Hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam: Đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia
Bộ Chính trị yêu cầu đẩy mạnh hoàn thiện pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, phát huy vai trò “đi trước mở đường” của thể chế
Ngày 31/3, tại Hà Nội, Bộ Tư pháp tổ chức Hội nghị quán triệt chuyên sâu Kết luận số 09-KL/TW ngày 10/3/2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Hội nghị được kết nối trực tiếp và trực tuyến từ điểm cầu Bộ Tư pháp tới 34 điểm cầu Sở Tư pháp các tỉnh, thành phố và các đơn vị thuộc Bộ có trụ sở ngoài Hà Nội.
Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú cho biết, Kết luận 09-KL/TW đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc hệ thống pháp luật theo hướng hiện đại, tinh gọn, đồng bộ, dễ tiếp cận, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong giai đoạn mới.
Kết luận nhấn mạnh việc xác lập cấu trúc hệ thống pháp luật theo thứ bậc rõ ràng từ các nguồn luật. Trong đó, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật bao gồm Hiến pháp, các văn bản của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các văn bản dưới luật của cơ quan Trung ương và chính quyền địa phương. Đồng thời, mở rộng và xác định rõ giá trị pháp lý của các nguồn bổ trợ như án lệ, tập quán, lẽ công bằng, nhất là trong những trường hợp pháp luật chưa quy định hoặc chưa rõ ràng.
Một nội dung quan trọng được đặt ra là đơn giản hóa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật theo hướng mỗi chủ thể có thẩm quyền chỉ ban hành một hình thức văn bản, hạn chế tình trạng ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, quy định chi tiết. Qua đó, góp phần nâng cao tính minh bạch, khả thi và hiệu lực thi hành của pháp luật.
Kết luận cũng yêu cầu phân định rõ giữa quy phạm pháp luật công và quy phạm pháp luật tư trong xây dựng pháp luật. Các quy phạm pháp luật công phải được thiết kế chặt chẽ, minh bạch, bảo đảm vừa trao thẩm quyền đầy đủ cho cơ quan nhà nước, vừa kiểm soát hiệu quả quyền lực, phòng ngừa lạm dụng. Trong khi đó, các quy phạm pháp luật tư được định hướng xây dựng theo khung nguyên tắc, tạo không gian cho các chủ thể tự thỏa thuận trên cơ sở quyền tự định đoạt, qua đó phát huy tính năng động, sáng tạo của người dân và doanh nghiệp.
Đáng chú ý, Kết luận 09-KL/TW tiếp tục khẳng định nguyên tắc “thượng tôn Hiến pháp và pháp luật”, trong đó Hiến pháp là đạo luật cơ bản có hiệu lực pháp lý cao nhất. Một số bộ luật, luật nền tảng như Bộ luật Dân sự, Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật Tố tụng hành chính giữ vai trò trung tâm, định hướng cho toàn bộ hệ thống pháp luật.
Bên cạnh đó, Bộ Chính trị yêu cầu đẩy mạnh hoàn thiện pháp luật theo hướng kiến tạo phát triển, phát huy vai trò “đi trước mở đường” của thể chế, đưa pháp luật trở thành lợi thế cạnh tranh quốc gia.
Một nhiệm vụ trọng tâm khác là tiến hành tổng rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm loại bỏ các quy định chồng chéo, bất cập, đồng thời tuyệt đối không để xảy ra tình trạng “cài cắm lợi ích” trong xây dựng pháp luật. Công tác hợp nhất văn bản cũng cần được đổi mới, coi văn bản hợp nhất là căn cứ chính thức trong viện dẫn và áp dụng pháp luật.
Viện trưởng Viện Chiến lược và Khoa học pháp lý Nguyễn Văn Cương đã giới thiệu nội dung chính của Đề cương Đề án “Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới”. Đây là đề án được Bộ Chính trị yêu cầu xây dựng nhằm thay thế các nghị quyết, kết luận trước đây về xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật và cải cách tư pháp.
Theo ông Nguyễn Văn Cương, đề án được coi là “bản thiết kế 3D tổng thể” cho hệ thống pháp luật Việt Nam, gắn với các dấu mốc phát triển quan trọng của đất nước, trong đó có mục tiêu đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Đề án dự kiến gồm ba phần lớn: cơ sở lý luận; đánh giá thực trạng; và bối cảnh, định hướng, giải pháp. Trong đó, việc đánh giá thực trạng không chỉ dừng ở văn bản mà phải xem xét toàn diện quá trình vận hành của hệ thống pháp luật để nhận diện các “điểm nghẽn”, “bệnh lý” trong quản trị pháp luật.
Về lộ trình, Bộ Tư pháp đã triển khai nhiệm vụ xây dựng đề án từ cuối tháng 3/2026. Từ tháng 4/2026, Bộ sẽ tổ chức các hội thảo, tọa đàm, làm việc với các bộ, ngành, địa phương, cơ sở nghiên cứu, trường đại học trong và ngoài nước nhằm thu thập ý kiến, kinh nghiệm thực tiễn. Dự kiến đến tháng 9/2026 sẽ cơ bản hoàn thành dự thảo đề án.
Tại hội nghị, đại diện các bộ, ngành, địa phương đã trao đổi, chia sẻ nhiều ý kiến về khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành pháp luật, đồng thời đề xuất giải pháp nhằm triển khai hiệu quả Kết luận 09-KL/TW. Các đại biểu đánh giá Kết luận có nhiều nội dung mới, mang tính đột phá, nếu được thực hiện đầy đủ sẽ tạo chuyển biến căn bản trong hệ thống pháp luật.
Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú nhấn mạnh, Kết luận số 09-KL/TW tuy dung lượng ngắn nhưng có ý nghĩa rất lớn, phạm vi rộng, yêu cầu cao, do đó việc triển khai cần có lộ trình cụ thể, bài bản. Trong thời gian tới, ngành Tư pháp xác định tập trung vào ba nhiệm vụ trọng tâm: sửa đổi Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật theo tinh thần Kết luận 09; tổ chức tổng rà soát toàn bộ hệ thống pháp luật với sự tham gia của các bộ, ngành, địa phương; và xây dựng Đề án Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Theo Thứ trưởng, ba nhiệm vụ này có mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau, trong đó kết quả rà soát sẽ là cơ sở quan trọng để sửa đổi luật và hoàn thiện thể chế. Việc triển khai cần được thực hiện đồng bộ, bảo đảm sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan. Nhấn mạnh yêu cầu gắn xây dựng với tổ chức thi hành pháp luật, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cho rằng, việc thực hiện Kết luận 09-KL/TW không chỉ nhằm hoàn thiện hệ thống văn bản mà còn hướng tới chuẩn hóa toàn diện hệ thống pháp luật về hình thức, nội dung và cơ chế vận hành. Hiệu quả thực thi sẽ phụ thuộc lớn vào năng lực tổ chức thực hiện và nguồn lực bảo đảm.
Bộ Tư pháp mong muốn tiếp tục nhận được sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương, đặc biệt là hệ thống pháp chế và Sở Tư pháp, nhằm kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm triển khai hiệu quả các nhiệm vụ theo Kết luận 09-KL/TW, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, hiện đại, phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới./.
