Việc tổ chức không gian phải bảo đảm sự hài hòa giữa điều kiện tự nhiên, văn hóa và không gian sinh tồn của cộng đồng, hướng tới mục tiêu phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm.
Ngày 22/9, tại Hà Nội, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) phối hợp với Hội Địa lý Việt Nam và Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề “Kiến tạo không gian phát triển bền vững trong bối cảnh sắp xếp đơn vị hành chính ở Việt Nam”.
Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Minh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, sắp xếp đơn vị hành chính là chủ trương lớn, mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước, có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả và nâng cao năng lực quản trị quốc gia. Việc sắp xếp không chỉ làm thay đổi địa giới, quy mô và tổ chức của các đơn vị hành chính mà còn tác động đến không gian phát triển kinh tế - xã hội, đô thị và nông thôn, liên kết vùng, phân bố dân cư, hạ tầng, tài nguyên, môi trường và đời sống cộng đồng. Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đức Minh cho rằng, những thay đổi này đặt ra nhiều vấn đề cả về lý luận và thực tiễn, đồng thời đòi hỏi nghiên cứu khoa học xã hội phải có những cách tiếp cận phù hợp hơn với bối cảnh mới.
Đề cập đến nội hàm của kiến tạo không gian phát triển, Tiến sĩ Nguyễn Song Tùng, Viện trưởng Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững cho rằng, đây trước hết là quá trình tổ chức, kết nối và phát huy các nguồn lực trên một lãnh thổ. Một không gian phát triển hiệu quả cần tạo được sự kết nối giữa các nguồn lực và các chủ thể, giữa sản xuất với thị trường, đô thị với nông thôn, hạ tầng với dân cư, tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường; đồng thời phải tính đến cả lợi ích trước mắt và năng lực phát triển lâu dài của lãnh thổ.
Trong bối cảnh đó, địa lý nhân văn có vai trò quan trọng trong việc làm rõ mối quan hệ giữa con người, xã hội và không gian. Nếu các ngành khoa học khác đi sâu vào từng nguồn lực, lĩnh vực hay vấn đề cụ thể thì địa lý nhân văn có thể góp phần nhận diện cấu trúc lãnh thổ, các mối liên kết, sự phân bố nguồn lực cũng như những tương tác đang diễn ra trong không gian phát triển. Tiến sĩ Nguyễn Song Tùng nhấn mạnh, phát triển bền vững hiện không chỉ được nhìn nhận ở sự cân bằng giữa kinh tế, xã hội và môi trường mà còn gắn với cách tổ chức không gian và phân bổ nguồn lực trong dài hạn.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Khánh, Hội Địa lý Việt Nam cho rằng, khoa học địa lý nhân văn ngày càng tham gia sâu vào quá trình kiến tạo không gian phù hợp với bối cảnh phát triển mới. Những kết quả đạt được trên bình diện quốc gia, vùng lãnh thổ và địa phương đã góp phần định hướng tổ chức lãnh thổ theo hướng phát triển bền vững, trên cơ sở kết hợp các đặc tính tự nhiên, đặc điểm nhân văn và đặc thù văn hóa tộc người. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa không gian với các đặc điểm nhân văn phục vụ mục tiêu phát triển vẫn cần được làm rõ hơn. Việc tổ chức không gian phải bảo đảm sự hài hòa giữa điều kiện tự nhiên, văn hóa và không gian sinh tồn của cộng đồng, hướng tới mục tiêu phát triển vì con người, lấy con người làm trung tâm.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Khánh cũng lưu ý cần phát huy giá trị của tri thức địa phương, tri thức tộc người, đồng thời đặt các nguồn tri thức này trong mối liên hệ với không gian và điều kiện phát triển cụ thể để phục vụ mục tiêu phát triển bền vững.
Tại hội thảo, các nhà khoa học, nhà quản lý đến từ nhiều lĩnh vực và địa phương tập trung trao đổi về nội hàm, cấu trúc và cách tiếp cận đối với không gian phát triển bền vững; những biến đổi về cấu trúc không gian, liên kết và phân bổ nguồn lực sau sắp xếp đơn vị hành chính; các cơ hội, thách thức và những vấn đề mới đặt ra đối với tổ chức không gian phát triển.
Các ý kiến cũng đề xuất một số định hướng chính sách, mô hình, cơ chế và công cụ nhằm tổ chức không gian phát triển theo hướng tăng cường liên kết, bao trùm, xanh và bền vững; trong đó chú trọng vai trò của khoa học, công nghệ, dữ liệu không gian và sự tham gia của cộng đồng./.
