Giáo dục

Đổi mới đào tạo nhân lực nghề theo nhu cầu doanh nghiệp

Đối với giáo dục nghề nghiệp, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là thúc đẩy liên kết thực chất giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào toàn bộ quá trình đào tạo.

Bà Lê Thị Hằng, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp thăm cơ sở giáo dục nghề nghiệp

Triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp đang đẩy mạnh hợp tác với doanh nghiệp, đổi mới chương trình, ứng dụng công nghệ và nâng cao năng lực thực hành cho người học. Tuy nhiên, để liên kết thực sự đi vào chiều sâu, cần tiếp tục tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, huy động nguồn lực và tăng quyền tự chủ cho cơ sở đào tạo.

*Doanh nghiệp tham gia sâu vào quá trình đào tạo

Theo Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo), năm 2025, hoạt động hợp tác giữa các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp tiếp tục được mở rộng. Trên 85% cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động hợp tác với hơn 7.200 doanh nghiệp; hơn 310.000 lượt người học tham gia thực tập thực tế, với tỷ lệ có việc làm ngay sau tốt nghiệp đạt trên 85%.

Bà Lê Thị Hằng, Phó Cục trưởng Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên nhận định, những kết quả này cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực. Thay vì chỉ tiếp nhận học sinh, sinh viên thực tập hoặc tuyển dụng sau tốt nghiệp, doanh nghiệp từng bước tham gia xây dựng chương trình, tổ chức giảng dạy, đánh giá chất lượng và xác định những kỹ năng cần thiết đối với người lao động. Hoạt động hợp tác cũng được mở rộng sang nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học, công nghệ, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Theo bà Lê Thị Hằng, Nghị quyết số 71-NQ/TW đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản phương thức quản lý, nâng cao chất lượng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng các đột phá chiến lược của đất nước. Đối với giáo dục nghề nghiệp, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là thúc đẩy liên kết thực chất giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào toàn bộ quá trình đào tạo.

Để thực hiện mục tiêu này, việc hoàn thiện hành lang pháp lý, mở rộng quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong mở ngành, tuyển sinh và tổ chức đào tạo có ý nghĩa quan trọng. Cùng với đó, phương thức quản lý nhà nước cần chuyển dần từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường ứng dụng dữ liệu và công nghệ số trong giám sát, đánh giá chất lượng.

Đặc biệt, đối với những ngành nghề đòi hỏi trình độ công nghệ cao, sự đồng hành của doanh nghiệp là điều kiện quan trọng để các cơ sở đào tạo tiếp cận thiết bị, quy trình sản xuất và yêu cầu kỹ thuật mới. Mối quan hệ hợp tác cần được mở rộng sang quản trị, ứng dụng và phát triển công nghệ, thay vì chỉ tập trung vào đào tạo và cung ứng lao động.

Theo bà Lê Thị Hằng, trong mối liên kết này, Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thể chế, nhà trường tổ chức đào tạo và phát triển năng lực người học, còn doanh nghiệp tham gia cung cấp nguồn lực, công nghệ và phản hồi từ thị trường lao động. Sự phối hợp chặt chẽ giữa ba bên sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục nghề nghiệp, hướng tới chuẩn kỹ năng quốc tế và đáp ứng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực đến năm 2045.

Từ thực tiễn cơ sở đào tạo, Nhà giáo Ưu tú, Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội cho rằng, doanh nghiệp có vai trò quan trọng đối với chất lượng và khả năng phát triển bền vững của giáo dục nghề nghiệp. Khi tham gia trực tiếp vào quá trình đào tạo, doanh nghiệp giúp nhà trường cập nhật công nghệ, nâng cao năng lực thực hành cho người học và rút ngắn khoảng cách giữa chương trình giảng dạy với yêu cầu tuyển dụng.

Hiện Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội đã thiết lập quan hệ hợp tác với hơn 400 doanh nghiệp và hiệp hội. Thông qua các chương trình liên kết, học sinh, sinh viên có cơ hội thực hành trên máy móc, thiết bị hiện đại, tiếp cận môi trường sản xuất và tham gia các mô hình đào tạo gắn với nhu cầu tuyển dụng.

Trong đó, nhà trường đang triển khai mô hình đào tạo không thu học phí, người học được doanh nghiệp trả lương trong quá trình học và có cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Một dự án hợp tác với doanh nghiệp có kinh phí 24 tỷ đồng được triển khai để đào tạo và tiếp nhận 100 sinh viên. Nhà trường cũng phối hợp với các tập đoàn công nghệ của Mỹ thành lập Trung tâm đào tạo bán dẫn tại Hà Nội.

Theo Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh, những mô hình này cho thấy khả năng huy động nguồn lực xã hội vào giáo dục nghề nghiệp, đặc biệt đối với các ngành công nghệ cao có yêu cầu lớn về thiết bị và cơ sở vật chất. Sự hợp tác cũng tạo điều kiện để đội ngũ nhà giáo tiếp cận thực tiễn sản xuất, cập nhật kỹ thuật và nâng cao trình độ chuyên môn.

