Đưa làng nghề bước vào không gian kinh tế số, nơi những sản phẩm truyền thống có thể được giới thiệu trực tiếp tới đông đảo người dân, khách hàng và những người yêu văn hóa Việt.
Đưa “làng sản xuất" từng bước trở thành "làng nghề sáng tạo", Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đang mở ra hướng đi mới, tạo đà bứt phá cho các làng nghề truyền thống và hộ kinh doanh tại Việt Nam. Hà Nội đang từng bước đưa khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vào những khâu phù hợp, dùng công nghệ nâng giá trị nghề, chứ không thay thế giá trị do người thợ tạo nên. Mục tiêu đặt ra là đưa các làng nghề từng bước từ "làng sản xuất" từng bước trở thành "làng nghề sáng tạo", làng nghề xanh, thông minh.
*Làng nghề bước vào không gian kinh tế số
Hà Nội được biết đến là 'mảnh đất trăm nghề' với bề dày di sản văn hóa phi vật thể và các làng nghề thủ công truyền thống với khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, chiếm đến 56% tổng số làng nghề của cả nước. Các làng nghề không chỉ là nơi lưu giữ tinh hoa văn hóa mà còn đóng vai trò trụ cột trong kinh tế Thủ đô
Sơn Đồng từ lâu được biết đến là một trong những làng nghề nổi tiếng với nghề tạc tượng, sơn son thếp vàng và chế tác đồ thờ truyền thống. Với gần 400 cơ sở sản xuất, kinh doanh và nghề chạm khắc, sơn mỹ nghệ có lịch sử hơn 1.000 năm, Sơn Đồng đang tìm lời giải để những giá trị được tạo nên từ bàn tay người thợ có thể bước vào không gian phát triển mới. Khi công nghệ được sử dụng đúng chỗ, nghề truyền thống không bị thay thế, mà có thêm công cụ để được bảo tồn, nâng giá trị và tiếp cận những thị trường rộng hơn.
Làng nghề điêu khắc, sơn mỹ nghệ Sơn Đồng đã chính thức trở thành thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới, là một trong 4 làng nghề của Hà Nội tham gia mạng lưới này, cùng với làng nghề gốm sứ Bát Tràng, dệt lụa Vạn Phúc và làng nghề khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ.
Thực hiện Chiến dịch 100 ngày chuyển đổi số, Phòng Kinh tế xã Sơn Đồng đã tổ chức phiên livestream với chủ đề “Sơn Đồng – Nét xưa trong không gian thờ Việt”, giới thiệu tinh hoa đồ thờ truyền thống, giá trị văn hóa đặc sắc của làng nghề cũng như sản phẩm đặc sắc. Các sản phẩm được giới thiệu trực quan, sinh động, giúp người xem có cơ hội quan sát kỹ hơn vẻ đẹp, đường nét và giá trị của từng sản phẩm ngay trên nền tảng số. Hoạt đông này còn góp phần đưa làng nghề bước vào không gian kinh tế số, nơi những sản phẩm truyền thống có thể được giới thiệu trực tiếp tới đông đảo người dân, khách hàng và những người yêu văn hóa Việt.
Theo Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội, buổi livestream của Sơn Đồng được đầu tư bài bản, từ không gian giới thiệu, hình ảnh sản phẩm, nội dung dẫn dắt đến hoạt động tương tác với người xem, rút ngắn khoảng cách giữa người sản xuất và thị trường, giữa sản phẩm truyền thống và khách hàng hiện đại.
Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội cùng các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp và nghệ nhân của Sơn Đồng đã đề xuất nhiều ý kiến để công nghệ nâng giá trị nghề truyền thống. Ứng dụng công nghệ cần được tính toán để hỗ trợ những công đoạn phù hợp, dành không gian cho người thợ phát huy kỹ năng và sự sáng tạo.
Một hướng được Sở đặt ra là nghiên cứu xây dựng phòng thiết kế và đổi mới sáng tạo dùng chung, nơi các nghệ nhân có thể kết nối với nhà thiết kế, chuyên gia công nghệ và doanh nghiệp để phát triển mẫu mã mới. Công nghệ 3D cũng được sử dụng để số hóa các mẫu tượng, hoa văn và sản phẩm đặc trưng nhằm tạo thêm công cụ thiết kế, giúp lưu giữ những tri thức nghề đang được truyền chủ yếu bằng phương thức trực tiếp giữa các thế hệ.
