Đặc thù ở các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc, nhiều lao động trẻ đi làm ăn xa, chỉ còn người cao tuổi và trẻ em ở nhà. Không ít người chưa có điện thoại thông minh, chưa quen sử dụng các thiết bị điện tử, không có tài khoản ngân hàng nên gặp rất nhiều khó khăn khi thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường số.
Một chiếc hố ga mất nắp, cán bộ xã biết ngay vị trí để xử lý. Chi tiết nhỏ ấy phản ánh một thay đổi lớn trong phương thức quản trị ở cơ sở. Gần dân không ở đâu xa, mà ở chính những việc đời thường như thế.
* Thay đổi nhỏ mang lại thuận lợi lớn cho người dân
Đặc thù ở các tỉnh miền núi, vùng đồng bào dân tộc, nhiều lao động trẻ đi làm ăn xa, chỉ còn người cao tuổi và trẻ em ở nhà. Không ít người chưa có điện thoại thông minh, chưa quen sử dụng các thiết bị điện tử, không có tài khoản ngân hàng nên gặp rất nhiều khó khăn khi thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường số. Ngay cả những việc tưởng chừng đơn giản như làm hồ sơ nhập học cho trẻ, cấp căn cước công dân, hay xác nhận thông tin cư trú cũng là một trở ngại không nhỏ.
Thay vì yêu cầu người dân tự xoay xở hoặc phải đi lại nhiều lần, đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức tại Trung tâm Phục vụ hành chính công lựa chọn đồng hành, hỗ trợ tối đa để mọi thủ tục được giải quyết nhanh chóng, thuận lợi. Mục tiêu xuyên suốt là để mỗi người dân đến cơ quan công quyền đều được phục vụ và hỗ trợ tốt nhất. Nhiều trường hợp, cán bộ phải trực tiếp hướng dẫn từng thao tác, thậm chí dùng điện thoại của mình hỗ trợ người dân đăng nhập hệ thống. Khi người dân chưa có tài khoản thanh toán điện tử, cán bộ còn tạm ứng nộp lệ phí để hoàn tất hồ sơ rồi nhận lại tiền mặt sau.
Chị Hầu Thị Giảng, người dân thôn Sủng Lảng, xã Thắng Mố (Tuyên Quang) cho biết, trước đây mỗi lần làm giấy khai sinh hay xác nhận giấy tờ phải đi lên huyện, chờ đợi lâu, có khi mất cả ngày mới xong việc. Nay nhiều thủ tục được thực hiện trực tiếp tại xã, người dân thuận lợi hơn rất nhiều, lại được cán bộ hướng dẫn tận tình, thủ tục gọn nhẹ, giải quyết đúng yêu cầu, quãng đường đi lại gần hơn, tiết kiệm thời gian và chi phí, chị rất hài lòng.
Một chi tiết rất đời thường được nhân viên Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Trung Sơn (Tuyên Quang) chia sẻ, đó là chị thường xuyên phải nộp phí hộ người dân khi thực hiện thủ tục hành chính, thậm chí nhiều khi trừ hết cả tiền lương trong tài khoản.
Khi sáp nhập xã, toàn bộ 22 thôn của xã Đồng Tâm (Tuyên Quang) rơi vào vùng lõm sóng – không có sóng điện thoại. Xuất phát từ quan điểm không để người dân phải đi hàng chục cây số đến trung tâm xã để giải quyết những công việc có thể thực hiện ngay tại thôn, bằng nguồn ngân sách hạn hẹp, xã đã đầu tư kéo đường dây internet cáp quang và sử dụng sim phát sóng điện thoại tại nhà văn hóa thôn.
Trung tá Nguyễn Trung Du, Trưởng Công an xã Đồng Tâm cho biết, khó khăn lớn nhất trong quá trình triển khai dịch vụ công trực tuyến tại địa phương là điều kiện tiếp cận công nghệ của người dân còn hạn chế. Nhiều người sử dụng điện thoại thông minh có cấu hình thấp, dung lượng bộ nhớ ít, sóng viễn thông không ổn định nên khó khăn trong quá trình thao tác trên các nền tảng số. Vì vậy, phần lớn hồ sơ đều cần sự hỗ trợ trực tiếp của cán bộ tại Trung tâm Phục vụ hành chính công.
