền thống. Giữa núi rừng đại ngàn, tiếng cồng chiêng, khắc luống vang vọng hòa cùng tiếng nói cười, tạo nên không khí ngày hội đặc trưng của bản Thái. Tết Độc lập cũng là dịp nhiều giá trị văn hóa truyền thống của người Thái được tái hiện trong đời sống cộng đồng.
Tại các bản làng, cụm dân cư, tiểu vùng văn hóa Thái như Văng Muộn, Pá Tý, Cành Toong (xã Yên Na), Na Kho, Na Ngân, Xốp Kho (xã Nga My), Mường Chon (xã Bình Chuẩn)…, các hoạt động văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian được tổ chức, thu hút đông đảo người dân tham gia. Những điệu múa, tiếng cồng chiêng, khắc luống cùng các trò chơi như nhảy sạp, kéo co, bắn nỏ, tó mặng… tạo nên không khí vui tươi trong ngày hội.
Bà Bùi Thị Thoa, bản Na Kho, xã Nga My nói, Tết Độc lập có ý nghĩa quan trọng trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa cộng đồng. Đây là một phần trong đời sống văn hóa của người Thái, được trao truyền qua nhiều thế hệ; đồng thời là dịp để gia đình, dòng họ sum họp, bà con trong bản gặp gỡ, giao lưu và thêm gắn bó.
Ông Khoàng Văn Van, người có uy tín bản Na Kho, xã Nga My chia sẻ, với bà con người Thái, ngày Quốc khánh không chỉ là dịp mừng đất nước phát triển, cầu mong bình an mà còn nhắc nhở con cháu về niềm tự hào dân tộc, trách nhiệm với bản làng và quê hương.
Từ những nghi lễ trong mỗi gia đình đến các hoạt động cộng đồng, Tết Độc lập đã trở thành một phần trong đời sống văn hóa của đồng bào Thái ở miền Tây Nghệ An. Mỗi gia đình thêm trân trọng những giá trị của hòa bình, độc lập, gìn giữ và phát huy nét đẹp văn hóa truyền thống. Với thế hệ trẻ, đây là dịp để hiểu thêm về lịch sử đất nước, về những giá trị mà các thế hệ cha ông đi trước đã tạo dựng, vun đắp./.
