Từ những câu chuyện lịch sử vốn được xem là khô khan, dưới ngòi bút của cô giáo dạy văn, hình ảnh nhà bác học hiện lên gần gũi, sinh động và dễ đi vào lòng học trò.
Trong gần 30 năm đứng trên bục giảng, cô Nguyễn Thị Phương, giáo viên môn Ngữ văn, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn (Hưng Yên) đã có nhiều sáng kiến góp phần đưa di sản Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn vào trường học. Thông qua những bài giảng, chuyên đề giáo dục và các sáng tác thơ ca về nhà bác học Lê Quý Đôn, cô Phương đã khơi dậy niềm yêu văn học, bồi đắp truyền thống hiếu học, lan tỏa những giá trị văn hóa tốt đẹp tới nhiều thế hệ học sinh.
*Từ tình yêu văn chương đến hành trình gìn giữ di sản
Tiết học Ngữ văn của cô giáo Nguyễn Thị Phương tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn (xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên) luôn sinh động, đầy hứng khởi. Thay vì lắng nghe bài giảng theo cách truyền thống, học sinh được chia thành nhiều nhóm để cùng đọc, thảo luận và tìm hiểu những bài thơ do chính cô Phương sáng tác về cuộc đời, thân thế, sự nghiệp hay những lời dạy, tư tưởng của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Mỗi nhóm đảm nhận một nội dung khác nhau, từ tuổi thơ thần đồng, hành trình đèn sách đến những đóng góp to lớn của nhà bác học Lê Quý Đôn đối với đất nước. Qua đó, giúp các em không chỉ hiểu về nhà bác học, Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, những giá trị, bài học về đạo đức, nhân cách mà còn thêm yêu ngôn từ của thi ca và niềm yêu thích văn học.
Đó cũng là cách cô giáo Nguyễn Thị Phương đã và đang bền bỉ đưa di sản văn hóa của Danh nhân Lê Quý Đôn đến gần hơn với học trò bằng tình yêu văn chương và sự sáng tạo trong suốt quá trình giảng dạy. Sau khi tốt nghiệp Khoa Ngữ văn (Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Bình), năm 1992, cô Phương về công tác tại Trường Trung học cơ sở Độc Lập (tiền thân của Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn ngày nay). Với niềm đam mê dạy tiếng Việt, cuối năm 2012, cô Phương sang Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào với vai trò là chuyên gia giáo dục, dạy tiếng Việt cho nhân dân nước bạn. Năm 2018, cô trở về quê hương, tiếp tục đứng lớp dưới mái trường mang tên nhà bác học Lê Quý Đôn.
Gần ba thập kỷ gắn bó với bảng đen, phấn trắng cũng là chừng ấy thời gian cô dành trọn tâm huyết cho sự nghiệp trồng người. Với cô, dạy văn không chỉ giúp học sinh hiểu tác phẩm mà còn phải khơi gợi cảm xúc, nuôi dưỡng tâm hồn và bồi đắp nhân cách.
Là giáo viên công tác tại ngôi trường mang tên nhà bác học lớn của dân tộc, cô Phương luôn trăn trở làm thế nào để những di sản văn hóa - tư tưởng danh nhân Lê Quý Đôn để lại không chỉ nằm trong sách vở hay câu chuyện lịch sử mà thực sự sống động trong nhận thức của học sinh.
Cô Phương chia sẻ, tình yêu với di sản văn hóa quê hương và lòng khâm phục trước một bậc trí giả tiêu biểu của dân tộc luôn thôi thúc cô phải nỗ lực tìm hiểu, truyền tải đến học sinh sao cho dễ hiểu, dễ nhớ nhất về nhà bác học Lê Quý Đôn - người con sinh ra từ vùng đất Diên Hà, trấn Sơn Nam Hạ (nay là xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên). Từ suy nghĩ đó, năm 2023, cô Phương chủ trì thực hiện chuyên đề cấp tỉnh “Dạy học gắn với di sản văn hóa - Hướng về nhà bác học Lê Quý Đôn”. Chuyên đề đã tạo nên dấu ấn trong ngành giáo dục địa phương khi kết hợp hài hòa giữa giảng dạy kiến thức với trải nghiệm văn hóa, lịch sử.
Đặc biệt, giúp học sinh dễ nhớ, dễ hiểu về cuộc đời và sự nghiệp của nhà bác học, cô dành nhiều thời gian nghiên cứu, sáng tác 13 khúc ca bằng thơ kể về thân thế, cuộc đời, những đóng góp và di sản Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại cho hậu thế. Từ những câu chuyện lịch sử vốn được xem là khô khan, dưới ngòi bút của cô giáo dạy văn, hình ảnh nhà bác học hiện lên gần gũi, sinh động và dễ đi vào lòng học trò. Những bài thơ ấy sau này được tập hợp thành “Trường ca Lê Quý Đôn”, trở thành tài liệu học tập hữu ích cho giáo viên và học sinh.