Tại xã Đồng Tâm, các thủ tục phát sinh chủ yếu liên quan đến đăng ký cư trú, cấp căn cước công dân, định danh điện tử và đăng ký phương tiện như mô tô, xe máy, ô tô. Đối với thủ tục cấp căn cước công dân, cán bộ địa phương trực tiếp hỗ trợ người dân đăng ký trên cổng dịch vụ công để hoàn thiện hồ sơ. Tuy nhiên, sau khi đăng ký trực tuyến, người dân vẫn phải di chuyển đến cơ quan công an ở Bắc Quang, cách địa phương gần 40 km, để thực hiện các bước tiếp theo. Điều này gây không ít khó khăn, đặc biệt đối với người cao tuổi, đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ ở vùng xa. Để giảm thời gian, chi phí đi lại cho người dân, Trung tá Du cho hay đã kiến nghị Công an tỉnh xem xét tổ chức cấp căn cước công dân và định danh điện tử ngay tại địa phương.
Điều đó cho thấy sự thay đổi trong phương thức quản trị ở cơ sở. Khi không còn cấp trung gian, chính quyền xã vừa được trao nhiều quyền chủ động hơn, vừa phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân. Khoảng cách từ phản ánh đến xử lý vì thế được rút ngắn đáng kể.
* Chính quyền gần dân hơn
“Gần dân không phải là chúng ta đến bắt tay, mà gần dân là rà soát từng việc của dân và giải quyết ngay. Tất cả các việc không bao giờ có ý kiến đến thành phố nữa, vì nếu chuyển đến thành phố là đánh giá ngay năng lực của cán bộ. Đây là điểm mấu chốt, anh em thấm được điều này và đang thực hiện tương đối hanh thông”, ông Đinh Ngọc Thức, Phó Bí thư thường trực Đảng ủy xã Tiến Thắng (Hà Nội) cho biết.
Tất cả ý kiến của công dân phản ánh lên ứng dụng iHanoi, qua các kênh tiếp nhận, đường dây nóng hay trên mạng đều được Bí thư Đảng ủy và lãnh đạo UBND xã Tiến Thắng chỉ đạo các phòng trực tiếp xuống gặp, trao đổi với nhân dân: vướng mắc tại sao, và trả lời câu hỏi cán bộ, công chức của xã làm đúng chưa, nếu sai là phải xin lỗi nhân dân.
Ông Thức dẫn chứng như trường hợp trước đây xã báo cáo là “nhân dân rất ổn”, nhưng qua rà soát cho thấy có những hộ cần phải xã hội hóa để xây nhà đại đoàn kết ngay. Xã đã vận động các doanh nghiệp ủng hộ xây 3 ngôi nhà cho những hộ khó khăn. Bên cạnh đó, từ nguồn ủng hộ đã tặng quà Tết cho hộ nghèo với tổng trị giá gần 1 tỷ đồng.
“Trước đây nói tới gần dân, sát dân có cái gì đó mơ hồ, nhưng bây giờ sát dân là như thế, rất rõ và cán bộ, công chức xã đều thích ứng tốt", ông Thức nói.
Tháng 9/2025, hoàn lưu bão số 10 (Bualoi) kéo theo gió to, mưa lớn khiến nhiều tuyến đường trên địa bàn bị ngập, cây đổ chắn ngang đường, gây ảnh hưởng đến giao thông. Theo phân cấp, việc dọn dẹp cây đổ do Công ty Công viên cây xanh thực hiện, song nhận thấy chờ nhân viên Công ty đến sẽ mất nhiều thời gian, gây khó khăn cho việc đi lại của người dân, lãnh đạo xã đã huy động cán bộ, công chức, viên chức ra dọn.
“Bí thư Đảng ủy xã vẫn đi kiểm tra các hộ hoạt động kinh doanh giữa đêm, có khi đi tới 3 giờ sáng. Vì thế, không việc gì xảy ra ở xã là Bí thư không biết. Hố ga ở chỗ nào mất nắp, đồng chí bảo ông ra lắp ngay không người ta ngã xuống”, dẫn các ví dụ này, ông Thức khẳng định mô hình hiện nay rất rõ vai trò của người đứng đầu, đặc biệt là khi Bí thư đã có quá trình tích lũy kinh nghiệm của 10 năm làm Phó Chủ tịch và 5 năm làm Chủ tịch UBND huyện, mọi quyết sách được đưa ra đều đúng, trúng thực tế và chỉ đạo sát sao.
