Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, nhiều địa phương trong lưu vực Mekong đang phải đối mặt với những thách thức lớn liên quan đến an ninh nguồn nước, nguy cơ lũ lụt và suy giảm hệ sinh thái.
Ngày 5/3, tại Hà Nội, Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) tổ chức hội thảo chia sẻ kết quả nghiên cứu về các giải pháp dựa vào thiên nhiên tại lưu vực Mekong nhằm góp phần giải quyết các vấn đề môi trường và phát triển bền vững trong khu vực. Sự kiện được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến nhằm tăng cường kết nối các nhóm nghiên cứu trong khu vực và đề xuất các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh nguồn nước.
Tiến sĩ Trần Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho biết, trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, nhiều địa phương trong lưu vực Mekong đang phải đối mặt với những thách thức lớn liên quan đến an ninh nguồn nước, nguy cơ lũ lụt và suy giảm hệ sinh thái. Vì vậy, việc nghiên cứu và thúc đẩy áp dụng các mô hình thích ứng dựa vào thiên nhiên được xem là hướng đi quan trọng nhằm góp phần giải quyết các vấn đề môi trường và phát triển bền vững trong khu vực.
Theo Tiến sĩ Trần Thị Hồng, các hoạt động nghiên cứu được triển khai tại một số địa phương của Việt Nam, Thái Lan và Campuchia, tập trung đánh giá thực trạng tài nguyên nước, các mô hình sinh kế gắn với hệ sinh thái tự nhiên cũng như khả năng áp dụng các giải pháp thân thiện với môi trường trong quản lý tài nguyên và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Thông qua việc chia sẻ kết quả nghiên cứu và trao đổi kinh nghiệm giữa các tổ chức khoa học trong khu vực, hội thảo góp phần cung cấp thêm luận cứ khoa học cho quá trình xây dựng chính sách, đồng thời thúc đẩy hợp tác nghiên cứu liên ngành trong ứng phó với biến đổi khí hậu và bảo đảm an ninh nguồn nước tại lưu vực Mekong.
Bà Sushmita Mandal, Nghiên cứu viên cao cấp SUMERNET, Viện Môi trường Stockholm khu vực châu Á cho rằng, những cách tiếp cận dựa vào thiên nhiên đang ngày càng được quan tâm như một hướng đi hiệu quả trong quản lý tài nguyên nước và giảm thiểu rủi ro thiên tai. Trong những năm gần đây, nhiều quốc gia đã tăng cường nghiên cứu và triển khai các mô hình dựa vào hệ sinh thái nhằm hỗ trợ thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.
Bà Sushmita Mandal nhận định, lưu vực Mekong là khu vực có hệ sinh thái đa dạng nhưng cũng chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu và các hoạt động phát triển kinh tế – xã hội. Do đó, việc thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng các cách tiếp cận dựa vào thiên nhiên có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng và bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên. Sự hợp tác giữa các viện nghiên cứu, trường đại học và tổ chức khoa học trong khu vực sẽ góp phần chia sẻ tri thức, kinh nghiệm và phương pháp nghiên cứu, qua đó thúc đẩy việc áp dụng các mô hình thích ứng dựa vào thiên nhiên trong quản lý tài nguyên và phát triển bền vững tại lưu vực Mekong.
Tại hội thảo, các đại biểu đã chia sẻ nhiều kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn về việc triển khai các mô hình dựa vào thiên nhiên trong quản lý tài nguyên nước và thích ứng với biến đổi khí hậu tại lưu vực Mekong. Các nghiên cứu từ Việt Nam, Thái Lan và Campuchia cho thấy nhiều mô hình dựa vào hệ sinh thái tự nhiên đang góp phần nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước những biến động ngày càng rõ rệt của khí hậu.
Theo các đại biểu, tại nhiều địa phương trong khu vực, các mô hình sinh kế gắn với hệ sinh thái như canh tác lúa kết hợp nuôi cá, phục hồi đất ngập nước, quản lý nguồn nước dựa vào cộng đồng hay đa dạng hóa cây trồng và hệ thống canh tác đang cho thấy những kết quả tích cực. Các mô hình này không chỉ góp phần đa dạng hóa sinh kế cho người dân mà còn hỗ trợ duy trì sự ổn định của hệ sinh thái, tăng khả năng giữ nước của tự nhiên và góp phần giảm thiểu rủi ro do lũ lụt, hạn hán hay biến động nguồn nước.
Bên cạnh những kết quả bước đầu, các đại biểu cũng chỉ ra một số thách thức trong quá trình triển khai như nguồn lực đầu tư còn hạn chế, cơ chế phối hợp giữa các cấp quản lý chưa thực sự đồng bộ; việc lồng ghép các mô hình thích ứng dựa vào thiên nhiên vào chính sách phát triển địa phương vẫn còn chưa đầy đủ. Vì vậy, nhiều ý kiến cho rằng cần tăng cường sự tham gia của cộng đồng, phát huy tri thức bản địa và thúc đẩy hợp tác nghiên cứu giữa các quốc gia trong lưu vực Mekong nhằm nhân rộng các mô hình thích ứng hiệu quả. Qua đó, các giải pháp dựa vào thiên nhiên có thể trở thành hướng tiếp cận quan trọng trong việc bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao khả năng thích ứng của cộng đồng trước biến đổi khí hậu./.