Tuy nhiên, việc mở rộng liên kết vẫn gặp nhiều khó khăn. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô vừa và nhỏ, nguồn lực tài chính hạn chế, chưa có điều kiện đầu tư dài hạn cho đào tạo. Bên cạnh đó, một số quy định liên quan đến tiếp nhận vốn đầu tư, thiết bị và tài sản do doanh nghiệp hỗ trợ còn vướng mắc.

Từ thực tế này, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội kiến nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế hợp tác giữa cơ sở đào tạo và doanh nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động, sử dụng nguồn lực xã hội; đồng thời có chính sách hỗ trợ kinh phí đào tạo đối với các ngành công nghệ cao và ngành nghề mới.

Theo ông, đào tạo gắn với doanh nghiệp không chỉ giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực mà còn tăng sức hút tuyển sinh, mở rộng cơ hội việc làm và góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

*Đổi mới chương trình, nâng cao năng lực thực hành

Cùng với mở rộng liên kết doanh nghiệp, yêu cầu đổi mới giáo dục nghề nghiệp còn đặt ra ở việc hiện đại hóa chương trình, phương pháp giảng dạy và điều kiện thực hành, nhất là trong bối cảnh công nghệ sản xuất thay đổi nhanh chóng.

Tại Trường Trung cấp nghề Giao thông công chính Hà Nội, việc triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW được cụ thể hóa bằng các hoạt động chuyển đổi số, phát triển học liệu và đưa công nghệ thực tiễn vào đào tạo.

Hiệu trưởng nhà trường Trần Việt Hùng cho biết, nhà trường đã chủ động xây dựng bộ học liệu số cho các nghề đào tạo, giúp học sinh có điều kiện chuẩn bị bài, tự học và củng cố kiến thức trong quá trình thực hành. Đội ngũ giáo viên được bồi dưỡng năng lực số, tiếp cận các công cụ trí tuệ nhân tạo để phục vụ hoạt động chuyên môn.

Việc ứng dụng công nghệ được triển khai đồng thời trong quản trị và giảng dạy, gắn với cải cách thủ tục hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ người học. Nhà trường cũng phát triển các sáng kiến, thiết bị và mô hình thực hành như ô tô điện, hệ thống lái trợ lực điện, sa bàn kỹ thuật số, giúp học sinh tiếp cận những công nghệ đang được ứng dụng trong thực tế.

Theo ông Trần Việt Hùng, việc đầu tư thiết bị, phát triển học liệu số cần đi đôi với cập nhật chương trình, bồi dưỡng nhà giáo và tổ chức thực hành sát với môi trường sản xuất. Đổi mới không chỉ dừng ở việc đưa công nghệ vào lớp học mà quan trọng hơn là nâng cao khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng của học sinh khi tham gia thị trường lao động.

Trong quá trình này, doanh nghiệp giữ vai trò cung cấp thông tin về công nghệ, quy trình sản xuất, yêu cầu kỹ thuật và những kỹ năng mà người lao động cần đáp ứng. Thông qua hợp tác với doanh nghiệp trong xây dựng chương trình, giáo trình, tiếp nhận học sinh thực tập và kết nối việc làm, nhà trường có cơ sở điều chỉnh nội dung đào tạo phù hợp hơn với nhu cầu thực tế.

Hiệu trưởng Trần Việt Hùng cho biết, thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác theo hướng tăng chiều sâu chuyên môn, đưa kinh nghiệm sản xuất của doanh nghiệp vào bài học và chú trọng đánh giá năng lực người học thông qua khả năng thực hiện công việc thực tế.

Tại Trường Cao đẳng Công nghệ cao Hà Nội, hoạt động đổi mới đào tạo cũng được gắn với nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao công nghệ. Bên cạnh hợp tác trong đào tạo, nhà trường tham gia các hội chợ công nghệ, cuộc thi đổi mới sáng tạo, thúc đẩy ứng dụng và thương mại hóa những sản phẩm nghiên cứu có tiềm năng.

Theo Tiến sĩ Phạm Xuân Khánh, liên kết với doanh nghiệp giúp các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tiếp cận nhanh hơn những thay đổi của công nghệ và nhu cầu nhân lực, nhất là ở các lĩnh vực mới như bán dẫn. Đây cũng là cơ sở để nhà trường điều chỉnh chương trình, phương pháp giảng dạy và nâng cao năng lực thực hành của người học.

Từ thực tiễn các cơ sở đào tạo, có thể thấy việc triển khai Nghị quyết số 71-NQ/TW trong giáo dục nghề nghiệp không chỉ đặt ra yêu cầu tăng cường hợp tác với doanh nghiệp mà còn đòi hỏi đổi mới đồng bộ cơ chế quản lý, chương trình, phương pháp đào tạo và điều kiện bảo đảm chất lượng.

Trong đó, việc phát huy quyền tự chủ của cơ sở giáo dục nghề nghiệp, tháo gỡ vướng mắc trong huy động nguồn lực xã hội, nâng cao năng lực đội ngũ nhà giáo và mở rộng sự tham gia của doanh nghiệp vào quá trình đào tạo là những yếu tố quan trọng.

Khi doanh nghiệp thực sự trở thành đối tác trong xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo và đánh giá kỹ năng, giáo dục nghề nghiệp sẽ có điều kiện chuyển mạnh sang đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong giai đoạn mới./.

 

PV

Xem thêm