Trên những triền núi vừa đi qua mùa ngô, người dân các xã vùng cao tỉnh Tuyên Quang lại bắt đầu làm đất, lên luống, gieo xuống những hạt tam giác mạch nhỏ bé, chuẩn bị cho Lễ hội Hoa tam giác mạch lần thứ XII với chủ đề “Âm vang miền đá”.
Hối hả gieo hạt tam giác mạch
Những ngày đầu thu, không khí lao động trên các khu vực quy hoạch trồng tam giác mạch ở xã Phố Bảng trở nên nhộn nhịp. Cán bộ, công chức, đoàn viên thanh niên, lực lượng vũ trang cùng người dân xuống ruộng làm đất, gieo hạt, mở đầu vụ Thu Đông năm 2026. Trên những khoảnh đất lẫn đá, hạt giống được rắc đều theo từng luống. Công việc vốn quen thuộc với người dân vùng cao nhưng năm nào cũng đòi hỏi sự cẩn trọng, bởi thời điểm xuống giống quyết định khá lớn đến độ đồng đều, màu sắc và thời gian nở của hoa.
Phố Bảng nằm trên tuyến du lịch trung tâm của Cao nguyên đá Đồng Văn, có Dốc Thẩm Mã, những thung lũng nép dưới sườn núi cùng nhiều bản làng còn lưu giữ nhà trình tường, mái ngói âm dương và hàng rào đá. Địa phương xác định trồng hoa phục vụ mùa lễ hội, tạo thêm điểm dừng chân, trải nghiệm thu hút du khách. Các vùng hoa được lựa chọn phù hợp với điều kiện đất đai, cảnh quan và khả năng kết nối với nhiều điểm tham quan hiện có. Các thôn vận động hộ dân trồng hoa, chăm sóc, bảo vệ diện tích hoa, giữ gìn vệ sinh môi trường và cảnh quan dọc các tuyến đường.
Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Phố Bảng Giàng Xuân Thắng chia sẻ, hoa tam giác mạch là hình ảnh gần gũi, gắn với đời sống và không gian văn hóa của đồng bào vùng cao nguyên đá. Vì vậy, việc gieo trồng phải được tổ chức bài bản, bảo đảm hoa sinh trưởng tốt, nở đúng thời điểm và hài hòa với cảnh quan. Xã xác định mùa hoa là dịp để giới thiệu sâu hơn những giá trị riêng có của Phố Bảng, từ kiến trúc truyền thống, phong tục, ẩm thực đến cuộc sống bình dị và sự mến khách của người dân.
Không riêng Phố Bảng, hoa tam giác mạch đang được triển khai trên toàn vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn. Theo kế hoạch của UBND tỉnh Tuyên Quang, tổng diện tích gieo trồng năm 2026 khoảng 400ha. Các xã chủ động quy hoạch, phân bổ diện tích, lựa chọn vị trí và thời điểm xuống giống phù hợp, tại các xã Phố Bảng, Sà Phìn, Lũng Cú, Đồng Văn và Mèo Vạc, diện tích đã triển khai hơn 185ha.
Thay vì xuống giống đồng loạt, các địa phương tổ chức gieo thành 3 đợt, hướng tới duy trì mùa hoa từ tháng 10 đến hết tháng 12. Thời gian hoa nở rộ và đẹp nhất dự kiến là vào đầu tháng 11, trùng với dịp khai mạc Lễ hội Hoa tam giác mạch lần thứ XII. Cách bố trí này vừa bảo đảm cảnh quan cho sự kiện chính, vừa kéo dài thời gian trải nghiệm, giúp các địa phương chủ động đón khách trong nhiều tuần, hạn chế tình trạng du khách tập trung vào một thời điểm quá ngắn.
Xã Yên Minh đã gieo 5ha tam giác mạch ở thôn Lao Và Chải, 4ha tại thôn Vần Chải và chuẩn bị 400 chậu hoa để tạo cảnh quan. Xã Quản Bạ xác định diện tích gieo trồng khoảng 5,4ha, tập trung tại những khu vực gắn với điểm du lịch Thạch Sơn Thần, thung lũng hoa Núi Đôi và các tuyến tham quan. Ở xã Minh Tân, 10 hộ dân đăng ký trồng gần 1.000 m². Quy mô tại mỗi địa phương khác nhau nhưng đều hướng đến tạo nên những điểm hoa nối tiếp trên hành trình khám phá cao nguyên đá.
Những vùng trồng lớn đều gần các điểm đến tiêu biểu như Cổng trời Quản Bạ, Thạch Sơn Thần, Dốc Thẩm Mã, Nhà của Pao, Làng Văn hóa Lũng Cẩm, Di tích kiến trúc nghệ thuật Nhà Vương, Bảo tàng Không gian văn hóa các dân tộc vùng Cao nguyên đá Đồng Văn, Làng Văn hóa du lịch Lô Lô Chải, khu vực Lũng Cú, Bến thuyền thủy điện Nho Quế và Làng Văn hóa du lịch cộng đồng dân tộc Mông Pả Vi. Khi những cánh đồng cùng vào mùa, sắc hoa sẽ hòa với mái nhà cổ, hàng rào đá, ruộng bậc thang và những cung đường uốn lượn qua núi, tạo thành một hành trình trải nghiệm liền mạch hấp dẫn du khách.
