Tại Hội chợ Mùa Xuân, làng nghề đã trở thành nơi trải nghiệm, “thắp hồn” văn hóa, kết nối quá khứ với hiện tại, đưa bản sắc Việt lan tỏa trong đời sống đương đại.
Hội chợ Mùa Xuân 2026, tổ chức tại Trung tâm Hội chợ Triển lãm Quốc gia (Đông Anh, Hà Nội), không chỉ là điểm đến mua sắm đầu năm mà còn là một không gian văn hóa đa sắc, nơi những giá trị truyền thống được tái hiện sống động giữa nhịp sống hiện đại. Nổi bật trong bức tranh ấy là sự hiện diện của các làng nghề thủ công truyền thống.
Không đơn thuần là nơi trưng bày sản phẩm, các gian hàng làng nghề đã trở thành không gian kể chuyện - nơi mỗi sản phẩm thủ công mang theo ký ức, tri thức dân gian và cả tâm hồn của người thợ. Chính sự kết hợp giữa trưng bày, trình diễn và trải nghiệm đã biến hội chợ thành một “bảo tàng sống”, nơi văn hóa không chỉ được nhìn ngắm mà còn được chạm, được thử và được cảm nhận.
* Làng nghề – nơi lưu giữ ký ức văn hóa dân tộc
Một trong những điểm nhấn đặc sắc tại hội chợ là gian hàng thổ cẩm của tỉnh Điện Biên. Những tấm vải thổ cẩm rực rỡ sắc màu, được dệt hoàn toàn thủ công, đã thu hút đông đảo du khách đến tham quan, tìm hiểu. Không ít người dừng lại thật lâu trước khung dệt, say mê quan sát từng động tác khéo léo của người thợ, để rồi nhận ra rằng đằng sau mỗi hoa văn là cả một câu chuyện văn hóa được tích lũy qua nhiều thế hệ.
Điểm đặc biệt là tại đây, du khách không chỉ quan sát mà còn có thể trực tiếp trải nghiệm. Nhiều người lần đầu tiên được ngồi vào khung dệt, thử từng công đoạn như se sợi, đưa thoi… để hiểu rõ hơn sự công phu, tỉ mỉ của nghề dệt truyền thống. Chính những trải nghiệm “chạm tay vào di sản” ấy đã tạo nên sự kết nối sâu sắc giữa người xem và giá trị văn hóa.
Theo chia sẻ của chị Lò Thị Vân - Giám đốc Hợp tác xã Dệt thổ cẩm Pa Thơm, với đồng bào dân tộc Lào ở Điện Biên, nghề dệt không chỉ là sinh kế mà còn là một phần không thể tách rời của đời sống văn hóa. Từ xa xưa, mỗi cô gái đều phải biết dệt, bởi những sản phẩm như khăn, váy, chăn, đệm… chính là của hồi môn mang về nhà chồng. Nghề dệt vì thế không chỉ tạo ra sản phẩm, mà còn nuôi dưỡng những giá trị gia đình, cộng đồng và bản sắc dân tộc.
Sự hiện diện của thổ cẩm Điện Biên tại hội chợ không chỉ mang ý nghĩa quảng bá sản phẩm, mà còn là hành trình đưa một “kho tàng văn hóa” từ vùng sâu, vùng xa đến gần hơn với công chúng. Trong bối cảnh hội nhập, đó là cách để những giá trị truyền thống không bị lãng quên, mà tiếp tục được lan tỏa và sống động trong đời sống hiện đại.
Nếu thổ cẩm mang đến sắc màu văn hóa vùng cao, thì các làng nghề truyền thống vùng đồng bằng lại tạo dấu ấn bằng sự tinh xảo và tính sáng tạo trong từng sản phẩm.
Tại gian hàng của làng nghề chạm khắc gỗ Thụy Ứng (Hà Nội), nghệ nhân Phạm Văn Vững đã mang đến bộ sưu tập tượng gỗ với hình tượng “ngựa béo” - biểu tượng của sự sung túc, đủ đầy và thịnh vượng. Những pho tượng được chạm khắc tinh xảo, mang dáng vẻ khỏe khoắn nhưng cũng đầy tính nghệ thuật, đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của du khách.
Không chỉ dừng lại ở việc trưng bày, nghệ nhân còn trực tiếp trình diễn kỹ thuật chạm khắc ngay tại gian hàng. Những nhịp đục đều đặn, những đường nét dần hiện lên trên khối gỗ đã khiến nhiều người không khỏi trầm trồ. Nhiều du khách còn hào hứng xin được thử cầm đục, trải nghiệm công việc của người thợ thủ công.
Chính sự tương tác trực tiếp này đã tạo nên sức hút đặc biệt. Thay vì chỉ nhìn ngắm sản phẩm hoàn thiện, du khách được chứng kiến cả quá trình lao động sáng tạo - nơi kỹ năng, kinh nghiệm và cảm xúc hòa quyện để tạo nên giá trị.
Ở một góc khác của hội chợ, gian hàng nón lá của làng Chuông (Thanh Oai, Hà Nội) lại mang đến một không gian nhẹ nhàng, duyên dáng. Những chiếc nón truyền thống, bên cạnh các mẫu cải tiến phục vụ trang trí và thời trang, đã tạo nên sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại.
