Đến hết ngày 13/8, toàn tỉnh Lai Châu có 392.943 người được khám sức khỏe, đạt 78,39% dân số sau rà soát và tương đương 96,20% số dân đang có mặt tại địa phương.
Đưa bác sĩ đến tận bản, tổ chức khám sức khỏe miễn phí và lập sổ sức khỏe điện tử đang giúp người dân vùng cao, biên giới Lai Châu tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn. Tuy nhiên, giá trị lâu dài của hoạt động này không chỉ nằm ở số người được khám trong một chiến dịch, mà còn ở khả năng phát hiện sớm bệnh tật, theo dõi sức khỏe và bảo đảm người dân được tiếp tục điều trị sau khi trở về cuộc sống thường ngày.
Thực tế triển khai Chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe miễn phí tại Lai Châu cho thấy, để đưa chủ trương chăm sóc sức khỏe toàn dân vào cuộc sống, địa phương cần đồng thời giải quyết ba yêu cầu: mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, nâng cao năng lực tuyến cơ sở và hình thành cơ chế quản lý sức khỏe liên tục cho từng người dân.
*Vượt khó tiếp cận dịch vụ đến chủ động phòng bệnh
Tại xã biên giới Dào San, việc tổ chức khám sức khỏe ngay tại nhà văn hóa bản giúp người dân giảm đáng kể trở ngại về khoảng cách địa lý. Thay vì phải đi quãng đường xa đến cơ sở y tế, người dân được khám lâm sàng, xét nghiệm, sàng lọc nguy cơ và tư vấn chăm sóc sức khỏe ngay tại nơi sinh sống.
Gia đình bà Thào Thị Chô ở bản Dền Thàng có bốn người cùng tham gia chương trình sau khi được trưởng bản thông báo, vận động. Với người dân vùng cao, việc được kiểm tra sức khỏe tại bản không chỉ thuận tiện mà còn giúp giảm những chi phí đi lại và thời gian có thể khiến họ trì hoãn việc khám bệnh.
Dào San có khoảng 98% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Các bản nằm phân tán, địa hình chia cắt, giao thông một số nơi khó khăn, đặc biệt trong mùa mưa lũ. Trong điều kiện đó, nếu việc chăm sóc sức khỏe chủ yếu dựa vào khả năng người dân tự đến cơ sở y tế, những người ở xa, người cao tuổi hoặc hộ gia đình khó khăn có thể gặp nhiều trở ngại.
Cách làm của Dào San là đưa dịch vụ đến gần người dân, đồng thời huy động mạng lưới tại chỗ để tổ chức thực hiện. Xã phân công 15 tổ phụ trách 15 bản, phối hợp với Trạm Y tế, Công an, Bộ đội Biên phòng, giáo viên, bí thư chi bộ, trưởng bản và người có uy tín rà soát từng hộ, thông báo lịch khám và vận động người dân tham gia.
Theo bác sĩ Phạm Công Hợp, Giám đốc Trạm Y tế xã Dào San, các đợt khám có sự phối hợp của nhiều lực lượng và đội ngũ y, bác sĩ tuyến tỉnh. Qua khám lâm sàng, xét nghiệm và sàng lọc, những trường hợp có dấu hiệu bất thường được tư vấn, hướng dẫn theo dõi hoặc điều trị.
Đến thời điểm thống kê trong chiến dịch, hơn 11.500 người, đạt trên 85% dân số có mặt tại địa phương, đã được khám sức khỏe định kỳ. Kết quả này cho thấy vai trò của việc kết hợp chuyên môn y tế với công tác vận động cộng đồng: dịch vụ được đưa đến gần dân hơn, còn mạng lưới cơ sở giúp người dân biết, hiểu và chủ động tham gia.
Tuy nhiên, tỷ lệ người dân được khám mới phản ánh mức độ bao phủ của hoạt động, chưa đồng nghĩa với việc mọi nhu cầu chăm sóc sức khỏe đã được giải quyết. Sau khám, người có nguy cơ bệnh tật cần được hướng dẫn theo dõi; người nghi mắc bệnh cần được kiểm tra chuyên sâu khi cần thiết; người đã được xác định bệnh cần được kết nối với cơ sở điều trị phù hợp.
