Với kinh phí dự kiến khoảng 42.846 tỷ đồng, năm dự án đầu tư công khẩn cấp của Hà Nội trải từ đường sắt quốc gia, nút giao cửa ngõ đến quỹ đất tái định cư.
Điểm chung của các công trình là giải quyết những vướng mắc đang cản trở tiến độ và khả năng kết nối của mạng lưới giao thông, trong khi yêu cầu kiểm soát vốn, chất lượng và an toàn vẫn phải được bảo đảm.
Gỡ vướng từ những công trình phụ thuộc lẫn nhau
Tại Kỳ họp thứ bảy ngày 4/11/2026, HĐND thành phố Hà Nội thống nhất nội dung UBND thành phố báo cáo về việc thực hiện năm dự án đầu tư công khẩn cấp. Trước đó, Chủ tịch UBND thành phố đã ban hành năm lệnh xây dựng công trình khẩn cấp. Tổng mức đầu tư, kinh phí dự kiến khoảng 42.846 tỷ đồng, nhưng các dự án khác nhau đáng kể về quy mô, chức năng và thời điểm hoàn thành.
Điều cần nhìn nhận là năm công trình không cùng giải quyết một dạng ùn tắc. Hai dự án lớn nhất liên quan đến điều chỉnh mạng lưới đường sắt quốc gia phía Nam và phía Đông; một dự án tổ chức lại dòng xe trên đường Cổ Linh; một dự án xử lý giao cắt đường bộ với đường sắt; dự án còn lại chuẩn bị hạ tầng tái định cư. Những việc tưởng chừng tách biệt ấy lại liên quan đến khả năng bàn giao mặt bằng, duy trì vận tải và khai thác đồng bộ hạ tầng.
Trình bày báo cáo tại kỳ họp, Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Dương Đức Tuấn cho biết thành phố phải đáp ứng các yêu cầu cấp bách về giải phóng mặt bằng trục không gian Quốc lộ 1A, tiếp nhận kết cấu hạ tầng đường sắt đoạn ga Hà Nội - ga Gia Lâm, bố trí tái định cư và xử lý ùn tắc ở trục Cổ Linh - cao tốc Hà Nội - Hải Phòng. Theo phần trình bày được công bố, nếu đi theo trình tự thông thường, các dự án khó đáp ứng yêu cầu tiến độ; cơ chế khẩn cấp nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị để sớm triển khai công trình.
Trọng tâm nguồn lực là hai dự án đường sắt với kinh phí dự kiến cộng lại khoảng 40.171 tỷ đồng. Dự án cải dịch tuyến đường sắt Hà Nội – Thành phố Hồ Chí Minh đoạn Phú Xuyên – Ngọc Hồi, dự kiến 12.419 tỷ đồng nhằm tạo mặt bằng triển khai trục không gian Quốc lộ 1A quy mô 16 làn xe. Phạm vi cải dịch khoảng 27,5 km, có thêm đoạn kết nối khoảng 3 km và các hạng mục ga liên quan.
Việc di chuyển một đoạn đường sắt đang phục vụ vận tải không đơn thuần là trả lại đất cho đường bộ. Phương án mới phải bảo đảm hoạt động chạy tàu, kết nối ga và sự phù hợp với các tuyến dự kiến hình thành. Nếu đường bộ có mặt bằng nhưng đầu mối đường sắt chưa sẵn sàng, hoặc tuyến đường sắt mới không khớp nối được với mạng lưới hiện hữu, lợi ích của việc cải dịch sẽ bị hạn chế.
Đó là lý do dự án đường sắt quốc gia vành đai phía Đông, đoạn Ngọc Hồi – Kim Sơn, được đặt trong cùng nhóm đầu tư. Dự án có sơ bộ tổng mức đầu tư tạm tính 27.752 tỷ đồng, hướng tới kết nối với tuyến Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng. Tuyến chính dài khoảng 31,3 km, quy mô đường đôi, khổ 1.435 mm, điện khí hóa, phục vụ vận tải hành khách và hàng hóa.
