Việc đưa làng nghề truyền thống vào hoạt động trải nghiệm không chỉ là một giải pháp giáo dục, mà còn là một chiến lược phát triển nguồn nhân lực bền vững cho địa phương
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục, yêu cầu đặt ra không chỉ là truyền đạt kiến thức mà còn phải định hướng nghề nghiệp một cách thực chất, hiệu quả cho học sinh. Thực tiễn tại Trường Trung học phổ thông Lý Thường Kiệt (Tây Ninh) cho thấy hướng đi rõ ràng khi triển khai sáng kiến: Giải pháp quản lý, định hướng, tư vấn cho học sinh chọn nghề trên cơ sở khai thác các làng nghề truyền thống thông qua tiết hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp.
Mô hình này vượt ra khỏi khuôn khổ những tiết học lý thuyết đơn điệu, đưa học sinh đến gần hơn với thực tiễn sản xuất, môi trường lao động và giá trị nghề nghiệp tại địa phương. Không dừng lại ở hoạt động tham quan, đây là một cách làm có tính hệ thống, được tổ chức bài bản, gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường, doanh nghiệp và các làng nghề truyền thống, qua đó góp phần hình thành nhận thức nghề nghiệp rõ ràng, phù hợp năng lực và điều kiện của học sinh.
*Doanh nghiệp là "giảng đường thứ hai"
Thực hiện Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, hoạt động trải nghiệm và hướng nghiệp đã trở thành một yêu cầu bắt buộc, đòi hỏi tính thực tế và trải nghiệm cao. Theo bà Phạm Thị Kim Hương, Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông Lý Thường Kiệt, kế hoạch này đã được xây dựng bài bản ngay từ đầu năm học, tập trung vào việc khai thác lợi thế của các doanh nghiệp nổi tiếng trên địa bàn phường Hòa Thành, tỉnh Tây Ninh. Mục tiêu cốt lõi là giúp học sinh nắm bắt quy trình sản xuất thực tế, từ đó định hình nghề nghiệp tương lai một cách rõ nét thay vì chỉ dựa trên cảm tính.
Điểm đến tiêu biểu trong hành trình này là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tân Nhiên, một doanh nghiệp tiên phong trong việc hiện đại hóa đặc sản bánh tráng và muối ớt địa phương. Tại đây, học sinh không chỉ đóng vai trò người quan sát mà còn là những "nhà nghiên cứu trẻ" trực tiếp tìm hiểu về chuỗi giá trị sản xuất, quản trị doanh nghiệp và trải nghiệm tự tay đóng gói sản phẩm thành phẩm.
Dưới góc nhìn của nhà quản lý doanh nghiệp, ông Nguyễn Ngọc Sơn, Giám đốc kinh doanh Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tân Nhiên, khẳng định chương trình mang lại ba ý nghĩa then chốt. Thứ nhất, nó tạo ra một sân chơi giúp học sinh đối chiếu giữa lý thuyết học đường và thực hành thực tiễn. Thứ hai, hoạt động này khơi dậy niềm đam mê với sản phẩm quê hương, góp phần thực hiện sứ mệnh "nâng tầm đặc sản địa phương" và cuối cùng, đây chính là kênh định hướng nghề nghiệp trực tiếp, nơi các em có thể hình dung vị trí công việc của mình trong tương lai, thậm chí trở thành một nhân sự của công ty.
Hiện nay, Tân Nhiên không chỉ là một cơ sở sản xuất thủ công mà đã vươn mình thành một doanh nghiệp hiện đại với hơn 500 lao động, trong đó 50-60% là người địa phương. Với sản lượng sản xuất 10-15 tấn bánh tráng không nhúng nước mỗi ngày và mạng lưới phân phối phủ khắp 80% hệ thống siêu thị tại Việt Nam, cùng 8 quốc gia trên thế giới, đây là một môi trường thực tế lý tưởng để học sinh tìm hiểu về quy mô công nghiệp.
*Khi học sinh "chạm" vào nghề nghiệp
Sự thành công của sáng kiến này được minh chứng rõ nhất qua sự thay đổi nhận thức của các em học sinh lớp 11A1, Trường Trung học Phổ thông Lý Thường Kiệt tại buổi đi thực tế tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tân Nhiên. Em Phạm Quỳnh Anh chia sẻ rằng chuyến đi đã giúp em hiểu rõ sự khác biệt giữa lao động thủ công truyền thống và quy trình sản xuất công nghiệp hiện đại. Thông qua việc phỏng vấn người lao động, Quỳnh Anh đã rèn luyện được kỹ năng ghi chép, quan sát và đặc biệt là tư duy lựa chọn nghề nghiệp dựa trên năng lực bản thân thay vì chạy theo xu hướng. Em bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến ngành quản lý và sản xuất sau khi chứng kiến môi trường làm việc chuyên nghiệp tại đây.
