Ngày 17/5, tại phường Phạm Sư Mạnh và xã Tuệ Tĩnh, Ban quản lý di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc đã phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức lễ khai hội truyền thống di tích quốc gia đặc biệt Đền Bia tôn vinh y đức, tri ân công đức Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh và di tích quốc gia đặc biệt Đền Cao An Phụ tri ân công đức An Sinh Vương Trần Liễu.
*Tôn vinh y đức, tri ân Đại danh y Tuệ Tĩnh
Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh (1330 - 1400) là một trong những danh nhân của Việt Nam thời Trần, hội tụ hiếm có giữa trí tuệ y học, tinh thần thiền học và ý thức văn hóa dân tộc. Cuộc đời và sự nghiệp của ông không chỉ gắn với hành trạng của một thiền sư - thầy thuốc cứu nhân độ thế, mà còn mở ra những nền tảng tư tưởng có giá trị lâu dài đối với lịch sử tri thức Việt Nam. Ông là nhà khoa học lớn đã thực hiện một bước chuyển mang tính bản lề từ nền y học bản địa có phần lệ thuộc hình thành nền y học độc lập. Các công trình nghiên cứu của ông như: “Nam dược thần hiệu và Hồng Nghĩa giác tư y thư” đã hệ thống hóa tri thức y học dân gian và hệ thống hóa thành những lý luận khoa học. Tư tưởng “Nam dược trị Nam nhân” của ông đã trở thành một tuyên ngôn học thuật về mối quan hệ giữa con người - môi trường - dược liệu, khẳng định tính bản địa và tính thích ứng sinh thái của y học Việt Nam và chính tư tưởng này đã định hướng lâu dài cho sự phát triển tự chủ của ngành y dược dân tộc.
Không những thế, Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh còn là người tiên phong trong xây dựng mô hình y tế cộng đồng. Ông đã tích cực truyền bá phương pháp vệ sinh, tổ chức, xây dựng cơ sở chữa bệnh trong các nhà chùa và các làng xã. Trong 30 năm hoạt động ở nông thôn, Đại danh y Tuệ Tĩnh đã góp phần xây dựng và vận động 24 ngôi chùa, biến các chùa này thành y xá chữa bệnh và cung cấp nhiều y án (182 chứng bệnh và 3.873 phương thuốc). Ông đề cao phương pháp dưỡng sinh, yêu cầu chú ý nguyên nhân gây bệnh, tìm biện pháp phòng bệnh tích cực. Mô hình này không chỉ phản ánh tinh thần nhập thế của Phật giáo mà còn đặt nền móng cho cách tiếp cận y tế cộng đồng hiện đại, lấy con người và cộng đồng làm trung tâm.
Trong bối cảnh chữ Hán chiếm vị thế độc tôn, việc ông sử dụng Quốc âm để biên soạn y thư và truyền bá tri thức không chỉ mang ý nghĩa phổ cập, mà còn thể hiện tinh thần tự chủ văn hóa sâu sắc. Những bài thơ Nôm trong y học của ông đã góp phần khai mở dòng văn học Nôm thời Trần, đồng thời đưa tri thức y học đến gần hơn với cộng đồng. Với phương châm lấy con người là trung tâm, là đối tượng để phụng sự, Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh đã kết hợp hài hòa đạo lý nhà Phật với nghề y để chữa bệnh cứu người. Nhiều tác phẩm của Tuệ Tĩnh đã được giới thiệu qua các ngôn ngữ như: Anh, Pháp, Đức, Nga, Trung, Nhật, Hàn Quốc... Tính ứng dụng thực tiễn của các công trình y học và lý luận y học của ông vẫn là kim chỉ nam cho ngành Y dược cổ truyền ngày nay.