Đây là bước chuyển quan trọng từ việc tổ chức một đợt khám tập trung sang xây dựng thói quen chủ động phòng bệnh và sử dụng dịch vụ y tế thường xuyên.
*Tăng năng lực chăm sóc sức khỏe thường xuyên
Đến hết ngày 13/8, toàn tỉnh Lai Châu có 392.943 người được khám sức khỏe, đạt 78,39% dân số sau rà soát và tương đương 96,20% số dân đang có mặt tại địa phương. Cả 38 xã, phường đều đạt tỷ lệ khám trên 50% dân số. Một số địa phương như Nậm Sỏ, Pa Ủ, Pa Tần đạt tỷ lệ trên 90%.
Kết quả này phản ánh khả năng huy động lực lượng và tổ chức thực hiện trên diện rộng của tỉnh. Đáng chú ý, hoạt động khám sức khỏe vẫn được triển khai tại nhiều địa bàn trong thời gian mưa lũ, sạt lở gây chia cắt giao thông. Đội ngũ y tế cơ sở, bệnh viện đa khoa khu vực và tuyến tỉnh đã phối hợp tiếp cận các điểm bản, khắc phục khó khăn về đi lại để phục vụ người dân.
Dù vậy, một chiến dịch có thời hạn không thể thay thế toàn bộ hoạt động chăm sóc sức khỏe thường xuyên. Khi các đoàn khám rút khỏi địa bàn, nhiệm vụ theo dõi sức khỏe lại trở về với hệ thống y tế cơ sở. Nếu thiếu nhân lực, trang thiết bị, dữ liệu hoặc cơ chế chuyển tuyến phù hợp, kết quả sàng lọc có thể chưa được chuyển hóa đầy đủ thành hiệu quả điều trị.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra với Lai Châu là sử dụng kết quả khám sức khỏe làm cơ sở xây dựng hồ sơ theo dõi cho từng người dân. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường cần được phân loại, hướng dẫn tái khám và chuyển tuyến khi cần; người mắc bệnh mạn tính cần được theo dõi định kỳ; nhóm có nguy cơ cao cần được tư vấn phòng bệnh phù hợp.
Đối với địa bàn vùng cao, việc theo dõi còn cần tính đến điều kiện thực tế của người dân. Lịch tái khám phải phù hợp với khoảng cách đi lại và mùa vụ; thông tin sức khỏe cần được giải thích dễ hiểu; những trường hợp khó di chuyển cần có phương án hỗ trợ hoặc kết nối với dịch vụ y tế tại cơ sở.
Nói cách khác, hiệu quả của chiến dịch không nên chỉ được đánh giá bằng số lượt khám, mà còn cần được theo dõi qua số trường hợp bất thường được tư vấn, số người được chuyển đến cơ sở chuyên môn, tỷ lệ tiếp tục điều trị và khả năng duy trì quản lý sức khỏe sau khám.
Đây cũng là cơ sở để ngành Y tế đánh giá những khoảng trống về nhân lực, thiết bị và chuyên môn tại từng địa bàn, từ đó phân bổ nguồn lực sát với nhu cầu thực tế thay vì áp dụng một phương án giống nhau cho tất cả các xã.
Song song với tổ chức khám sức khỏe, Lai Châu đang triển khai lập sổ sức khỏe điện tử, từng bước hình thành dữ liệu phục vụ quản lý sức khỏe người dân. Đến ngày 13/8, có 185.650 người được lập sổ sức khỏe điện tử trên hệ thống EMRHUB; 10/10 đơn vị khám sức khỏe định kỳ đã được cấp tài khoản phục vụ quản trị, nhập liệu và liên thông dữ liệu.
Đây là nền tảng để thông tin sức khỏe được lưu giữ, cập nhật và hỗ trợ theo dõi lâu dài, thay vì chỉ tồn tại trong hồ sơ của từng đợt khám. Khi được cập nhật đầy đủ và sử dụng hiệu quả, dữ liệu có thể giúp cán bộ y tế nhận diện những trường hợp cần theo dõi, hạn chế bỏ sót lịch khám và hỗ trợ phối hợp chuyên môn giữa các tuyến.
