Giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức, quan trọng hơn là tạo cơ hội để người trẻ gặp gỡ lịch sử.
Trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ cứu nước, sự anh dũng chiến đấu và hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ là biểu tượng cao đẹp về lòng yêu nước, ý chí kiên cường của phụ nữ Việt Nam. Đã 60 năm sau ngày các chị hy sinh, câu chuyện lịch sử tiếp tục được thế hệ trẻ Ninh Bình kể lại bằng những cách làm mới. Qua đó, lịch sử đến gần hơn với học sinh, đoàn viên, thanh niên và cộng đồng.
*Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của người trẻ
Nhân dịp kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966-2026), học sinh Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông FPT Hà Nam (FPT Schools Hà Nam) thực hiện dự án “Lam Hạ - Những bông hoa bất tử”. Điểm đặc biệt của dự án là các em sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tái hiện câu chuyện lịch sử. Từ các tư liệu về sự anh dũng chiến đấu và hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ năm xưa, học sinh tìm hiểu, chắt lọc thông tin, xây dựng thành mạch câu chuyện. Sau đó, ứng dụng AI để tái hiện Lam Hạ năm 1966 qua hình ảnh.
Dự án gồm 20 bức tranh. Các tác phẩm được kết nối thành một câu chuyện xuyên suốt. Từ quê hương Lam Hạ và cuộc sống của người dân trong thời chiến, câu chuyện dẫn người xem đến hình ảnh những cô gái tuổi đôi mươi, họ vừa lao động, vừa tham gia chiến đấu. Tiếp đó là những khoảnh khắc khốc liệt trên trận địa. Cuối cùng là sự hy sinh của 10 nữ dân quân Lam Hạ. Qua từng khung hình, lịch sử không còn chỉ là những dòng chữ trong sách. Những con người và sự kiện được kết nối thành một hành trình. Đó là hành trình từ cuộc sống đến chiến đấu và hy sinh.
Em Nguyễn Linh San lớp 6A2 cho biết, sau khi được xem các tác phẩm bằng tranh, chúng em hiểu rõ hơn về hình tượng lịch sử của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ. Nhất là cách tiếp cận bằng truyện tranh khiến cho chúng em dễ đọc, dễ nhớ và thêm yêu thích môn học Lịch sử hơn.
Điều đáng chú ý là lịch sử được kể bằng góc nhìn và ngôn ngữ sáng tạo của thế hệ hôm nay. Học sinh không chỉ đọc tài liệu, các em trực tiếp lựa chọn tư liệu, hình dung nhân vật, bối cảnh, sau đó, sử dụng công nghệ để chuyển câu chuyện thành hình ảnh trực quan.
Thầy Nguyễn Minh Đức, Phó hiệu trưởng Trường Tiểu học, Trung học cơ sở và Trung học phổ thông FPT Hà Nam cho biết, dự án “Lam Hạ - Những bông hoa bất tử” được xây dựng mạch câu chuyện và sử dụng AI để tái hiện Lam Hạ những năm 1966 qua hình ảnh. Đây cũng là cách để học sinh chủ động tiếp cận lịch sử. Công nghệ trở thành phương tiện. Lịch sử vẫn là nội dung cốt lõi. Qua đó, các em có cơ hội học bằng trải nghiệm, sáng tạo bằng công nghệ và kể lại câu chuyện quê hương bằng ngôn ngữ của chính mình. Các bức tranh được trưng bày tại không gian tưởng niệm trở thành nơi kết nối lịch sử với đời sống hôm nay. Cách làm này giúp lịch sử đến gần hơn với cộng đồng; đồng thời, tạo cơ hội để thế hệ trẻ tiếp cận lịch sử bằng một hình thức trực quan, sinh động.
*Kết nối các thế hệ bằng những câu chuyện thật
Một trong những hình thức giáo dục có sức truyền cảm là gặp gỡ nhân chứng và thân nhân liệt sĩ để các em tìm hiểu và thể hiện mình qua cuộc thi trực tuyến “Tìm hiểu 60 năm Ngày hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ (1966-2026)”. Cuộc thi triển khai từ ngày 7 - 27/9. Hoạt động thu hút 112.536 thí sinh tham gia.
