Nghị quyết 57 truyền đi thông điệp rõ ràng: Đổi mới sáng tạo không phải là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu, giúp chuyển hóa thách thức thành cơ hội, biến ý tưởng thành động lực phát triển.
Đổi mới sáng tạo đang được xác định là một trong những động lực quan trọng để Việt Nam nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế, hướng tới mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tri thức, khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là nội dung được nhấn mạnh tại Lễ kỷ niệm Ngày Sáng tạo và Đổi mới sáng tạo thế giới 2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Liên hợp quốc tại Việt Nam tổ chức sáng 21/4.
Dự sự kiện có Phó trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương Ngô Đông Hải, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Điều phối viên thường trú Liên hợp quốc Pauline Tamaris; đại diện các bộ, ngành, đơn vị, đại sứ quán, tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, quỹ đầu tư, nhà khoa học...
Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cho biết, thời gian qua, hệ thống chính sách và pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Việt Nam đã được hoàn thiện. Nhiều cơ chế, chính sách quan trọng đã được Quốc hội và Chính phủ ban hành, góp phần hình thành các điều kiện nền tảng cho hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia. Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tiếp tục phát triển; các trung tâm đổi mới sáng tạo, các quỹ đầu tư, các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, viện, trường và người dân thực hiện đổi mới sáng tạo đã và đang triển khai thực hiện.
Theo Thứ trưởng Lê Xuân Định, Chương trình phát triển công nghệ chiến lược đã được triển khai, tập trung vào các lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học, vật liệu mới và năng lượng mới. Điều này cho thấy tư duy phát triển đang chuyển mạnh từ dàn trải sang có trọng tâm, từ tiếp nhận thụ động sang chủ động làm chủ công nghệ.
Thứ trưởng Lê Xuân Định cũng đề cập những thách thức phía trước khi thế giới đang bước vào một giai đoạn phát triển với tốc độ chưa từng có. Những tiến bộ đột phá trong trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ sinh học hay công nghệ bán dẫn đang làm thay đổi sâu sắc cách thức sản xuất, quản trị và cạnh tranh trên toàn cầu. Trong bối cảnh đó, khoảng cách giữa các quốc gia có thể được rút ngắn rất nhanh, nhưng cũng có thể bị kéo giãn rất nhanh.
Đối với Việt Nam, trước mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số và đòi hỏi chất lượng tăng trưởng phải cao hơn, bền vững, dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và năng lực đổi mới, Việt Nam không thể tiếp tục phát triển chủ yếu dựa vào lợi thế chi phí thấp hay khai thác tài nguyên mà phải dựa vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao để phát triển nhanh và bền vững. Chính vì vậy, đổi mới sáng tạo có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.
Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng, đổi mới sáng tạo trước hết là cầu nối giữa tri thức và phát triển. Những thành tựu khoa học và công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành các sản phẩm, dịch vụ, quy trình và mô hình kinh doanh mới phục vụ đời sống kinh tế - xã hội. Đổi mới sáng tạo cũng là con đường nhanh để nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đồng thời phát huy mạnh mẽ nguồn lực con người Việt Nam khi tạo ra môi trường để các nhà khoa học, doanh nhân và cộng đồng có thể theo đuổi những vấn đề lớn; để doanh nghiệp có động lực đổi mới, người trẻ dám thử nghiệm, dám sáng tạo và dám khởi xướng những cách làm mới.
Để đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực phát triển quan trọng của đất nước, Thứ trưởng Lê Xuân Định cho rằng mỗi chủ thể trong hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia cần phát huy đầy đủ vai trò và trách nhiệm của mình. Cộng đồng khoa học cần tiếp tục củng cố nền tảng nghiên cứu cơ bản, đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp nhằm thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Doanh nghiệp phải coi đổi mới sáng tạo là năng lực cốt lõi, chủ động đặt hàng nghiên cứu, đầu tư cho công nghệ và mạnh dạn thử nghiệm các mô hình kinh doanh mới. Các cơ quan quản lý cần chủ động xác định những bài toán phát triển lớn của ngành, lĩnh vực và địa phương, từ đó huy động sự tham gia của các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng tìm giải pháp.
Bên cạnh đó, cần tiếp tục phát huy vai trò của các tổ chức trung gian, các trung tâm đổi mới sáng tạo trong việc kết nối cung - cầu công nghệ, hỗ trợ thử nghiệm, đánh giá và nhân rộng các mô hình đổi mới hiệu quả. Ba trụ cột Nhà nước - viện/trường - doanh nghiệp cần được kết nối hiệu quả để hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia vận hành thông suốt và tạo ra giá trị gia tăng, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế - xã hội của đất nước.
Chia sẻ tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam cho rằng, sáng tạo thúc đẩy tiến bộ, còn đổi mới sáng tạo định hình tương lai. Hiệp ước Kỹ thuật số Toàn cầu của Liên hợp quốc kêu gọi thu hẹp khoảng cách, thúc đẩy bao trùm và định hướng đổi mới một cách có trách nhiệm. Tại Việt Nam, nội dung này có sự tương đồng với Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Theo bà Pauline Tamesis, Nghị quyết 57 truyền đi thông điệp rõ ràng: Đổi mới sáng tạo không phải là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu, giúp chuyển hóa thách thức thành cơ hội, biến ý tưởng thành động lực phát triển. Đổi mới sáng tạo chỉ có thể phát triển mạnh mẽ khi có sự phối hợp giữa Nhà nước, doanh nghiệp, các nhà khoa học và cộng đồng, đặc biệt là những người trẻ. Bà Pauline Tamesis khẳng định, Việt Nam có tiềm năng trở thành không chỉ quốc gia tiên phong về đổi mới sáng tạo mà còn là hình mẫu toàn cầu về sáng tạo.
Nhân dịp này, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Diễn đàn Đổi mới sáng tạo với sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và cộng đồng khởi nghiệp, tập trung thảo luận về hoàn thiện thể chế, phát triển hệ sinh thái và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Các phiên thảo luận đi sâu vào những vấn đề trọng tâm như cơ chế chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, vai trò của doanh nghiệp trong dẫn dắt đổi mới sáng tạo cũng như giải pháp tăng cường liên kết giữa viện, trường và khu vực sản xuất, kinh doanh. Diễn đàn cũng là không gian kết nối các ý tưởng, sáng kiến, góp phần thúc đẩy hợp tác và hình thành các dự án cụ thể.
Việc tiếp tục phát huy vai trò của các chủ thể trong hệ thống đổi mới sáng tạo, tăng cường liên kết giữa Nhà nước, viện/trường và doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu sẽ tạo thêm điều kiện để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng. Qua đó, từng bước đưa tri thức và công nghệ trở thành nền tảng quan trọng của mô hình phát triển nhanh và bền vững ở Việt Nam./.