Một tuyến phục vụ điều chỉnh hạ tầng hiện hữu, tuyến còn lại tạo hướng vận tải mới. Khi cùng được chuẩn bị, các thông số kỹ thuật, vị trí kết nối và phương án tổ chức vận tải phải được xem xét trong quan hệ với nhau. Sự đồng bộ này quan trọng hơn việc từng dự án hoàn thành một khối lượng xây lắp riêng lẻ. Theo kế hoạch được công bố, dự án cải dịch Phú Xuyên – Ngọc Hồi hướng tới mốc 31/3/2027, còn tuyến Ngọc Hồi – Kim Sơn dự kiến hoàn thành tháng 12/2028.
Hai công trình đường sắt cũng đặt ra yêu cầu quản lý nguồn vốn khác với các dự án giao thông thông thường của thành phố. Thông tin trình HĐND cho thấy nguồn lực dự kiến có phần ngân sách Trung ương chuyển về Hà Nội. Vì vậy, ngoài tiến độ thi công, cơ chế tiếp nhận, phân bổ, thanh toán và quyết toán vốn phải được xác định rõ, tránh để công trình triển khai nhanh ở giai đoạn đầu nhưng vướng thủ tục tài chính về sau.
Khẩn cấp không đồng nghĩa bỏ qua điều kiện thực hiện
Tại cửa ngõ phía Đông, câu chuyện khác với các tuyến đường sắt phía Nam. Đường Cổ Linh vừa phục vụ giao thông nội đô vừa kết nối cao tốc Hà Nội – Hải Phòng. Các dòng xe đi thẳng, rẽ và nhập vào tuyến đường phải qua những nút giao có lưu lượng lớn. Dự án đường trên cao dọc Cổ Linh, kinh phí dự kiến khoảng 2.202 tỷ đồng, được đặt ra để tách dòng xe đi thẳng liên tỉnh, liên vùng khỏi các hướng giao cắt đồng mức.
Tuyến dự kiến dài khoảng 1,76 km, quy mô bốn làn xe. Nhưng việc bổ sung một tầng giao thông không tự động giải quyết mọi xung đột nếu các điểm lên xuống, đường dưới cầu và nút giao kế cận chưa được tổ chức phù hợp. Trong thời gian xây dựng, việc bố trí rào chắn và phân luồng cũng ảnh hưởng trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp đi lại qua khu vực.
Đại biểu HĐND thành phố Đường Hoài Nam, khi thảo luận tại kỳ họp ngày 4/11, đề cập khó khăn do mặt bằng thi công chật hẹp ở nút Cổ Linh. Ông cho rằng áp dụng cơ chế khẩn cấp để triển khai đồng thời đường trên cao và hầm chui Cổ Linh – Đàm Quang Trung là giải pháp phù hợp, hạn chế việc rào chắn, thi công nhiều lần trên cùng khu vực. Ý kiến này chỉ ra một yêu cầu thực tế: tiến độ của hai công trình phải được phối hợp, nếu không người đi đường vẫn có thể chịu cảnh công trường kéo dài dù từng dự án đều có kế hoạch riêng.
Ở những nơi đường bộ giao cắt đường sắt, vấn đề cấp bách lại nằm ở an toàn chạy tàu và tổ chức đường gom. Dự án xử lý các lối đi tự mở trên tuyến Bắc Hồng – Văn Điển và Yên Viên – Lào Cai, cùng các hạng mục bãi trung chuyển tại Gia Lâm và bãi hàng ga Hà Đông, có kinh phí dự kiến 70 tỷ đồng theo thông tin công bố về báo cáo của UBND thành phố. Công trình phục vụ cả việc tổ chức vận tải và chuẩn bị điều kiện bàn giao tài sản kết cấu hạ tầng đường sắt đoạn ga Hà Nội – ga Gia Lâm về thành phố quản lý, sử dụng.
Khoản đầu tư này nhỏ so với hai dự án đường sắt quốc gia, nhưng không vì thế mà ít quan trọng. Một lối đi tự mở chưa được xử lý có thể tiếp tục gây nguy cơ mất an toàn; một điểm trung chuyển thiếu tổ chức có thể làm phát sinh xung đột giao thông mới. Hiệu quả cần được đánh giá ở mức độ giảm rủi ro và khả năng vận hành sau khi các hạng mục hoàn thành, thay vì chỉ ở tiến độ xây dựng.