Tại Trường Tiểu học Hà Nam, phường Hà Nam, tất cả học sinh, giáo viên của trường tham gia cuộc thi. Ban giám hiệu nhà trường xác định, cuộc thi là tiết học ngoại khóa và có chấm điểm thi đua.
Chị Nguyễn Thị Hương Sen, Bí thư Chi đoàn Trường Tiểu học Hà Nam, phường Hà Nam cho biết, ngay sau khi có công văn hướng dẫn, Chi đoàn đã tổ chức họp triển khai để học sinh tham gia. Đây chính là cách để các học sinh tiếp cận lịch sử bằng hình thức mới ngoài những tiết học trên lớp. Bản thân giáo viên cũng tham gia đầy đủ. Chị may mắn giành giải nhất tuần nhưng niềm vui hơn là góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với học sinh.
Em Trần Thị Vân Hà, học sinh lớp 9A2, Trường Trung học cơ sở Khánh Hội, xã Khánh Hội chia sẻ, thông qua cuộc thi, chúng em thêm yêu môn Lịch sử. Và Lịch sử giờ đây không còn là môn học thuộc, khó nhớ với những con số, ngày tháng đơn thuần nữa.
Giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ không chỉ dừng ở việc truyền đạt kiến thức. Quan trọng hơn là tạo cơ hội để người trẻ gặp gỡ lịch sử. Từ đó, mỗi người có thể tự suy ngẫm về giá trị của hòa bình, độc lập và những hy sinh của các thế hệ đi trước.
Bí thư Tỉnh đoàn Ninh Bình Trần Ngọc Nam cho biết, các hoạt động thiết thực diễn ra đúng dịp kỷ niệm 60 năm Ngày hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ để tuổi trẻ hôm nay tìm hiểu, ghi nhớ và tri ân những người con ưu tú đã anh dũng hy sinh vì quê hương, đất nước, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Chương trình giúp cán bộ, đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên hiểu hơn về sự kiện lịch sử đặc biệt này, tạo cơ hội để thế hệ trẻ tìm hiểu, suy ngẫm và bồi đắp niềm tự hào về truyền thống cách mạng, thêm trân trọng những người đã dành trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Qua cuộc thi, những câu chuyện, tư liệu và dấu ấn về 10 nữ dân quân Lam Hạ đã được lan tỏa rộng rãi trong đoàn viên, thanh niên, học sinh, sinh viên. Mỗi lượt tham gia, bài dự thi hưởng ứng là cách để thế hệ hôm nay bày tỏ lòng biết ơn, sự trân trọng đối với những người đã hy sinh vì Tổ quốc.
Phó Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tỉnh Ninh Bình Trần Thị Ngân cho biết, sự anh dũng chiến đấu và hy sinh của 10 nữ dân quân pháo phòng không Lam Hạ là biểu tượng cao đẹp về lòng yêu nước, ý chí kiên cường của phụ nữ Việt Nam. Vì vậy, nhân kỷ niệm 60 năm ngày mất của các chị, tỉnh Ninh Bình đã đẩy mạnh hoạt động kỷ niệm trực tiếp nhằm tuyên truyền, giáo dục sâu rộng về ý nghĩa lịch sử, truyền thống yêu nước, chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Đây cũng là dịp để tuổi trẻ tìm hiểu, ghi nhớ và tri ân những người con ưu tú đã hy sinh vì quê hương, đất nước
Mỗi cách tiếp cận có thể khác nhau nhưng điểm chung là hướng thế hệ trẻ về những giá trị đã được hun đúc bằng lòng yêu nước và sự hy sinh. Từ ký ức lịch sử, tuổi trẻ hôm nay có thêm cơ hội hiểu về quê hương. Từ những câu chuyện của thế hệ đi trước, các em thêm trân trọng cuộc sống hòa bình. Đó cũng là cách để truyền thống không dừng lại ở quá khứ mà tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa và tiếp nối trong đời sống hôm nay./.
