Trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, những người con ấy lần lượt đứng vào hàng ngũ cách mạng, tham gia kháng chiến. Nhiều người đã ngã xuống trên các chiến trường.
Mùa xuân năm 1968, người lính Huỳnh Văn Quên ngã xuống giữa Sài Gòn trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Mậu Thân, để lại sau lưng một gia đình giàu truyền thống cách mạng và lời hẹn còn dang dở với người con gái ông yêu. Gần sáu thập kỷ sau, hành trình tìm lại danh tính người liệt sĩ không chỉ nối lại một cuộc đoàn viên muộn màng mà một lần nữa khắc họa sâu sắc chân dung một dòng họ nhiều thế hệ cống hiến cho Tổ quốc; đồng thời kể lại câu chuyện về lòng thủy chung, sự hy sinh và một tình yêu son sắt bền bỉ đi cùng năm tháng.
Thông qua hai bài viết, phóng viên TTXVN xin gửi lời tri ân tới những con người đã sống, chiến đấu và chờ đợi vì độc lập, tự do của đất nước.
Bài 1: Hành trình trở về của người lính
Trên vùng đất Đức Tân (nay thuộc xã Vàm Cỏ, tỉnh Tây Ninh), có một gia đình mà nhiều thế hệ đã dành trọn tuổi xuân cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc. Bảy người thân trong gia đình lần lượt ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc; trong đó có Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Huỳnh Văn Đảnh - người từng khiến quân thù khiếp sợ bởi những phát bắn chính xác trên chiến trường. Chính từ mảnh đất giàu truyền thống cách mạng ấy, người chiến sĩ Huỳnh Văn Quên trưởng thành, tiếp nối con đường của cha anh và mãi mãi nằm lại trong mùa xuân Mậu Thân năm 1968.
* Dòng họ hiến dâng nhiều thế hệ cho Tổ quốc
Những ngày gia đình họ Huỳnh chờ kết quả giám định ADN đối với hài cốt liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được quy tập tại Công viên Lê Thị Riêng (Thành phố Hồ Chí Minh), căn nhà của ông Huỳnh Văn Chín ở xã Vàm Cỏ luôn rộn ràng tiếng chuyện trò của bà con, dòng họ. Mỗi câu chuyện được nhắc lại đều gợi nhớ về người anh đã ra đi gần sáu thập kỷ trước. Nhưng càng ôn lại ký ức, mọi người càng nhận ra cuộc đời của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên chỉ là một phần trong câu chuyện lớn hơn - câu chuyện về một gia đình đã hiến dâng nhiều thế hệ cho cách mạng.
Ông Huỳnh Văn Cân, quê gốc vùng Thanh Phú Long (nay thuộc xã Thuận Mỹ, tỉnh Tây Ninh), sau khi lập gia đình với bà Trần Thị Phường đã về vùng Đức Tân sinh sống, gây dựng cơ nghiệp trên mảnh đất giàu truyền thống yêu nước. Ông bà có 11 người con. Trong những năm tháng đất nước chìm trong khói lửa chiến tranh, những người con ấy lần lượt đứng vào hàng ngũ cách mạng, tham gia kháng chiến. Nhiều người đã ngã xuống trên các chiến trường. Trong danh sách liệt sĩ của quê hương Tân Trụ có bảy người con cùng một gia đình, gồm: liệt sĩ Huỳnh Văn Bò, liệt sĩ Huỳnh Văn Côn, liệt sĩ Huỳnh Văn Đảnh, liệt sĩ Lê Văn Bụi, liệt sĩ Trần Văn Mơ, liệt sĩ Lê Văn On và liệt sĩ Huỳnh Văn Quên (cháu trai trưởng của ông Huỳnh Văn Cân).
Trong đó, liệt sĩ Huỳnh Văn Đảnh được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Gia đình có hai Bà mẹ Việt Nam Anh hùng là bà Trần Thị Phường và bà Huỳnh Thị Niên - người con gái thứ bảy của bà Phường; đồng thời là vợ liệt sĩ Lê Văn Bụi và mẹ liệt sĩ Lê Văn On. Trong số bảy liệt sĩ của gia đình, sáu người đã được đưa về an táng tại nghĩa trang quê nhà. Riêng liệt sĩ Huỳnh Văn Quên hy sinh trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, vẫn bặt vô âm tín suốt gần sáu thập niên.
