Ở những vùng biển giáp ranh, cuộc đấu tranh chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) đang được lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam triển khai quyết liệt. Việc bám biển, nắm tàu, kiểm soát hành trình, tuyên truyền và xử lý vi phạm đang được triển khai đồng bộ, góp phần cùng cả nước sớm gỡ cảnh báo “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).
Kiên quyết ngăn chặn tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài
Tại Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1, kiên quyết ngăn chặn tàu cá Việt Nam vi phạm vùng biển nước ngoài là mục tiêu cao nhất được đơn vị xác định trong triển khai tháng cao điểm chống IUU với chủ đề “Đoàn kết, hiệp đồng, kiên quyết ngăn chặn tình trạng tàu cá, ngư dân Việt Nam vi phạm IUU”.
Thực tế cho thấy, phương thức vi phạm đang có những diễn biến mới. Theo Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1, vẫn còn tình trạng ngư dân tháo, gửi, lắp đặt từ hai thiết bị giám sát hành trình (VMS) trở lên; sơn, vẽ hai tàu cùng số hiệu; tráo đổi thiết bị VMS cho nhau nhằm trốn tránh sự kiểm soát của lực lượng chức năng để hoạt động ở vùng biển nước ngoài. Tuy nhiên, tình trạng tàu cá Việt Nam bị lực lượng chức năng nước ngoài bắt giữ, xử lý dù đã giảm.
Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1 triển khai lực lượng, phương tiện đồng bộ từ sở chỉ huy đến các đơn vị tàu, thường xuyên bám biển, bám địa bàn, nắm chắc hoạt động của tàu cá, chủ động phát hiện, ngăn chặn hành vi vi phạm từ sớm, từ xa và sử dụng biện pháp mạnh để xử lý, răn đe tàu cá vi phạm. Chỉ trong tháng 8/2026, đơn vị đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 2 vụ, 2 tàu với 6 ngư dân vi phạm vùng biển nước ngoài; phối hợp với Cục Nghiệp vụ và Pháp luật Cảnh sát biển Việt Nam tạm giữ, điều tra, xác minh một tàu cá của tỉnh Quảng Ngãi cùng 4 thuyền viên có dấu hiệu vi phạm khai thác thủy sản trái phép.
Cùng với kiểm soát trên biển, công tác tuyên truyền được xác định là một giải pháp quan trọng. Đơn vị đã tuyên truyền trực tiếp và gián tiếp cho 90 tàu cá Việt Nam với 589 thuyền viên, cũng như tổ chức Chương trình “Cảnh sát biển đồng hành với ngư dân” tại Tiên Yên (Quảng Ninh), Hải Ninh (Hà Tĩnh), Hồ Vương (Thanh Hóa), tuyên truyền pháp luật cho 600 cán bộ, ngư dân, tặng 400 cờ Tổ quốc, 400 tờ rơi, 40 áo phao và 370 suất quà.
Đáng chú ý, việc chống IUU không chỉ được thực hiện trên biển mà được kết nối với công tác quản lý ở địa phương. Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 1 thường xuyên trao đổi thông tin với lực lượng chức năng của Quảng Ninh, Hải Phòng, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh về những tàu cá mất kết nối VMS; đồng thời duy trì trao đổi với Phân Cục Nam Hải/Cảnh sát biển Trung Quốc thông qua đầu mối liên lạc cấp 2 về tình hình tàu cá hai bên vi phạm vùng biển của nhau.
Từ thực tế đó, đơn vị xác định tiếp tục thiết lập cơ chế chia sẻ thông tin nhanh đối với những tàu cá hoạt động ngoài địa phương trong thời gian dài, mất kết nối VMS, vượt ranh giới biển hoặc có dấu hiệu bất thường về hải trình; tăng cường sử dụng các tài khoản điện tử phục vụ tuần tra, kiểm soát và chỉ thị mục tiêu để các tàu đang thực hiện nhiệm vụ trên biển kịp thời kiểm tra tàu cá có dấu hiệu vi phạm.
Ở phía Nam, Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 cũng đang tập trung lực lượng cho nhiệm vụ này. Trung tuần tháng 8, tại đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang), đơn vị phát động đợt thi đua thực hiện tháng cao điểm chống khai thác IUU, kéo dài đến hết ngày 15/9/2026. Với chủ đề “Đoàn kết, hiệp đồng, kiên quyết ngăn chặn tình trạng tàu cá, ngư dân Việt Nam vi phạm khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU)”, đợt thi đua nhằm nâng cao nhận thức, trách nhiệm và quyết tâm chính trị của cán bộ, chiến sĩ; triển khai quyết liệt các biện pháp tuần tra, kiểm tra, kiểm soát trên các vùng biển, kiên quyết xử lý nghiêm hành vi vi phạm.
Thiếu tướng Nguyễn Văn Dũng, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy, Chủ tịch Hội đồng Thi đua - Khen thưởng Bộ Tư lệnh Vùng Cảnh sát biển 4 yêu cầu các cơ quan, đơn vị coi chống khai thác IUU là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt; phát huy vai trò của cán bộ chủ trì các cấp; đổi mới công tác tuyên truyền theo hướng sâu rộng, thiết thực, hiệu quả và tăng cường phối hợp với cấp ủy, chính quyền, cơ quan chức năng địa phương cùng các lực lượng liên quan.
