Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thực thi pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới đã nêu rõ quan điểm chỉ đạo: Xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, “đứng trên mảnh đất thực tiễn của Việt Nam”.

Nhờ cơ chế thông thoáng, khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo nên nhiều doanh nghiệp đã đầu tư lĩnh vực điện mặt trời tại tỉnh Khánh Hòa.

Ảnh: Xuân Triệu - TTXVN 

Đất nước ta đang vững tin bước vào kỷ nguyên mới giàu mạnh. Hơn lúc nào hết, nguồn năng lượng xanh đòi hỏi phải phát triển song hành và bền vững. Chính vì thế, thể chế thông thoáng sẽ thành lợi thế cạnh tranh và hợp tác công - tư sẽ trở thành động lực thu hút đầu tư.

Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thực thi pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới đã nêu rõ quan điểm chỉ đạo: Xây dựng pháp luật phải bám sát thực tiễn, “đứng trên mảnh đất thực tiễn của Việt Nam”, tiếp thu có chọn lọc giá trị tinh hoa của nhân loại, bảo đảm tính hệ thống, nắm bắt mọi cơ hội, mở đường, khơi thông mọi nguồn lực; đưa thể chế, pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh, nền tảng vững chắc, động lực mạnh mẽ cho phát triển, tạo dư địa thúc đẩy tăng trưởng kinh tế “hai con số”…

*Lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ

Khánh Hòa là địa phương có tiềm năng rất lớn để trở thành “thủ phủ” năng lượng sạch, năng lượng tái tạo của cả nước nhờ lợi thế địa lý, vị trí chiến lược. Các lĩnh vực đang thu hút sự đầu tư mạnh mẽ là điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân, điện khí LNG và công nghệ năng lượng mới.

Ông Nguyễn Văn Nhựt, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Khánh Hòa cho biết, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết 01-NQ/TU về tăng trưởng kinh tế hai con số giai đoạn 2025-2030, trong đó, xác định năng lượng trở thành một trong bốn trụ cột động lực tăng trưởng chính. Các dự án năng lượng khi đi vào khai thác vận hành đóng góp đáng kể vào ngân sách; giải quyết được nhu cầu về việc làm; thu hút các ngành công nghiệp xanh. Định hướng này giúp Khánh Hòa biến những lợi thế về tự nhiên thành sức mạnh kinh tế, trở thành trung tâm năng lượng sạch và cực tăng trưởng bền vững của Việt Nam.

Hiện nay, tỉnh Khánh Hòa đã có 71 dự án năng lượng tái tạo, năng lượng sạch hoàn thành đầu tư xây dựng và đưa vào vận hành với tổng công suất là 3.759 MW và 1.174,99 MWp. Trung Nam Group là nhà đầu tư tiên phong trong lĩnh vực năng lượng tại phía Nam tỉnh Khánh Hòa với các dự án trọng điểm gồm: Điện gió Trung Nam Thuận Bắc với công suất 151,95 MW, điện mặt trời Trung Nam - Thuận Nam công suất 450MW và cùng các dự án dự án khác đang triển khai. Doanh nghiệp này cũng đầu tư xây dựng các trạm biến áp và đường dây truyền tải điện 220kV-500kV kết hợp nhà máy điện mặt trời/gió để đảm bảo giải tỏa công suất.

Tính đến hết năm 2025, các dự án của Trung Nam Group đã đóng góp hơn 4,6 tỷ kWh điện cho hệ thống nguồn quốc gia. Hệ thống truyền tải điện 500kV đã giải tỏa hơn 32,5 tỷ kWh, trong đó “truyền tải hộ” hơn 27,9 tỷ kWh. Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng cao, áp lực thiếu nguồn vào các thời điểm cao điểm và hệ thống truyền tải còn thiếu càng thể hiện rõ vai trò của dự án năng lượng có vốn ngoài Nhà nước.

Theo Quy hoạch điện VIII và Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, đến năm 2035, tỉnh Khánh Hòa dự kiến được bổ sung gần 17 GW nguồn điện mới, nâng tổng quy mô nguồn điện trên địa bàn lên xấp xỉ 24 GW. Nhiều nguồn điện quy mô lớn, có ý nghĩa chiến lược như, điện hạt nhân Ninh Thuận 1 (khoảng 2.400 MW), điện hạt nhân Ninh Thuận 2 (khoảng 2.900 MW), thủy điện tích năng Bác Ái (1.200 MW)… sẽ được hòa lưới.

Sự chênh lệch lớn giữa nguồn và phụ tải đặt ra yêu cầu cấp bách về giải tỏa công suất đối với hệ thống lưới điện truyền tải của tỉnh Khánh Hòa nói riêng và khu vực Nam Trung Bộ nói chung. Vì thế, Công ty Truyền tải Điện 3 (thuộc Tổng Công ty Truyền tải Điện Quốc gia) đề xuất cần nghiên cứu, hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng đa dạng hóa nguồn vốn đầu tư, bảo đảm cơ chế giá truyền tải ổn định, minh bạch và khả năng hoàn vốn hợp lý cho các dự án xã hội hóa.