Không dừng lại ở đó, năm 2025, cô tiếp tục thực hiện đề tài khai thác hệ thống văn tự tại Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Công việc đòi hỏi nhiều thời gian, công sức nghiên cứu, đối chiếu tư liệu nhưng với cô đây là cách để góp phần gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa mà bậc tiền nhân để lại.
*Gieo mầm tình yêu văn học cho thế hệ trẻ
Thầy giáo Nguyễn Đình Anh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn cho biết, chuyên đề do cô Nguyễn Thị Phương chủ trì đã tạo được hiệu ứng tích cực không chỉ đối với học sinh mà còn với đội ngũ giáo viên. Đến nay, nhiều nội dung trong chuyên đề vẫn được giáo viên trong trường và một số trường Trung học cơ sở trên địa bàn sử dụng trong giảng dạy.
Điểm đặc biệt của chuyên đề là tạo ra một không gian trải nghiệm văn hóa với hơn 80 học sinh tham gia hóa thân vào các nhân vật lịch sử, tái hiện cuộc đời, sự nghiệp và những lời dạy của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn thông qua hoạt động sân khấu hóa. Nhờ cách tiếp cận này, học sinh hiểu hơn về lịch sử, đồng thời cảm nhận được vẻ đẹp của văn học, thơ ca và những giá trị nhân văn sâu sắc mà nhà bác học để lại. Tình yêu văn học cô Phương dành cho học trò không chỉ thể hiện trong các chuyên đề hay sáng kiến kinh nghiệm. Trong mỗi tiết học, cô luôn tìm cách làm cho môn Văn trở nên hấp dẫn hơn bằng những câu chuyện thực tế, bài thơ, bài hát và những liên hệ gần gũi với cuộc sống.
Em Lê Phương Hậu, học sinh lớp 8B, Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Lê Quý Đôn chia sẻ, giờ học của cô luôn phong phú, sinh động, cuốn hút bởi cách truyền tải gần gũi, giàu cảm xúc cùng sự nhiệt huyết trong từng bài giảng. Chính điều đó đã giúp em thêm yêu văn học, tự hào về truyền thống hiếu học của quê hương và có thêm động lực để phấn đấu trong học tập.
Ngoài những tiết học trên lớp, cô giáo Nguyễn Thị Phương còn thường xuyên khuyến khích học sinh xây dựng thói quen đọc sách. Nhiều năm qua, cô vẫn duy trì thói quen tìm kiếm, mượn sách, báo, tạp chí để giới thiệu cho học sinh đọc thêm. Với cô, mỗi cuốn sách đến tay học trò là thêm một cơ hội để các em khám phá thế giới và hoàn thiện bản thân.
Nhận xét về đồng nghiệp của mình, thầy giáo Nguyễn Đình Anh, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, gần 30 năm tận tụy với nghề, cô giáo Nguyễn Thị Phương vẫn miệt mài gieo những hạt giống yêu văn chương. Không chỉ đạt nhiều thành tích trong giảng dạy và bồi dưỡng học sinh giỏi môn Ngữ văn, cô còn nhiều năm liền đạt danh hiệu giáo viên dạy giỏi, chiến sĩ thi đua cấp tỉnh. Đặc biệt, cô từng được nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào và Đại sứ quán Việt Nam tại Lào tặng Bằng khen vì những đóng góp trong vun đắp tình hữu nghị giữa hai quốc gia.
Rời trang giáo án khi học sinh đang bước vào những ngày nghỉ hè, cô giáo Nguyễn Thị Phương vẫn tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu hệ thống văn tự, câu đối, hoành phi và các tư liệu liên quan đến cuộc đời, sự nghiệp của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Mỗi dòng chữ cổ, mỗi tư liệu được giải nghĩa và đối chiếu đều mở ra thêm những góc nhìn mới về di sản mà nhà bác học để lại. Với cô, đây không chỉ là công việc nghiên cứu mà còn là cách thể hiện lòng tri ân đối với bậc tiền nhân trên chính quê hương mình.
Công trình cô đang thực hiện được kỳ vọng góp phần làm phong phú thêm nguồn tư liệu phục vụ công tác giáo dục truyền thống, đồng thời lan tỏa những giá trị văn hóa, lịch sử của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn tới thế hệ trẻ. Đây cũng là hoạt động đầy ý nghĩa cô giáo Nguyễn Thị Phương ấp ủ hướng tới kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn sẽ được tổ chức vào tháng 8/2026./.
