Xã Châu Phong (An Giang) đang xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch gắn với sinh kế và lợi ích của người dân với mục tiêu đưa làng Chăm Châu Phong trở thành điểm đến hấp dẫn trên hành lang du lịch sông Mê Kông.
Từ những khung dệt thổ cẩm, nếp nhà sàn truyền thống đến ẩm thực Halal đặc sắc, xã Châu Phong (An Giang) sở hữu nhiều lợi thế phát triển du lịch văn hóa cộng đồng. Địa phương đang xây dựng chuỗi sản phẩm du lịch gắn với sinh kế và lợi ích của người dân với mục tiêu đưa làng Chăm Châu Phong trở thành điểm đến hấp dẫn trên hành lang du lịch sông Mê Kông
*Từ khung dệt đến sản phẩm du lịch độc đáo
Ở ấp Phũm Soài (xã Châu Phong), ông Mohamad (68 tuổi) đã dành phần lớn cuộc đời để gìn giữ nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Chăm. Ông duy trì nghề dệt qua nhiều thế hệ, từ khâu xử lý sợi đến hoàn thiện sản phẩm. Những hoa văn như mặt võng, con thoi, lồng đèn, răng cưa, hoa lá… được ông gìn giữ qua từng tấm thổ cẩm, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào Chăm. Năm 2000, nhận thấy việc sản xuất xà rông, khăn rằn khó mở rộng thị trường, ông chủ động cải tiến mẫu mã, phát triển thêm túi xách, ba lô, nón, móc khóa để bán cho du khách tham quan làng Chăm.
Ông Mohamad cho biết, cơ sở dệt thổ cẩm của gia đình hiện duy trì hơn 10 khung dệt, tạo việc làm cho khoảng 15–20 lao động địa phương, với thu nhập khoảng 150.000 đồng/ngày. Bên cạnh tạo sinh kế, ông còn mong muốn đưa nghề dệt thổ cẩm truyền thống của đồng bào Chăm đến gần hơn với du khách. Năm 2024, Tổ hợp tác du lịch cộng đồng làng Chăm Châu Phong được thành lập với 11 thành viên, do ông làm tổ trưởng. Tổ hợp tác kết nối với các công ty lữ hành, đưa hoạt động dệt thổ cẩm vào hành trình khám phá văn hóa địa phương, giúp du khách tìm hiểu nghề dệt truyền thống, các hoa văn đặc trưng và bản sắc văn hóa của đồng bào Chăm.
Du khách đến làng Chăm Châu Phong có thể tìm hiểu quy trình dệt, tham quan thánh đường Hồi giáo, khám phá kiến trúc nhà sàn truyền thống, trải nghiệm trang phục cưới của người Chăm và thưởng thức các món ăn đặc trưng như tung lò mò, cà ri, bánh bò nướng. Những thanh âm trống Rappana của đồng bào Chăm cũng góp phần tạo nên trải nghiệm văn hóa đa dạng cho du khách.
Xã Châu Phong hiện có 5.646 người Chăm, với 1.269 hộ sinh sống tập trung tại các ấp Châu Giang, Phũm Soài, Hòa Long. Cộng đồng nơi đây lưu giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc, từ Thánh đường Mubarak, di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia, nhà sàn gỗ truyền thống, nghề dệt thổ cẩm đến các nghi lễ vòng đời và văn hóa ẩm thực Halal. Tháng 3/2023, nghề dệt thổ cẩm của người Chăm Châu Phong được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, mở ra cơ hội phát triển du lịch gắn với bảo tồn nghề truyền thống.
Hiện làng Chăm Châu Phong được kết nối giao thông thuận lợi khi cầu Châu Đốc đưa vào khai thác, rút ngắn thời gian di chuyển từ trung tâm du lịch Châu Đốc đến Châu Phong còn khoảng 5 phút. Bên cạnh đó, tuyến Quốc lộ N1, đường tỉnh 953 cùng hệ thống giao thông đường thủy trên sông Hậu và kênh Vĩnh An tạo điều kiện kết nối làng chăm Châu Phong với các khu du lịch trong khu vực.
Theo đánh giá của xã Châu Phong: Hiện tiềm năng văn hóa và lợi thế vị trí chưa được chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế. Năm 2025, Châu Phong chỉ đón khoảng 10.000 lượt khách, doanh thu du lịch tại điểm đến ước đạt 2 tỷ đồng. Thời gian lưu lại bình quân của du khách chỉ khoảng 2 giờ; hoạt động tham quan chủ yếu tập trung tại Thánh đường Mubarak, làng dệt và một số hộ dân. Trong khi đó, các dịch vụ lưu trú, ẩm thực, trải nghiệm nghề thủ công, nông nghiệp và mua sắm sản phẩm địa phương chưa hình thành được chuỗi liên kết hoàn chỉnh. Vì vậy, lượng khách đến làng Chăm chưa nhiều, thời gian lưu lại ngắn, giá trị chi tiêu chưa cao và lợi ích từ du lịch chưa tạo thành sinh kế rõ nét cho người dân.
Bài toán đặt ra cho Châu Phong không chỉ là thu hút thêm khách, mà phải để mỗi chuyến đi của du khách có nhiều trải nghiệm hơn, ở lại lâu hơn và nguồn chi tiêu phải được phân bổ đến nhiều hộ dân trong cộng đồng.