Ông Lê Văn Xem, nguyên Đảng ủy viên Đảng bộ xã Đức Tân (cũ), con của Mẹ Việt Nam Anh hùng Huỳnh Thị Niên và là em họ của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên cho biết, gia đình đã có năm đời gắn bó với vùng đất Đức Tân và luôn giữ vững truyền thống yêu nước. “Từ thời ông bà, gia đình phải sống cảnh làm thuê, làm mướn, chịu nhiều áp bức dưới chế độ cũ. Vì vậy, khi có ánh sáng cách mạng, cả nhà một lòng đi theo Đảng, theo Bác Hồ, luôn khắc ghi lời dạy ‘Không có gì quý hơn độc lập, tự do’. Cha ông chúng tôi tham gia kháng chiến chống thực dân, đế quốc; đến thế hệ anh em chúng tôi tiếp tục lên đường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước”, ông Xem nói.
Ông Xem xúc động chia sẻ, chúng tôi gần như không còn hy vọng tìm được anh Quên nữa. Vì vậy, khi nghe tin từ "Chiến dịch 500 ngày đêm" tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin tìm kiếm, xác minh danh tính hài cốt liệt sĩ của Đảng và Nhà nước, ai cũng vỡ òa. "Mấy ngày nay, cả gia đình quây quần bên nhau chờ kết quả giám định ADN để được đón anh về quê hương, về nghĩa trang, để con cháu đời sau có nơi thắp nén hương tưởng nhớ. Gia đình cũng mong các cơ quan chức năng sớm hoàn tất thủ tục để đưa anh trở về sau gần 60 năm xa cách”, ông Xem nói.
Tiếp nối truyền thống ấy, đến nay gia đình có 32 đảng viên đã và đang công tác trong và ngoài tỉnh. Theo ông Xem, điều đáng tự hào là các thế hệ đều hoàn thành tốt nhiệm vụ, giữ gìn phẩm chất của người đảng viên, chưa ai vi phạm kỷ luật. Ông Xem cho biết, gia đình luôn nhắc nhở con cháu gìn giữ truyền thống vẻ vang, tiếp tục cống hiến cho quê hương, đất nước.
* Huỳnh Văn Đảnh - huyền thoại từ vùng đất Đức Tân
Đức Tân nằm giữa hai dòng sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây. Vị trí chiến lược ấy khiến nơi đây từng là vùng tranh chấp ác liệt giữa ta và địch trong suốt hai cuộc kháng chiến. Một bên là căn cứ cách mạng ẩn mình giữa vùng sông nước, nơi người dân quen gọi là "đám lá tối trời"; một bên là hệ thống đồn bốt dày đặc của đối phương. Giữa vòng vây chiến tranh, người dân Đức Tân vẫn một lòng bám đất, bám làng, giữ vững niềm tin với cách mạng. Từ vùng đất ấy đã trưởng thành một trong những người con tiêu biểu của lực lượng vũ trang Long An - Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Huỳnh Văn Đảnh, chú ruột của liệt sĩ Huỳnh Văn Quên.
Năm 1960, khi phong trào Đồng khởi lan rộng, tổ du kích mật Đức Tân được thành lập với ba thành viên. Khi đó, người thanh niên Huỳnh Văn Đảnh mới 21 tuổi đã được giao làm tổ trưởng. Vũ khí ban đầu của tổ du kích chỉ có một khẩu súng trường Lebel. Trong điều kiện thiếu thốn, ý chí, lòng quả cảm và kỹ năng chiến đấu đã trở thành sức mạnh của lực lượng du kích. Huỳnh Văn Đảnh nổi tiếng với tài thiện xạ. Không chỉ trực tiếp chiến đấu, ông còn xây dựng phương pháp huấn luyện cho lực lượng du kích. Đạn dược khan hiếm nên mỗi phát bắn đều được tính toán kỹ lưỡng; mỗi viên đạn bắn trượt đều trở thành bài học để rút kinh nghiệm. Nhờ đó, du kích Đức Tân trở thành nỗi ám ảnh đối với quân địch trong nhiều trận càn. Nhiều trận đánh ghi dấu tài thiện xạ của Huỳnh Văn Đảnh. Năm 1963, ông lập thành tích 76 viên đạn tiêu diệt 78 tên địch. Có những phát bắn được thực hiện trong điều kiện vô cùng khó khăn nhưng vẫn đạt độ chính xác cao. Những chiến công ấy không chỉ thể hiện bản lĩnh của một người chiến sĩ mà còn phản ánh tinh thần chiến đấu kiên cường của quân và dân Đức Tân.
