Từ đào tạo một nghề đến nâng cao năng lực làm chủ sản xuất, công nghệ và thị trường, định hướng mới đang đưa đào tạo nghề trở thành một phần quan trọng trong quá trình xây dựng nguồn nhân lực nông thôn
Đào tạo nghề cho lao động nông thôn đang được đặt trong yêu cầu mới, không chỉ trang bị kỹ năng để người dân có việc làm, nâng cao thu nhập mà còn phải đáp ứng quá trình chuyển đổi mô hình sản xuất, ứng dụng công nghệ và phát triển nông nghiệp hiện đại. Đây cũng là nền tảng để từng bước hình thành lực lượng lao động nông thôn có kỹ năng, nông dân chuyên nghiệp, nông dân số và đội ngũ quản trị hợp tác xã có năng lực.
*Đào tạo nghề phải đi cùng chuyển đổi sản xuất
Trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa, từ phương thức canh tác truyền thống sang ứng dụng khoa học, công nghệ, yêu cầu đối với người lao động cũng thay đổi. Người nông dân không chỉ cần biết kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi hay nuôi trồng thủy sản mà còn phải từng bước làm chủ quy trình sản xuất, kiểm soát chất lượng, tiếp cận thị trường và thích ứng với những biến động của sản xuất.
Vì vậy, đào tạo nghề cho lao động nông thôn cần được nhìn nhận không đơn thuần là hoạt động trang bị một nghề mà là quá trình nâng cao năng lực của người lao động để thích ứng với sự thay đổi của nền kinh tế.
Theo Chương trình “Đổi mới, nâng cao chất lượng đào tạo nghề nông thôn đến năm 2030”, mục tiêu đến năm 2030 bình quân mỗi năm đào tạo, đào tạo lại, đào tạo bồi dưỡng nâng cao trình độ, kỹ năng nghề cho khoảng 1,5 triệu lao động nông thôn. Trong đó, đào tạo nghề phi nông nghiệp chiếm khoảng 70%, đào tạo nghề nông nghiệp và phát triển ngành nghề nông thôn khoảng 30%; tỷ lệ lao động có việc làm sau đào tạo đạt trên 85%.
Định hướng này cho thấy đào tạo nghề được gắn chặt hơn với chuyển dịch cơ cấu lao động và nhu cầu của thị trường. Một bộ phận lao động nông thôn sẽ được đào tạo để chuyển sang công nghiệp, dịch vụ; trong khi lực lượng tiếp tục làm việc trong nông nghiệp được nâng cao trình độ để đáp ứng yêu cầu sản xuất tiên tiến, hiện đại.
Cùng với kiến thức chuyên môn, người lao động được chú trọng trang bị kỹ năng số, kỹ năng quản lý, tổ chức sản xuất, kinh doanh và tiếp cận thị trường. Đây là những kỹ năng ngày càng cần thiết khi sản phẩm nông nghiệp không còn chỉ được tiêu thụ thông qua các kênh truyền thống mà đang từng bước tham gia các chuỗi liên kết, hệ thống phân phối hiện đại và môi trường thương mại số.
Đào tạo cũng được định hướng phục vụ phát triển nông nghiệp công nghệ cao, tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển hợp tác xã, trang trại, làng nghề và ngành nghề nông thôn. Người lao động được cập nhật kiến thức, nâng cao trình độ kỹ năng nghề và kỹ năng số để có việc làm thường xuyên, thu nhập ổn định.
Quan trọng hơn, hiệu quả đào tạo được đặt trong mối liên hệ với khả năng tạo việc làm và nâng cao thu nhập. Khi người học có thể áp dụng kiến thức vào thực tế, duy trì hoặc mở rộng sản xuất, chuyển đổi nghề nghiệp hoặc tìm được việc làm phù hợp, đào tạo nghề mới thực sự phát huy vai trò là một động lực phát triển kinh tế nông thôn.
