Thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch, những giá trị di sản tiếp tục được lan tỏa sâu rộng trong đời sống cộng đồng, nâng cao nhận thức về bảo tồn, phát huy di sản gắn với phát triển du lịch bền vững
Trên nền tảng kho tàng di sản văn hóa phong phú, Bắc Ninh chú trọng bảo tồn, tôn vinh và phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể, phi vật thể. Qua đó, các giá trị truyền thống không chỉ được lan tỏa, giữ gìn bản sắc mà còn trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Vùng đất sở hữu nhiều di sản văn hóa được UNESCO ghi danh
Bắc Ninh - Kinh Bắc là vùng đất cổ giàu truyền thống lịch sử, văn hóa với hệ thống di sản phong phú, đa dạng. Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Bắc Ninh, toàn tỉnh hiện có gần 4.000 di tích, trong đó 1.455 di tích đã được Nhà nước xếp hạng. Đặc biệt, hai di tích là chùa Vĩnh Nghiêm và chùa Bổ Đà thuộc Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, góp phần khẳng định giá trị nổi bật của vùng đất Kinh Bắc trong dòng chảy lịch sử, văn hóa dân tộc.
Không chỉ sở hữu hệ thống di tích dày đặc, Bắc Ninh còn có nhiều di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu được UNESCO ghi danh. Trong đó, có Dân ca Quan họ Bắc Ninh; Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt; Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái (di sản đại diện của nhân loại); Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ và Ca trù (di sản cần bảo vệ khẩn cấp); Nghi lễ và trò chơi dân gian kéo co làng Hữu Chấp (di sản đa quốc gia); Mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm (di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương). Ngoài ra, tỉnh còn có 27 di sản văn hóa phi vật thể được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tạo nên kho tàng di sản đặc sắc, góp phần làm giàu bản sắc văn hóa vùng Kinh Bắc.
Hệ thống di sản văn hóa vật thể và phi vật thể phong phú đã kết tinh thành bản sắc văn hóa Kinh Bắc, trở thành nguồn lực tinh thần to lớn, góp phần tạo nên sức mạnh nội sinh cho địa phương trong quá trình phát triển.
Là một trong hai di tích của tỉnh được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới, chùa Vĩnh Nghiêm không chỉ nổi tiếng với giá trị lịch sử, kiến trúc độc đáo mà còn là trung tâm Phật giáo Trúc Lâm quan trọng thời Trần. Theo Thượng tọa Thích Thanh Vịnh, Phó Trụ trì chùa Vĩnh Nghiêm, ngôi chùa gắn với vai trò đào tạo tăng đồ, hoằng dương Phật pháp, góp phần hình thành và lan tỏa tư tưởng Phật giáo Trúc Lâm mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc. Đặc biệt, hệ thống mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm với 3.050 bản khắc kinh Phật, luật giới và trước tác của các thiền sư Trúc Lâm có giá trị lớn về lịch sử, tôn giáo, ngôn ngữ và mỹ thuật, được UNESCO ghi danh là Di sản tư liệu thuộc Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Những năm gần đây, cùng với công tác bảo tồn, tôn tạo di tích, địa phương chú trọng phát huy giá trị chùa Vĩnh Nghiêm gắn với phát triển du lịch văn hóa - tâm linh. Các hoạt động lễ hội, trải nghiệm tìm hiểu mộc bản, không gian thiền phái Trúc Lâm… thu hút đông đảo du khách, góp phần lan tỏa giá trị di sản, đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống lịch sử, văn hóa.
Đã nhiều lần đi chùa Vĩnh Nghiêm vào dịp đầu xuân, chị An Thị Loan, du khách đến từ Hà Nội chia sẻ, mỗi lần về đây chị đều cảm nhận rõ không gian thanh tịnh, cổ kính của ngôi chùa. Không chỉ đi lễ cầu an, chị còn có dịp tìm hiểu thêm về lịch sử hình thành, giá trị của hệ thống mộc bản và vai trò của chùa trong đời sống văn hóa, tinh thần của người dân. Những trải nghiệm này giúp chị hiểu hơn về di sản, đồng thời thêm trân trọng và mong muốn giới thiệu điểm đến ý nghĩa này tới bạn bè, người thân.