Tại đây, du khách được tìm hiểu toàn bộ quy trình làm nón - từ chẻ nan, là lá đến khâu nón. Đặc biệt, nhiều bạn trẻ thích thú khi được tự tay vẽ lên nón hoặc thử thực hiện những công đoạn đơn giản. Những trải nghiệm ấy không chỉ mang tính giải trí, mà còn giúp người tham gia hiểu rõ hơn giá trị lao động thủ công, từ đó thêm trân trọng sản phẩm.
* Trải nghiệm - “chìa khóa” tạo nên sức hút
Một trong những yếu tố làm nên thành công của các gian hàng làng nghề tại Hội chợ Mùa Xuân chính là tính trải nghiệm. Thay vì chỉ trưng bày sản phẩm, các nghệ nhân đã chủ động tạo ra không gian tương tác, giúp du khách trở thành một phần của quá trình sáng tạo.
Từ dệt vải, nặn gốm, đan mây tre đến vẽ nón, mỗi hoạt động đều mang lại những trải nghiệm mới mẻ. Đặc biệt, với giới trẻ - những người ít có cơ hội tiếp xúc trực tiếp với làng nghề - đây là dịp để khám phá và hiểu sâu hơn về văn hóa truyền thống.
Chia sẻ cảm nhận khi tham quan và trải nghiệm tại các gian hàng trong Hội chợ Mùa Xuân, em Chu Đoàn Khánh Ngọc, sinh viên Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp (Hà Nội), cho biết hội chợ đã mang lại cho em những trải nghiệm rất thú vị. Theo Khánh Ngọc, em chưa có điều kiện để đi nhiều tỉnh, thành hay các vùng miền khác nhau, nhưng khi đến Hội chợ Mùa Xuân, trong một không gian tập trung, em và các bạn có cơ hội tiếp cận, tìm hiểu đa dạng bản sắc văn hóa, đặc sản và đời sống văn hóa của các địa phương trên cả nước, được trải nghiệm cùng lúc nhiều hoạt động phong phú như nặn gốm, vẽ nón… những trải nghiệm đó giúp em hiểu sâu hơn quy trình cũng như sự công phu trong lao động sáng tạo của các nghệ nhân, cũng như hiểu hơn về văn hóa vùng miền nói riêng, văn hóa Việt Nam nói chung…
Có thể thấy, việc các làng nghề tham gia hội chợ không chỉ mang ý nghĩa quảng bá sản phẩm, còn mở ra hướng đi mới cho phát triển công nghiệp văn hóa. Thay vì tồn tại khép kín trong phạm vi địa phương, các sản phẩm thủ công được đưa ra thị trường.
Không chỉ mang lại giá trị kinh tế, sự hiện diện của làng nghề tại hội chợ còn góp phần khẳng định giá trị văn hóa. Mỗi sản phẩm - từ tấm thổ cẩm, pho tượng gỗ đến chiếc nón lá - đều chứa đựng tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công và bản sắc vùng miền. Khi được tiêu thụ rộng rãi, những giá trị ấy không chỉ được bảo tồn, mà còn được tái tạo và phát triển.
Đây cũng là cơ hội để các làng nghề đổi mới, sáng tạo, thích ứng với nhu cầu thị trường. Nhiều sản phẩm đã được cải tiến về mẫu mã, công năng, để vừa giữ được bản sắc truyền thống, vừa phù hợp với thị hiếu hiện đại. Sự kết hợp này chính là chìa khóa để làng nghề tồn tại và phát triển bền vững.
Một điểm đáng chú ý là tại hội chợ, mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa, mà còn là một “đại sứ văn hóa”. Khi du khách mua một sản phẩm thủ công, họ không chỉ mang về một món đồ, mà còn mang theo câu chuyện về con người, vùng đất và truyền thống văn hóa của địa phương. Chính những câu chuyện ấy đã tạo nên giá trị gia tăng cho sản phẩm, đồng thời, đó cũng là cách để quảng bá hình ảnh địa phương một cách hiệu quả, góp phần thúc đẩy du lịch và phát triển kinh tế văn hóa.
Sự hiện diện của các gian hàng làng nghề tại Hội chợ Mùa Xuân 2026 cho thấy, bảo tồn văn hóa không đồng nghĩa với việc giữ nguyên trạng, mà cần đặt trong dòng chảy phát triển, có như vậy, các địa phương vừa gìn giữ được những giá trị truyền thống, vừa tạo ra những không gian mới để văn hóa tiếp tục sống và lan tỏa.
Từ những gian hàng thổ cẩm vùng cao đến những sản phẩm tinh xảo của làng nghề đồng bằng, tất cả đã góp phần tạo nên một bức tranh văn hóa đa dạng, sinh động. Sự thành công của các gian hàng làng nghề tại hội chợ một lần nữa khẳng định vai trò quan trọng của các làng nghề trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc. Không chỉ là nơi sản xuất, làng nghề còn là không gian lưu giữ tri thức, truyền thống và bản sắc.
Trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa, làng nghề có thể trở thành một trụ cột quan trọng, kết nối giữa sản xuất, du lịch và sáng tạo. Và tại Hội chợ Mùa Xuân, làng nghề đã thực sự trở thành nơi trải nghiệm, “thắp hồn” văn hóa, kết nối quá khứ với hiện tại, đưa bản sắc Việt lan tỏa trong đời sống đương đại./.