Tuy nhiên, số người có sổ sức khỏe điện tử chưa tự động phản ánh chất lượng quản lý sức khỏe. Giá trị của dữ liệu phụ thuộc vào độ chính xác, tính đầy đủ, khả năng cập nhật và việc cán bộ y tế có thể khai thác thông tin trong công việc hằng ngày hay không.
Với các xã vùng biên, điều này đòi hỏi phải bảo đảm thiết bị, đường truyền, nhân lực nhập liệu và kỹ năng sử dụng hệ thống. Dữ liệu cũng cần được quản lý theo quy định, bảo đảm an toàn thông tin cá nhân và chỉ được khai thác phục vụ những mục đích phù hợp.
Cùng với chuyển đổi số, năng lực chuyên môn của Trạm Y tế xã vẫn là yếu tố quyết định. Dữ liệu chỉ phát huy tác dụng khi có nhân viên y tế tiếp nhận, đánh giá và sử dụng để tư vấn, theo dõi người bệnh. Vì vậy, việc hỗ trợ chuyên môn từ tuyến tỉnh, tuyến khu vực cần được duy trì sau chiến dịch, nhất là đối với các bệnh cần theo dõi dài hạn hoặc những trường hợp vượt quá khả năng xử lý của tuyến cơ sở.
*Bảo đảm công bằng trong chăm sóc sức khỏe từ cơ sở
Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 9/9/2025 của Bộ Chính trị đặt yêu cầu tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, trong đó nhấn mạnh vai trò của phòng bệnh và việc bảo đảm người dân được tiếp cận dịch vụ y tế. Tại Lai Châu, Chiến dịch 90 ngày đêm khám sức khỏe miễn phí là một cách cụ thể hóa định hướng này bằng những nhiệm vụ, chỉ tiêu và địa bàn thực hiện rõ ràng.
Tuy nhiên, công bằng trong chăm sóc sức khỏe không chỉ có nghĩa là mọi người được mời đến khám. Công bằng còn nằm ở khả năng tiếp tục tiếp cận dịch vụ sau khi phát hiện vấn đề sức khỏe, không bị gián đoạn vì khoảng cách địa lý, điều kiện kinh tế hoặc thiếu thông tin.
Với đặc thù dân cư phân tán và địa hình phức tạp, Lai Châu cần duy trì những cách làm phù hợp như khám lưu động, phối hợp giữa y tế với chính quyền và lực lượng tại chỗ, đồng thời tăng cường kết nối giữa Trạm Y tế xã với các cơ sở chuyên môn. Những mô hình phối hợp đã phát huy hiệu quả tại Dào San có thể cung cấp kinh nghiệm để các địa phương tiếp tục hoàn thiện cách tổ chức chăm sóc sức khỏe phù hợp với từng nhóm dân cư.
Quan trọng hơn, sau khi hoàn thành mục tiêu khám trong chiến dịch, địa phương cần xác định rõ trách nhiệm theo dõi và cập nhật dữ liệu, bảo đảm những người đã được khám không bị bỏ lại phía sau. Kết quả cần được nhìn nhận không chỉ ở quy mô bao phủ mà còn ở khả năng chuyển hóa thành chăm sóc liên tục, phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời.
Từ những điểm khám tại nhà văn hóa bản đến việc lập sổ sức khỏe điện tử, Lai Châu đang từng bước tạo nền tảng để đưa công tác chăm sóc sức khỏe đến gần người dân hơn. Thách thức tiếp theo là duy trì nền tảng ấy thành hoạt động thường xuyên, có khả năng theo dõi từng người và đáp ứng nhu cầu thực tế của từng địa bàn.
Khi việc khám sức khỏe không kết thúc ở một lần kiểm tra, dữ liệu được sử dụng trong thực hành chuyên môn và y tế cơ sở đủ năng lực đồng hành với người dân, mục tiêu chăm sóc sức khỏe toàn dân mới có thể trở thành kết quả bền vững trong đời sống, nhất là tại các xã vùng cao, biên giới còn nhiều khó khăn./.