Đồng quan điểm, em Nguyễn Phú Uyên Thư, học sinh lớp 11A1, Trường Trung học Phổ thông Lý Thường Kiệt bày tỏ sự ấn tượng mạnh mẽ trước cơ sở hạ tầng hiện đại, được chia thành các khu vực chuyên biệt như sản xuất muối ớt và bánh tráng của Công ty Trách nhiệm hữu hạn Tân Nhiên. Uyên Thư nhận xét rằng, dù áp dụng công nghệ tiên tiến bậc nhất nhưng sản phẩm vẫn giữ được hương vị truyền thống cốt lõi. Từ trải nghiệm thực tế về quy trình đóng gói và thương hiệu, em đã định hình mong muốn theo đuổi ngành thiết kế bao bì sản phẩm trong tương lai.
Tạ Minh Hùng, học sinh lớp 11A1, Trường Trung học Phổ thông Lý Thường Kiệt có dự định theo học ngành Sư phạm hoặc Báo chí. Tuy nhiên, sau khi tận mắt chứng kiến quy trình sấy và hâm bánh tráng bằng công nghệ hiện đại, giúp sản xuất không bị chi phối bởi thời tiết, em đã thay đổi định hướng sang ngành Marketing. Minh Hùng nhận ra rằng sản phẩm chủ lực của địa phương cần những nhân sự chuyên nghiệp để quảng bá. Minh Hùng cũng rút ra một bài học giá trị về thái độ lao động, dù là công việc yêu cầu trình độ phổ thông nhưng sự cần cù, tỉ mỉ và kiên trì mới là chìa khóa để tạo ra sản phẩm chất lượng nhất.
*Giá trị khoa học của giải pháp quản lý và định hướng
Xét dưới góc độ khoa học giáo dục, sáng kiến của Trường Trung học Phổ thông Lý Thường Kiệt đã giải quyết được ba vấn đề lớn là: Tính trực quan và thực nghiệm - thay vì nghe giới thiệu về làng nghề qua sách vở, học sinh được trực tiếp "ngửi, chạm và quan sát" quy trình sản xuất. Điều này giúp hình thành những dấu ấn nghề nghiệp sâu sắc và xác thực.
Rèn luyện kỹ năng mềm tích hợp - hoạt động trải nghiệm buộc học sinh phải vận dụng kỹ năng giao tiếp khi phỏng vấn công nhân, kỹ năng làm việc nhóm khi thảo luận và kỹ năng tư duy phản biện khi so sánh giữa các mô hình sản xuất.
Giáo dục giá trị nhân văn - việc tiếp cận làng nghề giúp các em hiểu được sự vất vả và sáng tạo của người lao động, từ đó hình thành ý thức trân trọng giá trị lao động và niềm tự hào về truyền thống quê hương.
Bà Phạm Thị Kim Hương, Hiệu trưởng Trường Trung học Phổ thông Lý Thường Kiệt nhấn mạnh, kết quả từ khối 11 là cơ sở để nhà trường mở rộng mô hình này ra toàn bộ học sinh các khối lớp khác. Đây là bước đi chiến lược nhằm thực hiện công tác "phân luồng" học sinh sau tốt nghiệp trung học phổ thông, giúp các em có sự lựa chọn nghề nghiệp phù hợp nhất với năng lực và nhu cầu xã hội.
Không dừng lại ở việc tham quan, mô hình này còn mở ra cơ hội hợp tác sâu rộng hơn giữa nhà trường và doanh nghiệp. Ông Nguyễn Ngọc Sơn cho biết, trong năm 2026, Tân Nhiên sẽ đầu tư mạnh mẽ hơn vào công nghệ, máy móc thiết bị và đặc biệt là chuyển đổi số để đạt mục tiêu tăng trưởng trên 20%. Đây sẽ là cơ hội để học sinh tiếp cận với những khái niệm mới nhất của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 ngay tại quê hương mình.
Việc đưa làng nghề truyền thống vào hoạt động trải nghiệm không chỉ là một giải pháp giáo dục, mà còn là một chiến lược phát triển nguồn nhân lực bền vững cho địa phương. Nó giúp rút ngắn khoảng cách giữa đào tạo và sử dụng lao động, đảm bảo học sinh sau khi ra trường có thể bắt nhịp ngay với yêu cầu thực tế của các doanh nghiệp như Tân Nhiên.
Sáng kiến “Giải pháp quản lý, định hướng, tư vấn, cho học sinh chọn nghề trên cơ sở khai thác các làng nghề truyền thống” của Trường Trung học Phổ thông Lý Thường Kiệt là một minh chứng sống động cho việc "học đi đôi với hành".
Bằng cách biến những cơ sở sản xuất thành lớp học đặc biệt, nhà trường đã giúp học sinh không chỉ chọn được nghề, mà còn chọn được một tương lai gắn liền với giá trị bản sắc và sự phát triển của quê hương. Đây chắc chắn là mô hình cần được nghiên cứu và nhân rộng trong hệ thống giáo dục phổ thông hiện nay, để công tác hướng nghiệp thực sự chạm đến đích đến cuối cùng: Giúp học sinh tự tin bước vào đời với một định hướng đúng đắn và đầy say mê với nghề đã chọn./.
