Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng của nền kinh tế số, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả dữ liệu là yêu cầu đặt ra đối với cả cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp.
Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng của nền kinh tế số, chuẩn hóa và khai thác hiệu quả dữ liệu là yêu cầu đặt ra đối với cả cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp. Đây cũng là một hướng đi cụ thể để thúc đẩy năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh, góp phần hiện thực hóa các mục tiêu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết 57-NQ/TW.
*Dữ liệu trở thành nguồn lực phát triển
Theo ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia, dữ liệu đang trở thành một loại tài sản mới, trong đó truy xuất nguồn gốc có thể được xem là hạ tầng dữ liệu, chuyển đổi số là phương thức tạo giá trị từ dữ liệu, còn năng suất là kết quả của việc khai thác dữ liệu hiệu quả.
Trong lĩnh vực tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất có ý nghĩa quan trọng đối với đổi mới phương thức quản lý, hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ quy định và nâng cao chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đang được hoàn thiện nhằm phục vụ triển khai các quy định pháp luật liên quan, đồng thời tạo nền tảng cho quản lý và cung cấp thông tin trên môi trường số.
Đến nay, hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng đã được xây dựng và cung cấp thông tin phục vụ người dân, doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước. Hệ thống được triển khai theo mô hình nền tảng số, sử dụng đồng bộ từ Trung ương đến địa phương. Theo đó, mỗi địa phương được phân một nền tảng thành phần với quyền quản trị riêng để sử dụng hệ thống phục vụ công tác quản lý nhà nước trên địa bàn. Hiện 34 địa phương đã sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn - đo lường - chất lượng.
Phát triển cơ sở dữ liệu chuyên ngành không chỉ giúp tập trung thông tin mà còn tạo điều kiện để cơ quan quản lý theo dõi tình hình thực hiện, tổng hợp số liệu và tăng cường khả năng phân tích. Khi dữ liệu được cập nhật và sử dụng thống nhất, quá trình quản lý có thể chuyển dần từ xử lý thông tin phân tán sang khai thác dữ liệu phục vụ điều hành.
*Gắn khai thác dữ liệu với nâng cao năng suất
Theo ông Bùi Bá Chính, Giám đốc Trung tâm Mã số, mã vạch quốc gia, dữ liệu có thể hỗ trợ cơ quan quản lý trong thống kê, phân tích, dự báo, điều tiết kinh tế và theo dõi mức độ tuân thủ. Đối với doanh nghiệp, xây dựng hệ thống dữ liệu nội bộ, đồng thời khai thác dữ liệu truy xuất nguồn gốc sẽ giúp tối ưu hóa hoạt động, nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và cải thiện chất lượng sản phẩm.
Trên thực tế, dữ liệu chỉ tạo ra giá trị khi được sử dụng trong các quyết định cụ thể. Với doanh nghiệp, thông tin về nguyên liệu, quy trình sản xuất, chất lượng, thị trường và chuỗi cung ứng có thể giúp nhận diện những khâu còn hạn chế, kiểm soát chi phí và chủ động điều chỉnh hoạt động. Dữ liệu truy xuất nguồn gốc còn hỗ trợ tăng tính minh bạch, tạo niềm tin cho người tiêu dùng và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Ở góc độ quản lý, dữ liệu đáng tin cậy giúp cơ quan chức năng nắm bắt tình hình, đánh giá hiệu quả chính sách và xác định những lĩnh vực cần ưu tiên hỗ trợ. Kết nối dữ liệu giữa các cấp, các ngành cũng tạo điều kiện giảm trùng lặp trong thu thập thông tin, nâng cao chất lượng thống kê và phục vụ công tác dự báo.
Tại Diễn đàn Năng suất quốc gia năm 2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng cơ sở dữ liệu năng suất quốc gia và hệ thống chỉ tiêu có khả năng đo lường ở cấp ngành, địa phương và doanh nghiệp. Năng suất cần được đo lường cụ thể, sử dụng làm thước đo trong quản lý; mô hình tăng trưởng cần dựa nhiều hơn vào năng suất, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo ông Cao Hoàng Long, chuyên gia năng suất của Viện Năng suất Việt Nam, vòng đời sản phẩm, dịch vụ ngày càng ngắn, cạnh tranh gia tăng và sự phát triển của trí tuệ nhân tạo, tự động hóa, dữ liệu lớn khiến dữ liệu có vai trò ngày càng rõ nét trong hoạt động quản trị. Chính phủ có thể sử dụng dữ liệu để hỗ trợ ra quyết định, trong khi doanh nghiệp khai thác dữ liệu nội bộ, dữ liệu mở và thông tin từ chính quyền địa phương để định hướng đầu tư, dự báo thị trường và lựa chọn phương án kinh doanh.
Tếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng, đồng thời xây dựng hệ thống chỉ tiêu năng suất có khả năng đo lường và so sánh sẽ góp phần đưa dữ liệu vào sâu hơn trong quá trình điều hành và hoạt động của doanh nghiệp. Khi dữ liệu được quản trị tốt và chuyển hóa thành quyết định phù hợp, đây sẽ là nguồn lực quan trọng để cải thiện năng suất, nâng cao chất lượng sản phẩm và tạo động lực cho tăng trưởng bền vững./.
