40 năm Đổi mới: Nâng tầm chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân trong kỷ nguyên mới
Y học Việt Nam đã đạt được những bước tiến dài, đưa trình độ y tế nước nhà đứng ngang hàng với các quốc gia tiên tiến trong khu vực và tiếp cận thành công các tiêu chuẩn quốc tế qua ba cột mốc cốt lõi.
Theo nhận định từ giới chuyên gia và trí thức thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (Vusta), y học nước nhà không chỉ khẳng định vị thế qua hàng loạt thành tựu công nghệ, nghiên cứu và ứng dụng lâm sàng mà còn đang chủ động tạo ra những bứt phá toàn diện, nâng tầm chất lượng chăm sóc và bảo vệ sức khỏe nhân dân trong kỷ nguyên mới.
Đánh giá về chặng đường 40 năm qua, Tiến sĩ Nguyễn Huy Quang, Trưởng ban Tư vấn, phản biện và giám định xã hội, Tổng hội Y học Việt Nam (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam), nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Y tế nhận định, y học Việt Nam đã đạt được những bước tiến dài, đưa trình độ y tế nước nhà đứng ngang hàng với các quốc gia tiên tiến trong khu vực và tiếp cận thành công các tiêu chuẩn quốc tế qua ba cột mốc cốt lõi.
Để tiếp tục bứt phá và hướng tới sự phát triển bền vững ngành y tế, Tiến sĩ Nguyễn Huy Quang cho rằng, ngành y tế cần tập trung quyết liệt vào một số chiến lược mũi nhọn. Trước hết về đổi mới tài chính y tế, cần đa dạng hóa các gói bảo hiểm y tế bổ sung nhằm đáp ứng nhu cầu chi trả đa dạng của người dân; nghiên cứu thành lập quỹ tái bảo hiểm nhằm bảo vệ tài chính, hỗ trợ sâu cho những bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo, chi phí lớn.
Về dịch chuyển nguồn lực về y tế cơ sở, Việt Nam cần phát triển mạnh mẽ mô hình bác sĩ gia đình đóng vai trò “người gác cổng”, thực hiện nhiệm vụ sàng lọc, phân loại và điều phối bệnh nhân nhằm giảm tải triệt để cho các bệnh viện tuyến trên. Dòng vốn đầu tư công sẽ ưu tiên thay đổi hạ tầng, trang thiết bị của các trạm y tế xã, phường thay vì tiếp tục tập trung xây dựng các bệnh viện lớn ở trung ương.
Về quản trị số toàn diện, Việt Nam cần bắt buộc liên thông dữ liệu y tế và triển khai bệnh án điện tử đồng bộ trên phạm vi toàn quốc; đẩy mạnh các hoạt động khám chữa bệnh từ xa, hội chẩn trực tuyến và thanh toán bảo hiểm điện tử để tạo bước đệm vững chắc xây dựng mô hình bệnh viện thông minh; đồng thời cần chuyên nghiệp hóa nhân lực quản lý, tách bạch rõ ràng giữa vai trò quản lý tài chính, nhân sự với vai trò chuyên môn khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế. Cùng với đó là tự chủ chuỗi cung ứng y tế quốc gia, tập trung xây dựng các cụm công nghiệp chuyên sâu sản xuất nguyên liệu làm thuốc, thuốc phát minh và các trang thiết bị y tế tiêu hao.
Bên cạnh hệ thống y tế công lập, sự tham gia tích cực của các tổ chức khoa học công nghệ ngoài công lập đã mang lại nhiều mô hình hỗ trợ sức khỏe cộng đồng thiết thực và linh hoạt. Bác sĩ Trần Huy Thông, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu - Tư vấn và Hỗ trợ sức khỏe cộng đồng (thuộc Vusta) nhìn nhận, qua 40 năm Đổi mới, các tổ chức thuộc Vusta đã trở thành một cấu phần hữu cơ không thể thiếu của hệ thống y tế Việt Nam. Đóng góp nổi bật của các tổ chức này là tiên phong lấp đầy “khoảng trống” chăm sóc y tế cho nhóm yếu thế, cung cấp luận cứ phản biện chính sách và làm “vườn ươm” y tế số; cầu nối huy động hiệu quả tri thức quốc tế để xây dựng một nền y tế công bằng, bền vững.
Trung tâm Nghiên cứu - Tư vấn và Hỗ trợ sức khỏe cộng đồng đã triển khai thành công 2 mô hình y tế cộng đồng tiêu biểu, nổi bật với chi phí thấp và dễ nhân rộng. Với mô hình “Mạng lưới tư vấn viên đồng đẳng” thường áp dụng cho nhóm bệnh đặc thù như HIV/AIDS hay bệnh lao. Việc đào tạo chính những người cùng cảnh ngộ, đã từng mắc bệnh làm tư vấn viên giúp xóa bỏ nhanh chóng rào cản kỳ thị và tâm lý e ngại. Nhờ sự đồng cảm sâu sắc, người bệnh dễ dàng mở lòng và tuân thủ điều trị tốt hơn. Mô hình này có chi phí vận hành cực thấp, dễ dàng chuyển giao và lồng ghép vào các hoạt động thường kỳ của địa phương.
Còn mô hình “Câu lạc bộ bạn giúp bạn” áp dụng hiệu quả cho nhóm bệnh phổ thông như tiểu đường, cao huyết áp hay người cao tuổi. Các nhóm nhỏ sinh hoạt ngay tại khu dân cư để hướng dẫn nhau tự chăm sóc và nhắc nhở tuân thủ phác đồ điều trị. Nhờ tận dụng tối đa tinh thần tương thân tương ái tại chỗ, mô hình tốn rất ít chi phí duy trì. Đây là cách tiếp cận “lấy dân làm gốc”, biến mỗi người dân thành một nhân tố chủ động tham gia bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Nhằm tháo gỡ khó khăn và huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa cho y tế cơ sở, bác sĩ Trần Huy Thông đề xuất cần tập trung vào các giải pháp đột phá như: Mở rộng bảo hiểm y tế cho y tế dự phòng, cho phép bảo hiểm y tế chi trả cho các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu, quản lý bệnh mãn tính và khám từ xa do các cơ sở ngoài công lập cung cấp. Đồng thời, chuyển sang cơ chế "đặt hàng" dịch vụ y tế, thay vì chỉ cấp ngân sách nội bộ, Nhà nước nên đấu thầu, đặt hàng các tổ chức xã hội và tư nhân tham gia cung cấp các gói dịch vụ y tế cộng đồng để đảm bảo tính bền vững. Bên cạnh đó, thể chế hóa và đãi ngộ nhân lực y tế cộng đồng như: Cấp chứng chỉ hành nghề linh hoạt và thiết lập quỹ phụ cấp cố định nhằm bảo vệ pháp lý và giữ chân lực lượng tình nguyện viên, nhân viên y tế thôn bản.
Đặc biệt, Nhà nước cần liên thông dữ liệu y tế quốc gia, xây dựng cổng kết nối mở (API) để tích hợp dữ liệu sức khỏe từ các tổ chức ngoài công lập vào Sổ sức khỏe điện tử (VNeID) và Hồ sơ bệnh án điện tử (EMR), tạo thành một hệ sinh thái đồng bộ, xuyên suốt./.