Hình ảnh, video, dữ liệu 3D về sản phẩm và quá trình chế tác có thể hình thành kho tư liệu số phục vụ đào tạo, nghiên cứu, quảng bá và truyền nghề. Cùng với đó là yêu cầu xác định rõ quyền sở hữu, quyền khai thác dữ liệu và quyền lợi của nghệ nhân, cơ sở sản xuất khi tri thức nghề được số hóa.
Sơn Đồng đã được đăng ký bảo hộ nhãn hiệu làng nghề, nhưng việc nhận diện, xác thực và truy xuất sản phẩm cần tiếp tục được hoàn thiện trong môi trường số. Sở sẽ phối hợp xây dựng bản đồ số làng nghề, nghiên cứu phòng thiết kế và đổi mới sáng tạo dùng chung. Sở cũng định hướng hỗ trợ xây dựng Trung tâm đổi mới sáng tạo mỹ nghệ Sơn Đồng, phối hợp xây dựng điểm đến du lịch số gắn với trải nghiệm nghề chạm khắc, sơn son thếp vàng…
* Đưa các sản phẩm làng nghề vươn xa
Xã Chuyên Mỹ hiện có 35 làng nghề, làng có nghề và nhiều vùng sản xuất chuyên biệt, trong đó 18 làng đã được UBND thành phố công nhận. Các làng nghề trên địa bàn tập trung nhiều ngành nghề truyền thống như khảm trai - sơn mài, may mặc, giày da, mộc mỹ nghệ. Ở xã hiện có 3 điểm du lịch làng nghề được thành phố công nhận gồm Làng nghề may Vân Từ, Khảm trai - Sơn mài Chuyên Mỹ và Giày da Phú Yên.
Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội đã làm việc với UBND xã Chuyên Mỹ về thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển làng nghề, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm, đặc biệt là giải pháp trọng tâm nhằm thúc đẩy làng nghề thủ công. Mục tiêu là đưa các sản phẩm làng nghề vươn ra và định vị vững chắc trên thị trường quốc tế, xây dựng Chuyên Mỹ trở thành điểm đến đáng sống, đáng kinh doanh và là nơi du khách muốn lưu lại, theo tinh thần phát triển kinh tế số.
Sở đề nghị xã Chuyên Mỹ xây dựng một đề án tổng thể về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số với tầm nhìn 5-10 năm, trong đó tri thức trở thành nền tảng để phát triển làng nghề xanh, số và thông minh. Sở sẽ tiếp tục đồng hành cùng địa phương và mời các chuyên gia, nhà khoa học tham gia các hội thảo, tọa đàm để xây dựng thành công đề án này, đưa Chuyên Mỹ trở thành mô hình làng nghề truyền thống hiện đại, xanh, số và thông minh.
Sở đề xuất kết nối doanh nghiệp công nghệ triển khai các giải pháp số phù hợp với hộ kinh doanh làng nghề trong tháng 9-2026. Công ty cổ phần Phần mềm Effect đề xuất xây dựng "Làng nghề Chuyên Mỹ Online", đưa các hộ, cơ sở và sản phẩm lên không gian số chung; Công ty Cổ phần YooTek Holdings đề xuất bảo tàng số 3D, Digital Twin, số hóa sản phẩm, tư liệu bằng 3D/VR360, Digital Passport và AI Guide, trước mắt thí điểm với 10-20 hộ. Bên cạnh đó, các giải pháp định danh, truy xuất nguồn gốc bằng QR; thiết kế mẫu hoa văn 2D/3D; cải tiến sấy gỗ, pha chế và kiểm soát chất lượng sơn mài cũng được đề xuất.
UBND xã Chuyên Mỹ đề nghị Sở hỗ trợ khảo sát, đánh giá hiện trạng công nghệ sản xuất; nghiên cứu, lựa chọn và chuyển giao các công nghệ, thiết bị tiên tiến, tiết kiệm năng lượng, thân thiện với môi trường và phù hợp với quy mô hộ gia đình, hợp tác xã, doanh nghiệp làng nghề. Xã cũng đề nghị hỗ trợ nghiên cứu, ứng dụng công nghệ xử lý bụi, khí thải, hơi dung môi, nước thải và chất thải rắn, hướng tới mô hình sản xuất xanh, kinh tế tuần hoàn. Xã sẽ tiếp tục hoàn thiện các bước để thành lập Trung tâm Đổi mới sáng tạo.../.