Năm 1965, Huỳnh Văn Đảnh được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; được cử ra Hà Nội dự Đại hội Anh hùng, Chiến sĩ thi đua toàn quốc và được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Đó không chỉ là niềm vinh dự của cá nhân ông mà còn là niềm tự hào của gia đình và quê hương.
Sau đó, ông trở lại chiến trường và hy sinh năm 1971 tại Đức Hòa. Ngày nay, tên ông được đặt cho một tuyến đường ở quê hương như sự tri ân đối với người anh hùng đã cống hiến trọn đời cho sự nghiệp cách mạng.
Chị Trần Thanh Trúc (sinh năm 1984, ngụ xã Tân Trụ) chia sẻ: “Từ nhỏ tôi đã biết quê mình có đường Huỳnh Văn Đảnh và chỉ nghĩ đó là tên một nhân vật lịch sử. Gần đây, qua báo chí và các tư liệu, tôi hiểu hơn về những chiến công của ông cha trên mảnh đất quê hương. Tôi rất tự hào khi được sinh ra và lớn lên ở đây”.
* Người lính mang theo lời hẹn mùa xuân
Suốt 30 năm qua hai cuộc kháng chiến, với vị trí đặc biệt của mình, Đức Tân luôn là chiến trường ác liệt, nơi diễn ra những cuộc giằng co quyết liệt giữa ta và địch. Xương máu của nhiều thế hệ người dân đã hòa vào mảnh đất này để giữ vững vùng căn cứ cách mạng trước những cuộc càn quét liên tiếp của kẻ thù.
Trên bia ghi danh tại Nghĩa trang liệt sĩ trung tâm xã Tân Trụ ngày nay có tên 288 liệt sĩ của vùng đất Đức Tân. Ông Đặng Văn Tây Lo, Chủ tịch UBND xã Vàm Cỏ cho biết, gia đình họ Huỳnh là một trong những dòng họ có truyền thống cách mạng tiêu biểu của địa phương. "Đây không chỉ là niềm tự hào của quê hương mà còn là mạch nguồn cách mạng quý báu để giáo dục truyền thống cho các thế hệ hôm nay và mai sau", ông nói.
Trong ngôi nhà họ Huỳnh, câu chuyện về Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Huỳnh Văn Đảnh không chỉ là ký ức về một người chú mà còn là nguồn động viên, hun đúc lý tưởng cách mạng cho nhiều thế hệ trong gia đình, trong đó có Huỳnh Văn Quên.
Sinh ra trong gia đình giàu truyền thống cách mạng, lớn lên trên vùng đất từng là chiến trường ác liệt, Huỳnh Văn Quên sớm nhận thức được giá trị của độc lập, tự do và những hy sinh của các thế hệ đi trước. Cuối năm 1967, trước khi hành quân vào nội đô Sài Gòn tham gia cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân 1968, Huỳnh Văn Quên chia tay người con gái mình yêu là bà Nguyễn Thị Lệ. Trước lúc lên đường, ông hẹn: "Anh đánh thắng trận này rồi anh về cưới em".
Không ai ngờ đó là lời hẹn cuối cùng. Mùa xuân năm 1968, người chiến sĩ ấy ngã xuống giữa chiến trường Sài Gòn. Từ đó đến nay, gia đình vẫn luôn gìn giữ ký ức về ông; quê hương vẫn khắc ghi tên ông, còn người con gái năm xưa vẫn lặng lẽ chờ đợi.
Gần 60 năm sau, khi thông tin về hài cốt và di vật có liên quan đến liệt sĩ Huỳnh Văn Quên được phát hiện, câu chuyện về gia đình họ Huỳnh một lần nữa được nhắc nhớ. Và trên chính mảnh đất này vẫn có một người phụ nữ đã dành cả tuổi thanh xuân, gần trọn cuộc đời để chờ người chiến sĩ mùa xuân năm ấy trở về./. (còn nữa)
Bài 2: 58 năm một lời hẹn: Chờ người thương trở về