Khẳng định chính quyền 2 cấp mang lại sự thay đổi rõ rệt trong phương pháp, cách làm, nền nếp làm việc từ cán bộ lãnh đạo cao nhất của xã đến thôn, Bí thư Đảng ủy xã Tiến Thắng Hoàng Anh Tuấn dẫn chứng, trước kia, bí thư chi bộ, trưởng thôn gần như chỉ tranh thủ làm việc của thôn, còn phần lớn thời gian để làm việc riêng. Nhưng giờ đây, bí thư, trưởng thôn phải thường xuyên trực tại nhà văn hóa, mọi kiến nghị của nhân dân, dù nhỏ nhất, cũng phải được tiếp nhận và xử lý ngay.
Tiến Thắng thực hiện mô hình giải quyết thủ tục hành chính "2 trong 1" tại nhà văn hóa thôn. Đội ngũ cán bộ được bố trí trực thường xuyên tại nhà văn hóa hướng dẫn, giải đáp và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, giúp người dân không phải đến trụ sở UBND xã.
Không chỉ những việc dân sinh hằng ngày được xử lý nhanh hơn, việc giải quyết các vấn đề phức tạp, tồn đọng nhiều năm cũng chuyển biến rõ rệt nhờ chính quyền cơ sở được phân cấp, phân quyền mạnh hơn. Khi lòng dân đã thuận thì việc khó cũng trở nên dễ dàng. Bằng chứng là nhiều nhiệm vụ khó, vướng, tồn đọng trong một thời gian dài do trùng chéo, chưa rõ thẩm quyền xử lý, hoặc cấp xã cũ ỷ lại vào cấp trên…, nay được giải quyết dứt điểm. Những vướng mắc kéo dài trong công tác giải phóng mặt bằng tại Hà Nội và Tuyên Quang đã và đang từng bước được tháo gỡ là một ví dụ.
Tại Hà Nội, nhờ phân cấp rõ ràng, chính quyền cơ sở chủ động, linh hoạt trong xử lý các vướng mắc, nhiều nút thắt tồn tại kéo dài đã được tháo gỡ như các dự án giải phóng mặt bằng đường Vành đai 1 (đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục), đường Vành đai 2,5, đường Vành đai 4 – Vùng Thủ đô, dự án mở rộng, nâng cấp đường Lĩnh Nam…
Tại Tuyên Quang, trong 32 vụ việc tồn đọng ở xã Đồng Tâm liên quan đến dự án thủy điện Sông Lô 5 và tranh chấp đất đai giữa các hộ gia đình, sau xác minh, đối thoại, giải quyết thấu tình đạt lý và đảm bảo quyền lợi của người dân, trên 50% số vụ công dân đã rút đơn.
Những câu chuyện từ Đồng Tâm, Trung Sơn và Tiến Thắng là minh chứng sinh động cho thấy “quả ngọt” từ mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Những hành động nhỏ của cán bộ, công chức, viên chức cấp xã đã đưa chính quyền gần dân hơn, được dân tin yêu hơn.
Ông Bùi Trọng Thược, Chủ tịch UBND xã Nguyễn Lương Bằng (Hải Phòng) cho biết, cảm nhận của người dân trong việc vận hành chính quyền địa phương 2 cấp là rất tích cực, tinh thần, thái độ phục vụ, các công việc của người dân được giải quyết nhanh chóng. Mô hình mới bước đầu phù hợp với yêu cầu cải cách tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu quả quản trị địa phương và xu hướng xây dựng nền hành chính phục vụ, hiện đại; nâng cao khả năng giải quyết công việc ngay từ cơ sở, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp khi thực hiện thủ tục hành chính. Chất lượng phục vụ nhân dân được nâng lên, mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp cơ bản đạt yêu cầu.
Chỉ số hài lòng của người dân đối với sự phục vụ của cơ quan hành chính nhà nước năm 2025 (SIPAS 2025) với mức hài lòng đạt 83,09% là minh chứng rõ nét cho những chuyển biến đó. Sự thay đổi được người dân cảm nhận từ những việc rất đời thường như cán bộ sẵn sàng ứng tiền nộp lệ phí, trực ở nhà văn hóa để giải quyết thủ tục cho dân, kéo internet về thôn hay biết ngay chiếc hố ga nào mất nắp để kịp thời xử lý. Điều đó cho thấy một sự chuyển biến lớn hơn: chính quyền không còn ở phía sau bàn giấy mà đã hiện diện ngay trong đời sống hằng ngày của người dân. Đó cũng là thước đo rõ nhất về hiệu quả bước đầu của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp./.
