Giáo dục

Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai: Ưu tiên nâng cao năng lực giáo viên

Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học không chỉ đòi hỏi nâng cao năng lực ngoại ngữ của học sinh mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới phương pháp giảng dạy, phát triển đội ngũ giáo viên và xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh thường xuyên.

Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045

 Với lộ trình thực hiện đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045, Thành phố Hồ Chí Minh đang tập trung chuẩn bị các điều kiện cần thiết, đồng thời phát huy những mô hình đã triển khai tại các cơ sở giáo dục để từng bước hiện thực hóa mục tiêu này.

*Ưu tiên chuẩn bị đội ngũ và các điều kiện triển khai

Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều lợi thế trong việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học. Thành phố đã có 8 năm liên tục dẫn đầu cả nước về điểm trung bình môn tiếng Anh trong kỳ thi tốt nghiệp Trung học phổ thông; hơn 90% cơ sở giáo dục phổ thông triển khai chương trình tiếng Anh tăng cường và các chương trình song ngữ.

Từ năm 2014, Thành phố đã thực hiện Đề án dạy và học tích hợp các môn Toán, Khoa học và Tiếng Anh theo chương trình Anh và Việt Nam, giúp giáo viên, học sinh từng bước làm quen với việc tiếp cận kiến thức khoa học bằng tiếng Anh.

Cùng với đó, hệ thống 69 trường thực hiện mô hình trường quốc tế, hơn 60 cơ sở giáo dục đại học, hơn 150 cơ sở giáo dục nghề nghiệp và 1.915 trung tâm ngoại ngữ là những nguồn lực thuận lợi để xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh trong các cơ sở giáo dục.

Tuy nhiên, việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học trên diện rộng vẫn đặt ra không ít thách thức. Đội ngũ giáo viên tiếng Anh và giáo viên có khả năng giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh còn thiếu, chất lượng chưa đồng đều. Trong khi đó, điều kiện cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ và khả năng huy động nguồn lực giữa khu vực trung tâm với ngoại thành, ven đô còn chênh lệch.

Để giải quyết những vấn đề này, UBND Thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành Kế hoạch triển khai Đề án "Đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2026 - 2035, tầm nhìn đến năm 2045".

Theo kế hoạch, Thành phố hướng tới mục tiêu tiếng Anh được sử dụng rộng rãi, thường xuyên và hiệu quả trong dạy học, hoạt động giáo dục, giao tiếp, quản lý và sinh hoạt chuyên môn; từng bước hình thành hệ sinh thái sử dụng tiếng Anh trong trường học.

Thành phố xác định triển khai theo lộ trình phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn, ưu tiên củng cố các điều kiện nền tảng trước khi thực hiện những yêu cầu cao hơn, bảo đảm thực chất, hiệu quả, không tạo thêm áp lực cho cơ sở giáo dục và địa phương.

Trong giai đoạn 2026 - 2030, Thành phố tập trung xây dựng nền tảng, chuẩn bị các điều kiện triển khai. Riêng năm học 2026 - 2027, các cơ sở giáo dục rà soát thực trạng đội ngũ, hoạt động giáo dục và xây dựng kế hoạch thực hiện tại đơn vị.

Đến năm học 2027 - 2028, Thành phố đặt mục tiêu ít nhất 30% trường xây dựng hoàn chỉnh môi trường sử dụng tiếng Anh và 15% trường tổ chức dạy các môn học bằng tiếng Anh. Đến năm học 2029 - 2030, các tỷ lệ này lần lượt đạt ít nhất 40% và 30%.

Giai đoạn 2031 - 2035, Thành phố phấn đấu đạt các mục tiêu cốt lõi về chuẩn năng lực tiếng Anh của đội ngũ, bồi dưỡng phương pháp, thiết kế chương trình dạy học bằng tiếng Anh và xây dựng môi trường tiếng Anh học đường; khoảng 50% trường phổ thông thực hiện chương trình giáo dục tích hợp theo nhu cầu tự nguyện của người học.