Bảo đảm 100% tàu cá hoạt động được theo dõi, giám sát
Từ hai địa bàn trọng điểm có thể thấy, chống IUU đang được Cảnh sát biển Việt Nam triển khai theo hướng kết hợp giữa nắm chắc tình hình, kiểm soát chặt chẽ, xử lý nghiêm và tuyên truyền, vận động, trong đó sự phối hợp giữa các lực lượng và địa phương ngày càng giữ vai trò quan trọng.
Theo Trung tướng Bùi Quốc Oai, Chính ủy Cảnh sát biển Việt Nam, lực lượng thường xuyên duy trì lực lượng, phương tiện trực sẵn sàng chiến đấu, kết hợp chặt chẽ nhiệm vụ khẳng định chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán của Việt Nam với tuần tra, kiểm tra, kiểm soát thực thi pháp luật và phòng, chống khai thác IUU.
Quan điểm này được thể hiện rõ trong cách Cảnh sát biển tổ chức lực lượng trên toàn tuyến biển. Các đơn vị phối hợp với Quân chủng Hải quân, Bộ đội Biên phòng và cơ quan chức năng địa phương trao đổi thông tin về hoạt động tàu cá, tạo thành chu trình quản lý từ khi tàu xuất bến, hoạt động trên biển đến khi trở về cảng. Qua đó, lực lượng chức năng tăng cường theo dõi, kịp thời phát hiện tàu cá mất tín hiệu VMS, hoạt động sai vùng biển quy định hoặc có những dấu hiệu bất thường để đưa vào diện theo dõi, kiểm tra và xử lý khi có vi phạm.
Mục tiêu được đặt ra là tiến tới bảo đảm 100% tàu cá hoạt động được theo dõi, giám sát; đồng thời kiểm soát các tàu cá “3 không”, tàu neo trú, hoạt động trái phép tại cửa sông, cửa biển, luồng lạch, vùng nước quanh các đảo ven bờ và những tàu hoạt động lâu ngày không về địa phương.
Trong năm 2025 và 6 tháng đầu năm 2026, Cảnh sát biển Việt Nam đã tuyên truyền cho hơn 21.000 lượt tàu cá với gần 189.000 ngư dân; xử phạt 149 vụ vi phạm hành chính, trong đó nhiều vụ có dấu hiệu hình sự được chuyển cơ quan công an điều tra, xử lý theo quy định. Những biện pháp này đã góp phần tạo chuyển biến tích cực đối với tình trạng tàu cá Việt Nam vượt ranh sang vùng biển nước ngoài khai thác trái phép.
Đáng chú ý, từ năm 2020 đến 2025, Cảnh sát biển Việt Nam cũng đã chủ trì, phối hợp đấu tranh, xua đuổi hơn 2.200 lượt tàu thuyền nước ngoài xâm phạm trái phép vùng biển Việt Nam; bắt giữ, điều tra, xử lý trên 7.000 vụ với trên 9.000 đối tượng liên quan buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả, ma túy, vi phạm hàng hải, IUU và các hành vi vi phạm khác, với giá trị tang vật ước tính trên 1.000 tỷ đồng.
Riêng 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng phát hiện, bắt giữ, xử lý 663 vụ với 1.320 đối tượng; thu giữ 1,45 triệu lít dầu DO, trên 1.520 kg ma túy; tổng giá trị tang vật và tiền xử phạt trên 50 tỷ đồng. Trong đó, Cảnh sát biển chủ trì bắt giữ một vụ ma túy lớn trên biển, thu giữ trên 1.147 kg ma túy tổng hợp.
Những con số này cho thấy thực thi pháp luật trên biển không chỉ là kiểm tra, xử lý những vi phạm cụ thể mà là một nhiệm vụ tổng hợp, gắn giữa bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh, trật tự, phòng chống tội phạm và bảo đảm môi trường biển an toàn cho hoạt động kinh tế của người dân, doanh nghiệp.
Thượng tướng Nguyễn Quang Ngọc, Thứ trưởng Bộ Quốc phòng đánh giá lực lượng đã làm tốt công tác tuần tra, kiểm tra, kiểm soát, thực thi pháp luật trên biển; đấu tranh phòng, chống tội phạm và các hành vi vi phạm pháp luật; giữ gìn an ninh, trật tự, an toàn trên biển. Đặc biệt, Cảnh sát biển đã thực hiện tốt vai trò chủ trì bảo vệ chủ quyền bằng biện pháp pháp luật, tích cực phối hợp với các lực lượng, phát huy sức mạnh tổng hợp trong xây dựng thế trận an ninh nhân dân và xử lý các tình huống quốc phòng, an ninh trên biển.
Theo Thượng tướng Nguyễn Quang Ngọc, thời gian tới Cảnh sát biển cần tiếp tục chủ động làm tốt công tác tham mưu về chủ trương, đối sách trên biển; xây dựng lực lượng vững mạnh về chính trị, nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu; đổi mới đào tạo, huấn luyện, rèn luyện kỷ luật, nâng cao trình độ làm chủ trang bị, phương tiện. Cùng với đó là làm tốt công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhân dân, ngư dân và tăng cường hợp tác quốc tế, góp phần giữ vững chủ quyền, an ninh, trật tự, an toàn trên biển./.
