Thực hiện chủ trương của Đảng, Nhà nước về đổi mới tổ chức bộ máy, quản lý biên chế và xây dựng vị trí việc làm, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã rà soát toàn diện nhiệm vụ, khối lượng công việc, sản phẩm đầu ra và năng lực đội ngũ, làm cơ sở bố trí nhân lực phù hợp, bảo đảm đúng người, đúng việc.
Phóng viên Thông tấn xã Việt Nam đã có cuộc trao đổi với Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Thắng, Trưởng ban Tổ chức - Cán bộ, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam về nội dung này.
*Phóng viên: Với đặc thù vừa thực hiện chức năng quản lý, tham mưu, vừa có hệ thống các viện nghiên cứu hoạt động trong nhiều lĩnh vực chuyên môn khác nhau, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã căn cứ vào những tiêu chí và phương pháp nào để xác định vị trí việc làm, xây dựng bản mô tả công việc và khung năng lực phù hợp với từng đơn vị, từng nhóm chức danh, bảo đảm phản ánh đúng yêu cầu thực tế, thưa ông?
* Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Thắng: Việc xác định vị trí việc làm tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam được đặt trong tổng thể yêu cầu kiện toàn tổ chức bộ máy, rà soát chức năng, nhiệm vụ và nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng đội ngũ cán bộ, viên chức. Đây là nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng, nhất là trong bối cảnh Viện Hàn lâm đang tiếp tục điều chỉnh tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ của các đơn vị sau khi chuyển từ cơ quan trực thuộc Chính phủ thành đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Thực hiện Kết luận số 107-KL/TW ngày 17/10/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm trong hệ thống chính trị gắn với xây dựng đội ngũ cán bộ và quản lý biên chế và Hướng dẫn số 07-HD/BTCTW ngày 19/10/2026 của Ban Tổ chức Trung ương về rà soát, hoàn thiện vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án biên chế trong hệ thống chính trị, Viện Hàn lâm đã thành lập Ban Chỉ đạo, Tổ giúp việc; giao Ban Tổ chức - Cán bộ làm đầu mối tham mưu, hướng dẫn, đôn đốc và tổng hợp kết quả triển khai trong toàn Viện Hàn lâm.
Về phương pháp, chúng tôi xác định việc xây dựng vị trí việc làm phải xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng đơn vị; đồng thời căn cứ vào nhiệm vụ được giao, khối lượng công việc, sản phẩm đầu ra, yêu cầu chuyên môn và điều kiện thực hiện nhiệm vụ. Trên cơ sở đó, các đơn vị tiến hành rà soát danh mục vị trí việc làm hiện có, xác định những vị trí tiếp tục kế thừa, những vị trí cần điều chỉnh, bổ sung hoặc hoàn thiện. Đối với bản mô tả công việc, yêu cầu đặt ra là phải xác định rõ nhiệm vụ, công việc, sản phẩm đầu ra, trách nhiệm, quyền hạn và quan hệ phối hợp của từng vị trí. Khung năng lực phải tương ứng với tính chất, mức độ phức tạp và trách nhiệm của nhiệm vụ, công việc, bảo đảm phù hợp với yêu cầu thực tế, không chỉ dừng ở việc xác định trình độ đào tạo hay chức danh nghề nghiệp.
Đặc biệt, Viện Hàn lâm là đơn vị nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, với nhiều nhóm nhiệm vụ như nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, tư vấn chính sách, điều tra khảo sát, tổng kết thực tiễn, hợp tác quốc tế, đào tạo, thông tin - tư liệu và xuất bản. Vì vậy, việc xác định vị trí việc làm phải tính đến đặc điểm của từng lĩnh vực, từng loại hình công việc, nhất là những nhiệm vụ nghiên cứu chuyên sâu, liên ngành và có thời gian thực hiện dài.
Theo kết quả tổng hợp bước đầu, toàn Viện Hàn lâm đã rà soát 648 nhiệm vụ, 6.922 công việc, 6.922 sản phẩm và 462 vị trí việc làm; nhu cầu nhân lực theo kết quả rà soát là 1.546 người đến năm 2031. Đây là cơ sở dữ liệu quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hệ thống vị trí việc làm, xác định nhu cầu nhân lực và xây dựng phương án bố trí, sử dụng đội ngũ trong thời gian tới.
*Phóng viên: Trong quá trình xây dựng và rà soát vị trí việc làm, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đang gặp những khó khăn, vướng mắc gì? Theo ông, cần có giải pháp nào để đánh giá đúng năng lực, chuyên môn của đội ngũ cán bộ, viên chức, tránh tình trạng xác định vị trí việc làm chủ yếu dựa vào chức danh, bằng cấp và thâm niên mà chưa phản ánh đầy đủ khối lượng, hiệu quả thực hiện nhiệm vụ?
* Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Thắng: Khó khăn lớn nhất hiện nay xuất phát từ đặc thù hoạt động nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn. Khác với nhiều loại hình công việc có thể xác định tương đối rõ khối lượng và thời gian thực hiện, hoạt động nghiên cứu khoa học thường có tính chuyên sâu, liên ngành, dài hạn; quá trình hình thành sản phẩm và nghiệm thu kết quả nghiên cứu cũng có sự khác nhau giữa các lĩnh vực, nhiệm vụ. Do đó, nếu chỉ sử dụng phương pháp quy đổi thời gian lao động thông thường để xác định nhu cầu nhân lực sẽ khó phản ánh đầy đủ tính chất và yêu cầu của công việc. Bên cạnh đó, dữ liệu về nhiệm vụ, công việc, sản phẩm và thời gian thực hiện ở một số lĩnh vực chưa được chuẩn hóa đồng bộ. Nguồn dữ liệu được hình thành qua nhiều thời kỳ, sử dụng những phương pháp thống kê khác nhau nên cần tiếp tục đối chiếu, xác minh và cập nhật. Việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức sau sắp xếp cũng đặt ra yêu cầu phải cập nhật, liên kết lại dữ liệu về vị trí việc làm, số lượng người làm việc và cơ cấu đội ngũ.
Một vấn đề khác là phải đánh giá đúng sự phù hợp giữa yêu cầu của từng vị trí việc làm với trình độ, chuyên môn và năng lực thực tế của người đảm nhiệm. Việc rà soát không thể chỉ căn cứ vào số lượng người hiện có, bằng cấp, chức danh hay thâm niên công tác, mà phải xem xét người đó có đáp ứng được nhiệm vụ được giao hay không, khả năng thực hiện công việc và kết quả, sản phẩm cụ thể như thế nào. Để khắc phục tình trạng xây dựng vị trí việc làm mang tính cơ học, chúng tôi xác định phải lấy chức năng, nhiệm vụ, khối lượng công việc và sản phẩm đầu ra làm căn cứ. Trên cơ sở đó, xác định rõ yêu cầu về chuyên môn, năng lực, trách nhiệm của từng vị trí; đồng thời đối chiếu với đội ngũ hiện có để có phương án bố trí, điều chuyển, đào tạo, bồi dưỡng hoặc sử dụng chung nhân lực phù hợp.
Đối với các vị trí nghiên cứu khoa học, việc đánh giá cần tính đến đặc thù của sản phẩm nghiên cứu, chất lượng kết quả, tiến độ thực hiện, trách nhiệm chủ trì và phối hợp, mức độ đáp ứng yêu cầu chuyên môn. Không nên áp dụng một cách máy móc cùng một thước đo cho tất cả các lĩnh vực nghiên cứu, bởi mỗi lĩnh vực có đặc điểm, phương pháp và chu kỳ hình thành sản phẩm khác nhau. Ngoài những khó khăn về chuyên môn và dữ liệu, quá trình triển khai còn gặp một số vướng mắc về kỹ thuật. Đến hết ngày 10/11/2026, cả 29/29 đầu mối thuộc phạm vi rà soát đã hoàn thành kê khai, xác nhận và gửi dữ liệu ban đầu. Tuy nhiên, tài khoản của Viện Hàn lâm với tư cách đơn vị chủ quản chưa được đồng bộ, liên thông với tài khoản của các đơn vị trực thuộc, ảnh hưởng đến việc khai thác và tổng hợp dữ liệu tập trung. Phần mềm cũng đang trong quá trình hoàn thiện, một số biểu mẫu và phiên bản được điều chỉnh, trong khi hạ tầng kỹ thuật, đường truyền ở một số đơn vị còn hạn chế. Những vấn đề này cho thấy xây dựng vị trí việc làm không đơn thuần là một công việc thống kê, sắp xếp lại chức danh hay số lượng nhân sự, mà cần có quá trình rà soát thực chất, dựa trên dữ liệu và đặc điểm hoạt động của từng đơn vị.
*Phóng viên: Để việc triển khai vị trí việc làm thực sự tạo chuyển biến trong quản lý, bố trí và sử dụng nhân lực, nhất là phát huy năng lực của đội ngũ nghiên cứu viên, nâng cao chất lượng nghiên cứu khoa học và tư vấn chính sách, Viện Hàn lâm cần tập trung vào những giải pháp trọng tâm nào trong thời gian tới? Ông có kiến nghị gì về cơ chế, chính sách nhằm gắn việc đánh giá cán bộ, viên chức với kết quả thực hiện nhiệm vụ và sản phẩm công việc cụ thể?
* Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Thắng: Trong thời gian tới, Viện Hàn lâm tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm. Trước hết, tiếp tục rà soát, chuẩn hóa và hoàn thiện cơ sở dữ liệu về chức năng, nhiệm vụ, công việc, sản phẩm, vị trí việc làm và nhân lực. Các dữ liệu cần được đối chiếu với hồ sơ thực tế, có căn cứ xác định rõ ràng; phân loại cụ thể những nội dung đã được xác nhận, những nội dung cần bổ sung, chỉnh sửa và những nội dung chưa đủ căn cứ kiểm chứng. Đây là điều kiện quan trọng để bảo đảm việc xác định vị trí việc làm và nhu cầu nhân lực có cơ sở khoa học, sát thực tế.
Thứ hai, hoàn thiện danh mục vị trí việc làm, bản mô tả công việc và khung năng lực của từng đơn vị. Trong đó, cần xác định rõ nhiệm vụ, sản phẩm đầu ra, trách nhiệm, quyền hạn, quan hệ phối hợp và yêu cầu năng lực đối với từng vị trí. Việc hoàn thiện phải gắn với chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức hiện hành, tránh tình trạng vị trí việc làm được xây dựng nhưng không phản ánh đúng yêu cầu công việc.
Thứ ba, xây dựng phương án bố trí, sử dụng và cơ cấu lại đội ngũ trên cơ sở đánh giá cụ thể số lượng, cơ cấu, trình độ và năng lực của viên chức hiện có. Viện Hàn lâm sẽ chú trọng các giải pháp bố trí, điều chuyển, đào tạo, bồi dưỡng, kiêm nhiệm và sử dụng chung nhân lực giữa các đơn vị; ưu tiên sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực hiện có trước khi đề xuất bổ sung nhân lực mới.
Thứ tư, tiếp tục hoàn thiện phương án số lượng người làm việc giai đoạn 2027-2031. Theo kết quả rà soát bước đầu, nhu cầu nhân lực của Viện Hàn lâm là 1.546 người, trong khi số lượng người làm việc được giao năm 2026 là 1.212 người, số lượng nhân lực thực tế tại thời điểm ngày 30/9/2026 là 1.313 người. Trên cơ sở nhu cầu đã xác định, Viện Hàn lâm dự kiến phương án số lượng người làm việc tăng dần qua từng năm: năm 2027 là 1.399 người, năm 2028 là 1.443 người, năm 2029 là 1.481 người, năm 2030 là 1.514 người và năm 2031 là 1.546 người. Đây là phương án dự kiến, tiếp tục được rà soát, đối chiếu với yêu cầu nhiệm vụ, khả năng cơ cấu lại đội ngũ, điều kiện bảo đảm thực hiện và thẩm quyền quyết định của cấp có thẩm quyền; không phải số lượng người làm việc đã được phê duyệt chính thức.
Về cơ chế, chính sách, chúng tôi cho rằng cần có hướng dẫn thống nhất về phương pháp xác định vị trí việc làm và nhu cầu nhân lực đối với các đơn vị sự nghiệp công lập có đặc thù nghiên cứu khoa học, tư vấn chính sách. Đặc biệt, cần có hướng dẫn cụ thể đối với các vị trí nghiên cứu khoa học, nghiên cứu liên ngành và những nhiệm vụ có sản phẩm dài hạn, khó quy đổi thành giờ lao động thông thường.
Việc đánh giá cán bộ, viên chức cũng cần gắn chặt hơn với kết quả thực hiện nhiệm vụ, chất lượng sản phẩm, tiến độ và trách nhiệm của từng cá nhân. Đối với đội ngũ nghiên cứu viên, cần tính đến đặc thù của từng lĩnh vực nghiên cứu, vai trò chủ trì hoãn tham gia, chất lượng kết quả nghiên cứu và khả năng đóng góp vào hoạt động tư vấn chính sách. Có như vậy, việc đánh giá mới phản ánh đúng năng lực, mức độ hoàn thành nhiệm vụ và đóng góp thực tế của mỗi người. Viện Hàn lâm đề nghị Ban Tổ chức Trung ương tiếp tục hướng dẫn về phương pháp rà soát, xác định nhu cầu nhân lực đối với các nhiệm vụ khó lượng hóa; hướng dẫn nguyên tắc, phương pháp và lộ trình xử lý các vấn đề liên quan đến cơ cấu lãnh đạo, quản lý, cấp phó; đồng thời chỉ đạo khắc phục những vướng mắc về phần mềm, đồng bộ dữ liệu và hỗ trợ kỹ thuật.
Chúng tôi xác định, mục tiêu cuối cùng của việc xây dựng vị trí việc làm không chỉ là hoàn thiện danh mục vị trí hay xác định số lượng người làm việc, mà quan trọng hơn là bố trí đúng người, đúng việc, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, phát huy năng lực của đội ngũ nghiên cứu khoa học;qua đó nâng cao chất lượng nghiên cứu và khả năng cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước.
*Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Tất Thắng./.