Giai đoạn 2036 - 2045, Thành phố phấn đấu nâng tỷ lệ trường phổ thông thực hiện chương trình giáo dục tích hợp lên 60 - 70%, đồng thời đẩy mạnh hiện đại hóa và song ngữ hóa môi trường học tập.

Để thực hiện các mục tiêu này, Thành phố xác định nâng cao năng lực ngoại ngữ của đội ngũ giáo viên là nhiệm vụ trọng tâm. Theo đó, giáo viên các môn học khác được phân công giảng dạy bằng tiếng Anh phải đạt năng lực ngoại ngữ tối thiểu bậc 4 ở cấp Tiểu học và Trung học cơ sở, bậc 5 ở cấp Trung học phổ thông; đồng thời hoàn thành chương trình bồi dưỡng phương pháp dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ.

Cùng với bồi dưỡng đội ngũ, Thành phố nghiên cứu xây dựng các chính sách hỗ trợ, thu hút giáo viên tiếng Anh về địa bàn khó khăn; cơ chế để người nước ngoài sử dụng thành thạo tiếng Anh tham gia giảng dạy tại cơ sở giáo dục công lập; chính sách phát hiện, đãi ngộ học sinh có năng lực tiếng Anh nổi trội và hỗ trợ nhà giáo học tập, nghiên cứu, thỉnh giảng trong và ngoài nước.

Thành phố cũng định hướng đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển đầy đủ bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết; tổ chức thí điểm, đánh giá, hoàn thiện chương trình dạy học bằng tiếng Anh trước khi nhân rộng; đồng thời thí điểm chương trình tích hợp tiếng Anh ở bậc mầm non.

Bên cạnh đó, việc huy động nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, hạ tầng công nghệ, ưu tiên các địa bàn ngoại thành và khu vực còn khó khăn được xác định là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận ngoại ngữ cho học sinh.

*Nhân rộng mô hình sử dụng tiếng Anh trong trường học

Trong khi các điều kiện về đội ngũ, chương trình và cơ sở vật chất tiếp tục được chuẩn bị, nhiều trường học tại Thành phố Hồ Chí Minh đã chủ động xây dựng môi trường sử dụng tiếng Anh thông qua việc lồng ghép ngoại ngữ vào các môn học, hoạt động ngoại khóa và sinh hoạt hằng ngày.

Tại Trường Trung học cơ sở Vũng Tàu (phường Vũng Tàu), bên cạnh chương trình chính khóa, nhà trường tổ chức các lớp tăng cường ngoại ngữ không thu phí do giáo viên của trường đảm nhiệm; đồng thời thí điểm liên kết đưa giáo viên nước ngoài tham gia giảng dạy môn Toán và Khoa học tự nhiên bằng tiếng Anh cho học sinh lớp 6, với thời lượng 2 tiết/tuần.

Cô Tô Thị Minh Ngọc, Tổ trưởng Tổ tiếng Anh cho biết, nhà trường từng bước chuyển hệ thống biển báo, khẩu hiệu, bảng tin sang hình thức song ngữ Anh - Việt; tổ chức chương trình phát thanh học đường bằng tiếng Anh do học sinh trực tiếp biên tập và thực hiện trong giờ ra chơi.

Trong giảng dạy, trường ứng dụng mô hình học tập kết hợp, các nền tảng số và trí tuệ nhân tạo (AI) để học sinh luyện nghe, nói tại nhà, dành thêm thời gian trên lớp cho hoạt động tương tác, thảo luận và tranh biện. Giáo viên các môn khoa học tự nhiên cũng được khuyến khích lồng ghép thuật ngữ tiếng Anh vào bài học.

Bên cạnh các câu lạc bộ tiếng Anh truyền thống, trường phát triển Câu lạc bộ Tranh biện, Câu lạc bộ Khoa học song ngữ và Câu lạc bộ Hướng dẫn viên du lịch nhí. Những hoạt động này tạo thêm không gian để học sinh thực hành ngoại ngữ, vận dụng kiến thức vào những tình huống thực tế và tìm hiểu đặc thù địa phương.

Ở bậc Tiểu học, Trường Tiểu học Lưu Chí Hiếu (phường Rạch Dừa) lựa chọn cách tiếp cận phù hợp với đặc điểm tâm lý, khả năng tiếp nhận của học sinh từng khối lớp.