Đền Bia thờ Đại danh y Tuệ Tĩnh và tấm bia thời Lê là di vật kỷ niệm của ông được khởi dựng từ thời Lê và đã được tôn tạo lớn vào năm 1936 và 2005. Đền có kiến trúc kiểu “tiền nhất hậu đinh” với đầy đủ các hạng mục công trình chia làm 3 khu gồm: Khu vườn thuốc Nam; Khu thờ tự; Khu Y xá. Đền Bia không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh quan trọng của nhân dân và du khách thập phương, mà còn là thiết chế giáo dục truyền thống về y đức, lòng yêu nước và tinh thần tự tôn dân tộc; góp phần gìn giữ và phát huy nền y học cổ truyền Việt Nam. Ngày 25/12/2017, đền Bia cùng đền Xưa và chùa Giám được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt. Hiện các cơ quan chức năng đang xây dựng hồ sơ đề nghị Tổ chức Giáo dục, Văn hóa và Khoa học của Liên hợp quốc (UNESCO) tôn vinh ông là Danh nhân văn hóa thế giới.
Tại lễ hội đại diện Bộ Y tế, các Bệnh viện Y học cổ truyền, sinh viên các trường y trong cả nước đã về dâng hương tưởng niệm Đại danh y, Thiền sư Tuệ Tĩnh.
*Tri ân công đức An Sinh Vương Trần Liễu
An Sinh Vương Trần Liễu là tôn thất thuộc Hoàng tộc nhà Trần, con trưởng của Thượng hoàng Trần Thừa, anh ruột của Trần Cảnh, tức Trần Thái Tông (1218-1277), vị vua đầu tiên của Triều Trần. Năm 1237, triều đình cắt đất các xã An Phụ, An Dưỡng, An Sinh, An Hưng, An Bang (nay thuộc thành phố Hải Phòng và tỉnh Quảng Ninh), ban cho ông làm thực ấp và phong tước An Sinh Vương.
An Sinh Vương giúp vua trấn thủ vùng Đông Bắc, từ dãy An Phụ, Yên Tử. Ông đã xây dựng, kiến thiết khu vực ven biển Hải Đông thành vùng giàu có, mạnh về kinh tế, quốc phòng. Trong việc khai hoá vùng sơn dã thành một vùng văn hoá, khoa bảng nở rộ, tăng viện huy hoàng, đạo quán rộng khắp nổi tiếng vương triều, đều có công mở đường của An Sinh Vương.
An Sinh Vương Trần Liễu là thân sinh của Hưng Đạo Đại vương Trần Quốc Tuấn (1228-1300), người đã dành nhiều tâm huyết nuôi dạy, bồi dưỡng, đào tạo nên bậc vĩ nhân, văn võ toàn tài, trở thành Anh hùng dân tộc. Quốc Công Tiết chế đã thống lĩnh quân dân Đại Việt đánh thắng quân xâm lược Nguyên Mông trong cuộc kháng chiến lần thứ 2 (1285) và lần thứ 3 (1288).
Tưởng niệm ngày mất của An Sinh Vương trở thành nguồn gốc của lễ hội truyền thống đền Cao An Phụ từ nhiều thế kỷ qua. Lễ hội phản ánh lịch sử đấu tranh, phát triển của mảnh đất và con người vùng đất Kinh Môn xưa với nhiều nghi lễ, diễn xướng và trò chơi dân gian mang tính đặc trưng của cư dân vùng đồng bằng Bắc Bộ, trải qua bao thế hệ được tích hợp, lưu truyền và gìn giữ đến ngày nay.
Từ đỉnh non thiêng An Phụ kết nối với dãy núi Dương Nham, nơi có Động Kính Chủ được mệnh danh là “Nam thiên đệ lục động” và di tích chùa Nhẫm Dương - chốn Tổ Thiền phái Tào Động Việt Nam, di chỉ khảo cổ học quan trọng có giá trị quốc gia và quốc tế, đã được công nhận là di sản văn hóa thế giới, tạo nên quần thể di sản văn hóa tiêu biểu của thành phố Hải Phòng. Đền Cao An Phụ nằm trong vùng kết nối với Khu di sản thế giới Côn Sơn, Kiếp Bạc, Thanh Mai; Khu di sản thế giới Yên Tử (Quảng Ninh); Khu di tích lịch sử Bạch Đằng Giang thành phố Hải Phòng...
Năm 2022, lễ hội đền Cao An Phụ tri ân công đức An Sinh Vương Trần Liễu đã được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia./.