Cùng với đó, Nhà nước nên làm rõ cơ chế đầu tư - bàn giao - quản lý vận hành đối với các công trình lưới điện truyền tải do các thành phần kinh tế ngoài Nhà nước đầu tư; nghiên cứu áp dụng các mô hình đầu tư phù hợp (PPP, BOT, BOO…) và cơ chế chia sẻ rủi ro nhằm nâng cao tính hấp dẫn, khuyến khích khu vực tư nhân tham gia đầu tư phát triển lưới điện truyền tải.

*Trao quyền cho địa phương

Để tạo lập khuôn khổ thể chế mang tính đột phá cho tỉnh Khánh Hòa phát triển, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 55/2022/QH15 về thí điểm một số cơ chế đặc thù. Tại Điều 7 của Nghị quyết này đề cập đến danh mục ngành nghề ưu tiên thu hút đầu tư vào Khu kinh tế Vân Phong trong đó có lĩnh vực công nghiệp năng lượng.

Theo đó, nhà đầu tư chiến lược đầu tư vào khu vực này được tính vào chi phí được trừ để xác định thu nhập chịu thuế đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) bằng 150% chi phí thực tế của hoạt động này khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp; được hưởng chế độ ưu tiên về thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật về hải quan và thủ tục về thuế theo quy định của pháp luật về thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu của dự án đầu tư do nhà đầu tư chiến lược thực hiện…

Tỉnh Khánh Hòa chủ động tháo gỡ khó khăn, công khai, minh bạch các thủ tục đầu tư, nhất là với việc thu hồi đất để thực hiện các dự án năng lượng sạch, năng lượng tái tạo theo quy định tại khoản 5 Điều 79 Luật Đất đai 2024.

“Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan, chủ động hướng dẫn, giải đáp kịp thời các quy định, chính sách về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư phù hợp với thực tiễn. Nhờ vậy, địa phương đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng và sớm bàn giao quỹ “đất sạch” phục vụ dự án”, ông Nguyễn Minh Thư, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa thông tin.

Nghị quyết số 70-NQ/TW, ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định: “An ninh năng lượng là yếu tố nền tảng và tiên quyết cho phát triển kinh tế - xã hội”. Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 2634/QĐ-TTg ngày 02/12/2025 phê duyệt danh mục các công trình, dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm về năng lượng, trong đó xác định: “Thành lập Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo Khánh Hòa; dự kiến vận hành vào năm 2030”.

Bên cạnh đó, Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Khánh Hòa nhiệm kỳ 2025-2030 xác định nhiệm vụ trọng tâm: “Phát triển hạ tầng năng lượng đồng bộ, thúc đẩy công nghiệp, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; mục tiêu trở thành trung tâm năng lượng sạch, năng lượng tái tạo quốc gia…”.

“Việc thành lập Trung tâm công nghiệp, dịch vụ năng lượng tái tạo Khánh Hòa là mô hình rất mới của cả nước, có phạm vi tác động lớn, liên quan đến nhiều ngành, lĩnh vực và nhiều không gian phát triển. Do đó, khi xây dựng đề án đòi hỏi phải có cơ sở khoa học vững chắc, luận cứ pháp lý đầy đủ và tư duy đổi mới, đột phá. Khánh Hòa đang nghiên cứu và đề xuất với Chính phủ ban hành các cơ chế đặc thù, đột phá, cần thiết như, nhân lực, đất đai, tài chính, đầu tư, thu hút nhà đầu tư chiến lược hoặc cơ chế thử nghiệm chính sách mới để tạo lợi thế cạnh tranh”, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Khánh Hòa Trịnh Minh Hoàng chia sẻ.

Tiến sĩ Hà Huy Ngọc, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới nhận định, Nghị quyết 09-NQ/TW về xây dựng, phát triển tỉnh Khánh Hòa đến năm 2030, tầm nhìn 2045; Quốc hội ban hành Nghị quyết số 55/2022/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển tỉnh Khánh Hòa và Nghị quyết số 189/2025/QH15 về một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt đầu tư xây dựng Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận mở ra quyết sách chiến lược và tạo không gian phát triển đột phá. Khánh Hòa được trao nhiều quyền tự chủ, chủ động tháo gỡ các nút thắt, thử nghiệm mô hình mới, khuyến khích sáng tạo và dẫn dắt phát triển vùng. Đây là tín hiệu tích cực mở đường cho các mô hình hợp tác công - tư mới; cho phép Khánh Hòa thử nghiệm chính sách linh hoạt hơn, từ đó, tạo đòn bẩy cho đầu tư tư nhân trong các dự án công nghệ cao.

Với các cơ chế đặc thù đã và đang được triển khai, tỉnh Khánh Hòa từng bước hình thành các mô hình phát triển hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân. Bước vào “thập niên nâng tầm phát triển”, việc hoàn thiện thể chế và mở rộng không gian cho hợp tác công - tư là lựa chọn tất yếu để địa phương phát huy lợi thế và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội./. (còn nữa)

Bài cuối: Hòa nhập vào “sân chơi” quốc tế