Tranh dân gian Đông Hồ - một di sản độc đáo của quê hương Kinh Bắc cũng vừa được UNESCO ghi danh vào danh sách Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đây là dòng tranh kết tinh những tri thức dân gian độc đáo, kỹ thuật in khắc gỗ tinh xảo cùng màu sắc hoàn toàn tự nhiên, phản ánh sinh động đời sống, phong tục và khát vọng của người Việt Nam.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn, việc ghi danh khẳng định giá trị nổi bật toàn cầu của nghề làm tranh Đông Hồ không chỉ về nghệ thuật mà còn về tri thức dân gian, bản sắc văn hóa và thông điệp nhân văn mà di sản mang lại. Đây là cơ hội để Bắc Ninh bảo tồn, phát triển nghề tranh gắn với phát triển du lịch, kinh tế sáng tạo, tạo sinh kế cho người dân và lan tỏa sâu rộng hơn những giá trị tinh túy của văn hóa Việt Nam.
Phát huy giá trị di sản, tạo động lực phát triển bền vững
Với những giá trị văn hóa đặc sắc, những năm qua, tỉnh Bắc Ninh triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn, tôn tạo và phát huy hiệu quả các di sản trên địa bàn. Tỉnh đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá hình ảnh vùng đất, văn hóa, con người Kinh Bắc; nâng cao nhận thức của cộng đồng trong gìn giữ, phát huy di sản; đồng thời quan tâm hoàn thiện cơ chế, chính sách, bố trí nguồn lực cho công tác bảo tồn. Công tác xã hội hóa được chú trọng, phát huy vai trò của cộng đồng địa phương trong bảo tồn, khai thác di sản gắn với phát triển du lịch, từng bước giải quyết hài hòa giữa bảo tồn và phát triển kinh tế - xã hội.
Theo Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bắc Ninh Mai Sơn, địa phương ưu tiên nguồn lực trùng tu, tôn tạo hệ thống di tích; đầu tư hạ tầng giao thông kết nối các điểm di sản; xây dựng sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng nhằm thu hút du khách. Qua đó, các giá trị di sản không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao đời sống người dân.
Đặc biệt, cuối tháng 3/2026, UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ tổ chức Lễ đón nhận Bằng UNESCO ghi danh Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp; công bố Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc là Di sản Văn hóa thế giới và khai mạc Festival “Về miền di sản - 2026”. Sự kiện nhằm tôn vinh các giá trị văn hóa đặc sắc, đồng thời quảng bá hình ảnh vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống tới bạn bè trong nước và quốc tế.
Điểm nhấn của chương trình là đêm nghệ thuật chủ đề “Tinh hoa di sản - ngàn năm tỏa rạng”, tái hiện hành trình “dòng chảy di sản” của vùng đất Kinh Bắc. Chương trình được dàn dựng công phu, kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, quy tụ các nghệ sĩ, nghệ nhân như, Nghệ sĩ Nhân dân Phạm Phương Thảo, Thúy Hường, Nghệ nhân Nhân dân Phú Hiệp cùng các ca sĩ Tùng Dương, Hòa Minzy, Đức Phúc, Đông Hùng… góp phần tôn vinh tinh hoa văn hóa đặc sắc của Bắc Ninh. Đặc biệt, màn trình diễn drone light với khoảng 500 thiết bị bay kết hợp bắn pháo hoa tầm cao và tầm thấp hứa hẹn mang đến hiệu ứng thị giác ấn tượng, tạo dấu ấn nổi bật trong đêm khai mạc.
Trong khuôn khổ Festival “Về miền di sản - 2026”, tỉnh Bắc Ninh tổ chức khoảng 30 hoạt động văn hóa, du lịch, thể thao. Trong đó, từ ngày 24/3 đến 29/3, các tour miễn phí với chủ đề “Hành trình du lịch về miền di sản” đưa du khách tham quan các khu, điểm di tích tiêu biểu trên địa bàn; trưng bày “Hành trình sắc màu di sản văn hóa phi vật thể” với sự tham gia của các đoàn nghệ thuật đến từ nhiều tỉnh, thành phố; các hoạt động trải nghiệm “Du xuân miền Quan họ”; triển lãm tranh dân gian Việt Nam và phục dựng chợ tranh Đông Hồ truyền thống; trưng bày chuyên đề giới thiệu Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản văn hóa thế giới…
Theo lãnh đạo UBND tỉnh Bắc Ninh, chuỗi sự kiện không chỉ tôn vinh các giá trị di sản văn hóa đặc sắc mà còn góp phần quảng bá hình ảnh vùng đất Kinh Bắc giàu truyền thống, thu hút du khách trong nước và quốc tế đến tham quan, trải nghiệm. Thông qua các hoạt động văn hóa, du lịch, những giá trị di sản tiếp tục được lan tỏa sâu rộng trong đời sống cộng đồng, nâng cao nhận thức về bảo tồn, phát huy di sản gắn với phát triển du lịch bền vững. Qua đó, từng bước biến di sản thành tài sản để các giá trị văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội./.