*Hình thành nông dân chuyên nghiệp, nông dân số
Từ yêu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đào tạo nghề cho lao động nông thôn đang hướng tới một mục tiêu rộng hơn: Hình thành lớp nông dân mới có kiến thức, kỹ năng và khả năng làm chủ công nghệ.
Trong nền nông nghiệp hiện đại, người nông dân không chỉ là người trực tiếp sản xuất mà ngày càng phải trở thành chủ thể của quá trình tổ chức sản xuất. Họ cần biết lựa chọn giống, xây dựng kế hoạch sản xuất, kiểm soát chi phí, tuân thủ quy trình, bảo đảm an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và chủ động tìm kiếm thị trường.
Đặc biệt, chuyển đổi số đang mở ra những phương thức sản xuất, kinh doanh mới ở khu vực nông thôn. Từ tiếp cận thông tin về thời tiết, thị trường, kỹ thuật sản xuất đến quảng bá, tiêu thụ sản phẩm, công nghệ số đang ngày càng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị nông nghiệp. Vì vậy, kỹ năng số trở thành một bộ phận quan trọng trong quá trình đào tạo người lao động.
Theo đó, hình thành nông dân số không chỉ là hướng dẫn người dân sử dụng các thiết bị hay nền tảng công nghệ mà quan trọng hơn là giúp họ biết khai thác công nghệ để phục vụ sản xuất và kinh doanh, nâng cao hiệu quả và khả năng cạnh tranh của sản phẩm.
Cùng với nông dân số, việc xây dựng đội ngũ nông dân chuyên nghiệp và cán bộ quản trị hợp tác xã hiện đại cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi sản xuất ngày càng gắn với vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị, hợp tác xã trở thành một mắt xích kết nối người sản xuất với doanh nghiệp, thị trường và các dịch vụ đầu vào, đầu ra. Do đó, đội ngũ quản trị hợp tác xã cần có kiến thức về tổ chức sản xuất, quản lý, thị trường, công nghệ và liên kết chuỗi.
Chương trình cũng chú trọng xây dựng các mô hình gắn kết giáo dục nghề nghiệp với thị trường lao động theo từng vùng; thiết lập cơ chế liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với trung tâm dịch vụ việc làm, sàn giao dịch việc làm, hội chợ việc làm và doanh nghiệp. Đây là giải pháp nhằm bảo đảm quá trình đào tạo không tách rời nhu cầu thực tế của nền kinh tế.
Đáng chú ý, việc số hóa chương trình đào tạo, cơ sở dữ liệu và cẩm nang về đào tạo nghề cho lao động nông thôn; thí điểm xây dựng các trạm đào tạo từ xa tại vùng khó khăn, vùng dân tộc thiểu số sẽ mở rộng khả năng tiếp cận kiến thức cho người dân, nhất là những nơi còn hạn chế về điều kiện đi lại và cơ sở đào tạo.
Đào tạo nguồn nhân lực nông thôn cũng được gắn với xây dựng nông thôn mới hiện đại, giàu đẹp, bản sắc và bền vững; gắn với đô thị hóa và thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, người lao động không chỉ được chuẩn bị kỹ năng để đáp ứng yêu cầu của hiện tại mà còn cần có khả năng học tập, cập nhật kiến thức và thích ứng với những thay đổi trong tương lai.
Từ đào tạo một nghề đến nâng cao năng lực làm chủ sản xuất, công nghệ và thị trường, định hướng mới đang đưa đào tạo nghề trở thành một phần quan trọng trong quá trình xây dựng nguồn nhân lực nông thôn. Khi người dân có tay nghề, có kỹ năng số, biết tổ chức sản xuất và kết nối thị trường, hiệu quả đào tạo không chỉ dừng ở một việc làm hay một sinh kế mà có thể tạo ra những thay đổi rộng hơn trong phương thức sản xuất và phát triển kinh tế nông thôn.
Qua đó, từng bước thu hẹp khoảng cách về tỷ lệ lao động qua đào tạo giữa nông thôn và thành thị, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo việc làm, tăng thu nhập và hình thành nền tảng nhân lực cho một nền nông nghiệp hiện đại, xanh, bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu./.
