Dù chọn con đường nghiên cứu lý luận hàn lâm hay khởi nghiệp công nghệ, các trí thức, nhà khoa học nữ luôn thể hiện tinh thần bền bỉ, trí tuệ và khát vọng cống hiến vì sự phát triển chung của cộng đồng.
Trong dòng chảy đổi mới của đất nước, hình ảnh những nữ trí thức vừa đam mê nghiên cứu khoa học vừa nỗ lực trong công tác quản lý luôn tạo dấu ấn đậm nét. Dù chọn con đường nghiên cứu lý luận hàn lâm hay khởi nghiệp công nghệ, các trí thức, nhà khoa học nữ luôn thể hiện tinh thần bền bỉ, trí tuệ và khát vọng cống hiến vì sự phát triển chung của cộng đồng.
*Nữ Tiến sĩ giữ “ngọn lửa” triết học trong kỷ nguyên số
Với Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng, Tổng Biên tập Tạp chí Triết học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam), triết học không đơn thuần là những khái niệm trừu tượng mà là công cụ mạnh mẽ để lý giải quy luật vận động của đời sống. Hành trình đến với triết học của chị bắt đầu từ sự định hướng tận tình của người cậu, một Phó Giáo sư, Tiến sĩ Triết học. Những gợi mở sâu sắc ấy đã khơi dậy trong chị tình yêu dành cho bộ môn khoa học giúp rèn luyện tư duy logic, phản biện và năng lực phân tích khoa học.
Sau khi tốt nghiệp khoa Triết học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), cơ duyên đã đưa chị về công tác tại Viện Triết học. Môi trường học thuật giàu truyền thống nơi đây đã tôi luyện bản lĩnh chuyên môn, giúp chị gắn bó bền bỉ với công tác biên tập và nghiên cứu lý luận.
Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng nhận định, trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số mạnh mẽ, các tạp chí khoa học đang đứng trước bài toán lớn: vừa phải giữ vững giá trị truyền thống, vừa phải không ngừng đổi mới. Do đó, chị coi công nghệ số, hạ tầng dữ liệu mở và hệ thống quản lý bản thảo trực tuyến là những "đòn bẩy" quan trọng. Những công cụ này không chỉ nâng cao tính minh bạch, chuyên nghiệp trong quy trình phản biện, xuất bản mà còn mở rộng mạng lưới kết nối toàn cầu, giúp các nhà nghiên cứu Việt Nam tiệm cận nhanh chóng với các xu hướng triết học thế giới. Tuy nhiên, thách thức đặt ra cũng không hề nhỏ. Đó là áp lực về các chuẩn mực quốc tế như quy trình phản biện kín hai chiều, nâng cao chỉ số trích dẫn, hay việc quản lý liêm chính học thuật và kiểm soát ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI).
Trước tình hình đó, Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng cùng tập thể Tạp chí Triết học vẫn kiên định với tôn chỉ, đồng thời chủ động đổi mới phương thức quản trị như: Đổi mới quy trình biên tập, nâng cao chất lượng phản biện và mở rộng không gian đối thoại học thuật... Trong nhiều năm qua, Tạp chí Triết học vẫn luôn giữ vững vị trí uy tín của một tạp chí chuyên ngành, là diễn đàn của giới nghiên cứu lý luận nói chung và giới nghiên cứu Triết học nói riêng. Sự ghi nhận và đánh giá cao của cộng đồng các nhà khoa học đối với Tạp chí là điều khiến Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng cảm thấy hạnh phúc và tâm đắc nhất.
Đối với Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng, hoạt động nghiên cứu khoa học là một hành trình lâu dài, đòi hỏi sự chỉn chu, nghiêm túc và tinh thần trách nhiệm cao. Trong bối cảnh vừa phải bảo đảm hiệu quả công việc chuyên môn, vừa thực hiện vai trò của người phụ nữ trong gia đình, Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng luôn chú trọng quản lý thời gian một cách khoa học và hợp lý nhằm hoàn thành tốt cả hai phương diện.
