Sáng 22/4, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Bộ Nội vụ tổ chức hội nghị “Giải pháp nâng cao năng suất lao động gắn với phát triển thị trường lao động đồng bộ, hiện đại, hiệu quả trong giai đoạn mới”.
Phát biểu tại hội nghị, ông Vũ Trọng Bình, Cục trưởng Cục Việc làm (Bộ Nội vụ) nhấn mạnh, nâng cao năng suất lao động là yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và cải thiện đời sống người lao động. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều địa phương còn chú trọng quy hoạch đầu tư nhưng chưa quan tâm đúng mức đến quy hoạch phát triển nguồn nhân lực, dẫn đến tình trạng thiếu hụt lao động khi kinh tế phát triển. Vì vậy, quy hoạch đầu tư cần gắn với phát triển nguồn nhân lực ngay từ đầu.
Theo ông Bình, các doanh nghiệp FDI và tập đoàn kinh tế đầu tư mạnh vào khu công nghiệp nhưng chủ yếu sử dụng lao động ở các vị trí có năng suất và giá trị gia tăng thấp để tận dụng chi phí nhân công rẻ. Điều này khiến chất lượng nguồn nhân lực và năng suất lao động trong nước chưa được cải thiện đáng kể. Do đó, cần có giải pháp đột phá nhằm thu hút, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh quốc tế.
Từ thực tiễn đó, Cục Việc làm đề xuất nhiều nhóm giải pháp, trong đó có việc thí điểm “Đặc khu phát triển nhân lực” với cơ chế ưu đãi cao, tương đương khu kinh tế mở hoặc trung tâm tài chính. Mục tiêu là thu hút các tập đoàn đa quốc gia, trường đại học và cơ sở đào tạo nghề uy tín trên thế giới đặt trụ sở, trung tâm đào tạo tại Việt Nam. Qua đó, hình thành hệ sinh thái đào tạo đạt chuẩn quốc tế, làm nền tảng phát triển đội ngũ chuyên gia và lao động kỹ năng cao.
Để ứng phó với tình trạng lực lượng lao động thu hẹp do già hóa dân số, Cục Việc làm cũng đề xuất đổi mới giáo dục nghề nghiệp theo hướng thích ứng cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ 4, trong đó cần đẩy mạnh phân luồng, rút ngắn thời gian đào tạo thông qua việc triển khai hiệu quả mô hình đào tạo nghề sau trung học cơ sở. Đáng chú ý, Cục Việc làm cũng đề xuất xây dựng bộ chỉ số “việc làm chất lượng cao” với các tiêu chí như, năng suất, tiền lương, phúc lợi, đào tạo và kỹ năng nhằm tạo động lực, ưu đãi cho doanh nghiệp, đồng thời là thước đo đánh giá hiệu quả phát triển nguồn nhân lực của các địa phương.
Tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Quyên, Phó Cục trưởng Cục Việc làm cho biết, năng suất lao động Việt Nam đã cải thiện nhưng vẫn ở mức thấp, cơ cấu lao động chuyển dịch tích cực song chưa gắn với tăng năng suất tương xứng. Chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế, thiếu lao động kỹ thuật và lao động chất lượng cao, tỷ trọng lao động giản đơn vẫn lớn và chuyển dịch chậm.
Từ đó, bà Quyên đề xuất thành lập Quỹ quốc gia hỗ trợ việc làm mới, tập trung vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao như, việc làm xanh, công nghiệp bán dẫn, công nghệ cao; đồng thời hỗ trợ đào tạo lao động tham gia các phân khúc việc làm trình độ cao. Ngoài ra, việc quy hoạch khu công nghiệp cần gắn với phát triển đô thị và hạ tầng an sinh xã hội nhằm đảm bảo điều kiện sống cho người lao động, góp phần nâng cao năng suất.
Ở góc độ đào tạo, ông Nguyễn Thanh Trọng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Quốc tế Miền Đông cho rằng, đề án cần chú trọng nhóm lao động đang chuyển đổi nghề, đặc biệt là lực lượng từ khu vực nông nghiệp và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đồng thời, đề xuất áp dụng chính sách ưu đãi thuế đối với chi phí đào tạo của doanh nghiệp, đổi mới cơ chế phân bổ ngân sách theo nhu cầu thực tế của người học.
“Cần xây dựng cơ chế cạnh tranh trong đào tạo, trong đó, người lao động được quyền lựa chọn cơ sở đào tạo uy tín, còn Nhà nước đóng vai trò kiến tạo và hỗ trợ trực tiếp. Việc đặt người lao động vào vị trí trung tâm sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả đào tạo”, ông Trọng nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, ông Trần Anh Tuấn, Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm: Nâng cao chất lượng đào tạo kỹ năng nghề gắn với năng suất; phát triển hệ sinh thái kết nối giáo dục nghề nghiệp - doanh nghiệp - thị trường lao động; hiện đại hóa thị trường lao động trên nền tảng dữ liệu số; thúc đẩy đào tạo lại, nâng kỹ năng và học tập suốt đời; xây dựng bộ chỉ số đo lường năng suất gắn với kỹ năng theo ngành, bao gồm cả kỹ năng nghề và kỹ năng số.
Tại hội nghị, các đại biểu đều thống nhất cho rằng, nâng cao năng suất lao động không chỉ là yêu cầu cấp bách mà còn là chiến lược dài hạn của nền kinh tế. Việc thí điểm “Đặc khu phát triển nhân lực”, cùng các giải pháp đồng bộ về đào tạo, chính sách và thị trường lao động được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.../.