*Xây dựng chuỗi giá trị du lịch
Để văn hóa Chăm thành lợi thế phát triển du lịch bền vững, xã Châu Phong triển khai Đề án “Phát triển du lịch cộng đồng Châu Phong theo chuỗi giá trị, dựa trên bản sắc văn hóa dân tộc Chăm đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2035”, hướng đến tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho cộng đồng.
Bí thư Đảng ủy xã Châu Phong Nguyễn Thanh Lâm, cho biết: Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng làng Chăm Châu Phong trở thành điểm đến du lịch văn hóa cộng đồng tiêu biểu của An Giang và vùng Đồng bằng sông Cửu Long; đưa làng Chăm Châu Phong được công nhận điểm du lịch, đáp ứng các tiêu chí của Tiêu chuẩn Du lịch cộng đồng ASEAN, xây dựng nơi đây trở thành hệ sinh thái du lịch cộng đồng thông minh, thân thiện với người Hồi giáo...
Châu Phong dự kiến thí điểm tour “Một ngày làm cư dân Chăm”, đưa du khách tham quan thánh đường, dùng bữa tại nhà sàn, trải nghiệm dệt thổ cẩm, mặc trang phục truyền thống và giao lưu văn hóa. Bên cạnh đó, chương trình “Hành trình di sản bên bờ sông Hậu” sẽ kết nối Châu Đốc với làng Chăm Châu Phong bằng đường thủy, kết hợp tham quan làng bè, thưởng thức ẩm thực và khám phá sản phẩm đặc trưng địa phương. Đến năm 2030, Châu Phong phấn đấu đón 60.000 lượt khách mỗi năm, trong đó có 8.000 khách quốc tế; thời gian lưu trú bình quân đạt 4,5 giờ, chi tiêu khoảng 450.000 đồng/khách. Du lịch địa phương dự kiến đạt doanh thu 27 tỷ đồng/năm, thu hút khoảng 150 hộ người Chăm tham gia chuỗi dịch vụ và hình thành 15 cơ sở lưu trú cộng đồng đạt chuẩn, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Đến năm 2035, Châu Phong đón 150.000 lượt khách mỗi năm, trong đó đón 25.000 khách quốc tế; đạt doanh thu 105 tỷ đồng/năm.
Đề án được kỳ vọng sẽ tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập cho đồng bào dân tộc Chăm Châu Phong, gia tăng tỷ trọng kinh tế phi nông nghiệp. Đến năm 2035, An Giang đưa làng Chăm Châu Phong là hình mẫu về bảo tồn di sản sống gắn với kinh tế du lịch bền vững; là điểm đến hấp dẫn trên hành lang du lịch sông Mê Kông, phấn đấu đưa làng Chăm Châu Phong đạt Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN hoặc Giải thưởng Du lịch bền vững ASEAN. Đề án định hướng đưa nghề dệt thổ cẩm trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm, với khoảng 30 khung dệt phục vụ trình diễn phục vụ khách tham quan. Địa phương sẽ xây dựng cơ chế nhận diện, truy xuất nguồn gốc sản phẩm dệt thổ cẩm của làng Chăm Châu Phong nhằm bảo vệ giá trị và phân biệt sản phẩm thủ công truyền thống với hàng công nghiệp...
Cùng với nghề dệt thổ cẩm, những ngôi nhà sàn gỗ truyền thống của người Chăm cũng được định hướng phát triển thành cơ sở lưu trú cộng đồng. Du khách có thể ở lại, dùng bữa cùng gia đình người Chăm, tìm hiểu nếp sinh hoạt và trực tiếp trải nghiệm các hoạt động văn hóa. Ẩm thực Halal, sản phẩm OCOP và nông nghiệp địa phương cũng được kết nối vào hành trình, tạo thêm cơ hội tiêu thụ hàng hóa và dịch vụ. Chuyển đổi số được kỳ vọng giúp điểm đến tiếp cận khách du lịch rộng hơn thông qua bản đồ số, hình ảnh 360 độ, mã QR thuyết minh đa ngôn ngữ, tem truy xuất nguồn gốc và các kênh đặt dịch vụ trực tuyến.
Những mục tiêu trên thể hiện định hướng chuyển từ khai thác điểm tham quan đơn thuần sang phát triển du lịch trải nghiệm, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân. Để thực hiện, Châu Phong sẽ nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo nhân lực, kết nối người dân với doanh nghiệp lữ hành, bảo đảm đầu ra cho sản phẩm truyền thống và phân chia lợi ích hài hòa giữa các bên.
Bên cạnh phát triển du lịch, Châu Phong luôn chú trọng gìn giữ bản sắc văn hóa Chăm. Các hoạt động du lịch phải tôn trọng phong tục, tập quán, đời sống tín ngưỡng của người dân, đồng thời bảo vệ môi trường và bảo đảm an toàn cho du khách. Việc khai thác du lịch đi đôi với bảo tồn chính là nền tảng để di sản Chăm trở thành nguồn lực phát triển bền vững, vừa gìn giữ giá trị truyền thống, vừa nâng cao đời sống cộng đồng. Với định hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản và sinh kế cộng đồng, Châu Phong kỳ vọng đưa bản sắc văn hóa Chăm trở thành lợi thế riêng, thu hút du khách và tạo thêm nguồn thu cho người dân. Đây cũng là hướng đi để những giá trị văn hóa truyền thống được gìn giữ, tiếp nối và phát huy bền vững./.