"Sự kết hợp hài hòa giữa tâm huyết cá nhân và trách nhiệm xã hội chính là chìa khóa để giữ vững "ngọn lửa" đam mê. Sự chỉn chu, nghiêm túc và không ngừng trau dồi tri thức là nền tảng để mỗi người phụ nữ có thể đóng góp giá trị bền vững cho cộng đồng học thuật và xã hội", Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng khẳng định.
*Giải quyết bài toán thực tiễn của thị trường bằng công nghệ
Nếu Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng chọn dấn thân vào nghiên cứu lý luận thì bà Phạm Thị Lý, Giám đốc Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển (IDE) trực thuộc Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam lại chọn giải quyết những bài toán thực tiễn của thị trường bằng công nghệ.
Sinh ra trong gia đình có truyền thống tiểu thủ công nghiệp và được nuôi dưỡng bởi giáo lý Nho học từ người ông, một thầy đồ danh tiếng, bà Phạm Thị Lý sớm hình thành đức tính tự lập và coi trọng tri thức. Tốt nghiệp Trường Điện ảnh Việt Nam năm 1989, thay vì theo đuổi con đường nghệ thuật, bà chọn tạm gác ước mơ để chăm lo gia đình và phát triển nghề truyền thống. Chính sự chuyển hướng sang lĩnh vực bất động sản và thành lập sàn giao dịch Baotinland.vn vào năm 2011 đã cho bà cơ hội quan sát sâu sắc về thực trạng thương mại điện tử tại Việt Nam thời kỳ đầu.
Từ những quan sát về "nút thắt" niềm tin trong giao dịch trực tuyến, bà đã thôi thúc bản thân bước vào con đường nghiên cứu khoa học để tìm lời giải cho vấn nạn hàng giả, hàng nhái. Dự án Công nghệ CheckVN ra đời sau nhiều nền tảng thương mại điện tử khác là minh chứng cho sự kiên trì ấy. Đây là nền tảng công nghệ xác thực nguồn gốc đã được Bộ Khoa học và Công nghệ lập Hội đồng đánh giá, giám định và thẩm định về công nghệ trước khi triển khai trên toàn quốc; đoạt Giải thưởng Sáng tạo Khoa học Công nghệ Việt Nam Vifotec năm 2015 và Giải thưởng Chuyển đổi số Việt Nam 2021...
Công nghệ CheckVN đã chính thức được áp dụng xây dựng nền tảng truy xuất nguồn gốc cho toàn ngành nông nghiệp từ năm 2021. Hiện tại, Hà Nội, Hưng Yên, Quảng Ninh, Ninh Bình và nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước đã áp dụng công nghệ CheckVN xây dựng các hệ thống truy xuất nguồn gốc cấp tỉnh để quản trị sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm của địa phương. Đó là kết quả của phương pháp nghiên cứu liên ngành, kết hợp giữa công nghệ, pháp lý, quản trị dữ liệu và truyền thông.
Với bà Lý, phát triển sản phẩm công nghệ không khó bằng việc giải quyết niềm tin xã hội. Vì vậy, bà và các cộng sự trong Trung tâm luôn áp dụng nguyên tắc “thử nghiệm - đo lường - điều chỉnh” liên tục, lắng nghe phản hồi từ cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Dưới vai trò "thuyền trưởng" tại Trung tâm Doanh nghiệp Hội nhập và Phát triển, bà luôn giữ sự điềm tĩnh và nguyên tắc sống “hài hòa”, coi áp lực là chất xúc tác để trưởng thành.
Câu chuyện của Tiến sĩ Trịnh Thị Hằng và bà Phạm Thị Lý là minh chứng sống động cho tinh thần nữ trí thức Việt hiện đại: Vừa có bản lĩnh trí tuệ, vừa có tâm thế dấn thân, không ngừng nỗ lực để vượt lên chính mình và đóng góp cho sự phát triển của đất nước./.