Vướng mắc mặt bằng còn được giải quyết bằng dự án hạ tầng kỹ thuật ô đất GS1-1 tại phường Thượng Cát, diện tích khoảng 13,66 ha, kinh phí dự kiến hơn 403 tỷ đồng. Quỹ đất này phục vụ bố trí tái định cư cho các hộ dân bị thu hồi đất khi thực hiện đường Vành đai 2,5 và những dự án giao thông trọng điểm khác. Việc đưa một khu tái định cư vào nhóm công trình khẩn cấp cho thấy thành phố xem chuẩn bị nơi ở mới là điều kiện của tiến độ xây dựng, chứ không phải việc xử lý sau khi đã có mặt bằng thi công.
Tuy nhiên, có quỹ đất không đồng nghĩa đã hoàn tất tái định cư. Hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, phương án bồi thường và thời điểm bàn giao phải được chuẩn bị phù hợp với nhu cầu của từng dự án. Nếu nơi ở mới chưa đáp ứng điều kiện, giải phóng mặt bằng có thể tiếp tục chậm; ngược lại, thúc ép tiến độ mà thiếu phương án bảo đảm quyền lợi người dân sẽ tạo thêm vướng mắc.
Từ các công trình trên có thể thấy, cơ chế khẩn cấp được sử dụng để xử lý những khâu có khả năng kéo chậm cả chuỗi dự án. Nhưng chính tính liên thông đó cũng đòi hỏi việc điều hành phải cụ thể: công trình nào cần bàn giao mặt bằng trước, hạng mục nào phải vận hành liên tục trong khi thi công, đơn vị nào chịu trách nhiệm khớp nối giữa các dự án và thời điểm nào có thể đánh giá hiệu quả thực tế.
Qua thẩm tra, Ban Đô thị HĐND thành phố đề nghị rà soát kỹ điều kiện áp dụng lệnh xây dựng công trình khẩn cấp, bảo đảm sự cần thiết và cấp bách của từng dự án. Ban cũng lưu ý yêu cầu phù hợp quy hoạch, kết nối đồng bộ tuyến đường, nút giao và hạ tầng kỹ thuật; tránh đầu tư rời rạc hoặc phải bổ sung công trình gây lãng phí. Cùng với đó là yêu cầu bảo đảm vốn theo tiến độ, không để phát sinh nợ đọng xây dựng cơ bản.
Phát biểu bế mạc kỳ họp, Chủ tịch HĐND thành phố Phùng Thị Hồng Hà yêu cầu UBND thành phố và các cơ quan liên quan xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ, trách nhiệm; tăng cường kiểm tra, giám sát các dự án sử dụng nguồn lực lớn, bảo đảm chất lượng, hiệu quả đầu tư và tránh thất thoát, lãng phí. Đây là yêu cầu cần được cụ thể hóa bằng tiến độ từng hạng mục, cơ chế phối hợp và việc công khai những thay đổi phát sinh trong quá trình triển khai.
Với tổng kinh phí dự kiến gần 42.850 tỷ đồng, năm dự án khẩn cấp không thể được đánh giá chỉ qua số công trình khởi công hay tỷ lệ giải ngân. Ở phía Nam, kết quả phải thể hiện ở khả năng tổ chức lại đường sắt và tạo mặt bằng cho trục giao thông mới. Tại Cổ Linh, đó là khả năng giảm xung đột tại các nút giao mà không kéo dài tình trạng rào chắn. Với đường gom và khu tái định cư, kết quả nằm ở an toàn vận tải và điều kiện bàn giao mặt bằng. Những thước đo cụ thể ấy sẽ cho thấy cơ chế khẩn cấp có thực sự giúp Hà Nội tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng hay không./.
- Từ khóa:
- dự án
- khẩn cấp
- mạng lưới giao thông
- Hà Nội