Cô Hoàng Thị Sen, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, để từng bước đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai, nhà trường tập trung nâng cao năng lực ngoại ngữ cho giáo viên, lồng ghép tiếng Anh vào các môn học và tạo môi trường giao tiếp thường xuyên, giúp học sinh hình thành thói quen sử dụng ngoại ngữ ngay từ những năm đầu đến trường.

Nhà trường tổ chức các chuyên đề, tiết dạy minh họa sử dụng tiếng Anh trong các môn Toán, Tự nhiên và Xã hội, Tiếng Việt để giáo viên trao đổi kinh nghiệm, lựa chọn phương pháp phù hợp. Giáo viên các môn học khác được khuyến khích sử dụng một số câu lệnh, từ vựng thông dụng trong hoạt động chào hỏi, hướng dẫn học tập và làm việc nhóm, không làm thay đổi thời lượng môn học.

Đối với học sinh lớp 1 và lớp 2, việc làm quen với tiếng Anh được thực hiện thông qua trò chơi, bài hát, tranh ảnh. Học sinh lớp 3 và lớp 4 tăng cường thực hành theo cặp, hỏi đáp, kể chuyện theo chủ đề quen thuộc; học sinh lớp 5 thực hành giới thiệu bản thân, lớp học, sản phẩm học tập và các đoạn hội thoại ngắn.

Không gian lớp học, thư viện, bảng tin cũng được tận dụng để giới thiệu từ vựng, mẫu câu tiếng Anh. Nhà trường khuyến khích giáo viên ứng dụng công nghệ số, AI trong thiết kế bài giảng; đồng thời tổ chức bồi dưỡng ngoại ngữ qua các lớp học trực tuyến, sinh hoạt chuyên môn định kỳ. Trong đó, giáo viên tiếng Anh giữ vai trò hỗ trợ giáo viên các môn học khác sử dụng ngoại ngữ trong hoạt động giáo dục.

Thực tế triển khai tại các trường cho thấy, việc đưa tiếng Anh vào những hoạt động học đường có thể thực hiện linh hoạt, phù hợp với từng cấp học. Tuy nhiên, để mở rộng giảng dạy song ngữ ở các môn học khác, năng lực ngoại ngữ và phương pháp giảng dạy của giáo viên vẫn là vấn đề cần được quan tâm.

Cô Lê Thị Thanh Hoa, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Vũng Tàu cho rằng, công nghệ số và AI có thể hỗ trợ hiệu quả việc xây dựng học liệu song ngữ, nhưng để truyền đạt chính xác thuật ngữ chuyên ngành và tổ chức tiết học bằng tiếng Anh, giáo viên cần được đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu.

Theo cô Lê Thị Thanh Hoa, việc triển khai đồng bộ cần có lộ trình, quy định cụ thể về tỷ lệ tiết dạy song ngữ và chính sách đãi ngộ phù hợp. Nhà trường kiến nghị nâng phụ cấp ưu đãi đứng lớp đối với giáo viên giảng dạy song ngữ từ mức 40% hiện nay lên 50%, nhằm khuyến khích đội ngũ tham gia.

Bên cạnh các chính sách trong nhà trường, cô Lê Thị Thanh Hoa cho rằng cần mở rộng môi trường sử dụng tiếng Anh ra ngoài lớp học, tại gia đình và các không gian công cộng, giúp học sinh có thêm cơ hội thực hành, hình thành khả năng giao tiếp tự nhiên.

Những mô hình đang được triển khai tại các cơ sở giáo dục cho thấy việc đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai cần gắn với nhu cầu sử dụng thực tế, thay vì chỉ tăng thời lượng học ngoại ngữ. Cùng với việc nhân rộng những cách làm phù hợp, bảo đảm chất lượng đội ngũ, điều kiện dạy học và thu hẹp chênh lệch giữa các địa bàn sẽ là những yếu tố quan trọng để Thành phố Hồ Chí Minh thực hiện mục tiêu theo lộ trình đề ra./.

 

 

 

PV

Xem thêm