Chuyển hóa vẻ đẹp của hoa thành giá trị kinh tế
Tam giác mạch vốn là cây lương thực phụ của đồng bào vùng cao. Hạt cây được dùng làm bánh, nấu cháo, ủ men, thân và lá làm thức ăn cho gia súc. Từ một loài cây bình dị mọc trên đất đá khô cằn, tam giác mạch dần trở thành hình ảnh nhận diện của du lịch Cao nguyên đá. Những cánh đồng hoa chuyển từ sắc trắng sang phớt hồng rồi tím đỏ đã thu hút nhiều du khách tìm về miền cực Bắc mỗi độ cuối thu, mở ra cơ hội phát triển dịch vụ lưu trú, ẩm thực, vận chuyển, tiêu thụ nông sản và các hoạt động trải nghiệm. Địa phương đã tổ chức được không gian du lịch có bản sắc, lấy tam giác mạch kết nối với kiến trúc truyền thống, phong tục, nghề thủ công, ẩm thực và đời sống cộng đồng.
Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Đỗ Hùng Đức yêu cầu các xã bám sát tiến độ, chăm sóc tốt diện tích đã gieo; linh hoạt điều chỉnh thời gian xuống giống ở những đợt tiếp theo để cây phát triển đồng đều, hoa nở đúng dịp. Việc chuẩn bị cho mùa lễ hội cần được thực hiện đồng bộ với chỉnh trang cảnh quan, giữ gìn vệ sinh môi trường, bảo đảm an ninh, trật tự và an toàn cho du khách. Các địa phương phát huy giá trị của hoa tam giác mạch gắn với văn hóa, cảnh quan và sản phẩm du lịch đặc trưng; tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao, quảng bá sản phẩm địa phương, vận động người dân chăm sóc, bảo vệ vùng hoa và trực tiếp hưởng lợi từ du lịch. Khi mùa hoa được kết nối với làng văn hóa, di tích, danh thắng và sản phẩm đặc trưng, vẻ đẹp của tam giác mạch mới có thể chuyển hóa thành giá trị kinh tế hiệu quả.
Mỗi vùng hoa cần được tổ chức hài hòa với địa hình tự nhiên, hạn chế những hạng mục trang trí xa lạ với không gian miền đá. Tại Lũng Cú, tam giác mạch gắn với trải nghiệm văn hóa Lô Lô, Cột cờ Quốc gia và những bản làng dưới chân núi Rồng. Ở Sà Phìn, hoa hòa cùng kiến trúc cổ và câu chuyện về Dinh thự họ Vương. Mèo Vạc kết nối các điểm trồng với sông Nho Quế, hẻm vực Tu Sản và làng văn hóa Pả Vi. Phố Bảng có lợi thế từ Dốc Thẩm Mã, những nếp nhà trình tường, hàng rào đá và không gian bản làng trầm mặc. Chính sự khác biệt giữa các vùng hoa đã góp phần tạo nên nhiều sắc thái cho hoa tam giác mạch.
Lễ hội Hoa tam giác mạch tỉnh Tuyên Quang lần thứ XII dự kiến khai mạc vào tối 6/11 tại Quảng trường Thanh niên, xã Đồng Văn. Lễ hội gồm chuỗi hoạt động trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, nghề truyền thống, trò chơi dân gian và giới thiệu sản phẩm đặc trưng được tổ chức tại nhiều địa phương từ tháng 10 đến hết tháng 12. Cùng với đó là không gian giới thiệu sản phẩm OCOP, nông sản tại phố cổ Đồng Văn, hoạt động văn hóa, nghệ thuật mở rộng trải nghiệm cho du khách, tạo thêm cơ hội tiêu thụ sản phẩm và nâng cao thu nhập cho người dân. Các hoạt động của lễ hội diễn ra ở nhiều địa bàn góp phần mở rộng không gian lễ hội, phân bổ dòng khách và quảng bá hình ảnh Tuyên Quang. Từ mùa hoa trên cao nguyên đá, du khách có thể tiếp tục hành trình khám phá những miền sinh thái, lịch sử và văn hóa khác. Đây là điều kiện thuận lợi để hình thành các tuyến du lịch dài ngày, gia tăng khả năng kết nối giữa những điểm đến, từng bước biến lợi thế cảnh quan, văn hóa thành nguồn lực phát triển bền vững.
Trên những khoảnh đất đá tưởng như khô cằn, hạt giống tam giác mạch vẫn bén rễ, vươn lên trong gió và tạo thành sắc màu riêng cho miền đất cực Bắc Tổ quốc. Mùa hoa năm nay đang bắt đầu từ những luống đất vừa được vun xới, mang theo kỳ vọng về một mùa hội rộn ràng trên Cao nguyên đá Đồng Văn./.
