Những bài chiêng cổ và điệu múa gắn với đời sống sinh hoạt, lao động của đồng bào H'rê ở thôn Trũng Kè, xã Thiện Tín, tỉnh Quảng Ngãi đang từng bước được khôi phục thông qua lớp truyền dạy cho thế hệ trẻ.
Hoạt động này góp phần lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, khơi dậy niềm tự hào dân tộc và tạo nền tảng để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Xã Thiện Tín hiện có 2 thôn có đồng bào H'rê sinh sống với khoảng 294 hộ, hơn 1.117 nhân khẩu. Riêng thôn Trũng Kè có 100% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, chủ yếu là người H'rê . Với đặc điểm này, công tác bảo tồn di sản văn hóa càng cần được chú trọng, trong đó người dân tiếp tục giữ vai trò chủ thể trong thực hành, bảo vệ và trao truyền các giá trị truyền thống.
Ông Hà Thanh Quang, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Thiện Tín cho biết, trước đây người H'rê ở thôn Trũng Kè còn lưu giữ cách đánh chiêng Ba cùng nhiều điệu múa truyền thống. Tuy nhiên, theo thời gian, những giá trị này dần mai một, một phần do ảnh hưởng của phong tục “chia của” trong cộng đồng H'rê địa phương. Trước nguyện vọng khôi phục văn hóa truyền thống của người dân, Phòng Văn hóa - Xã hội xã đã phối hợp với Bảo tàng Tổng hợp tỉnh điều tra, rà soát, đưa di sản vào danh mục kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể của tỉnh.
Trên cơ sở đó, năm 2026, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035, xã đã tổ chức lớp truyền dạy dân vũ và đánh chiêng Ba tại thôn Trũng Kè.
Theo ông Hà Thanh Quang, việc vận động học viên tham gia ban đầu gặp không ít khó khăn do phần lớn học viên nữ còn trẻ. Tuy nhiên, nhờ sự kiên trì của cán bộ xã và sự phối hợp tích cực của thôn, các học viên dần bắt nhịp, chủ động hơn trong tập luyện, hào hứng thực hành những điệu múa của dân tộc mình.
Tại lớp học, học viên được hướng dẫn các điệu dân vũ gắn với đời sống lao động, sinh hoạt của người H'rê như đi tỉa hạt, vũ điệu Soc Plơng, vũ điệu tát nước, Ta lêu... Đáng chú ý, dù nhiều người vẫn lưu giữ các bài chiêng, việc kết hợp đánh chiêng với dân vũ chưa thật sự thuần thục. Hạn chế này từng bước được các nghệ nhân ở huyện Ba Tơ (cũ) - nơi nổi tiếng với nghệ thuật đánh chiêng Ba khắc phục qua nhiều buổi trực tiếp hướng dẫn học viên.
Đến nay, lớp truyền dạy có khoảng 30 người tham gia, trong đó người trẻ chiếm khoảng 70%. Sự tham gia của lực lượng kế cận góp phần bổ sung đội ngũ thực hành di sản, tạo cơ hội duy trì các bài chiêng, điệu múa truyền thống trong sinh hoạt cộng đồng.
Em Phạm Thị Hằng, học viên lớp truyền dạy chia sẻ, quá trình tập luyện có những trở ngại nhất định song tình yêu đối với văn hóa dân tộc giúp em có thêm động lực theo đuổi. Hằng luôn nỗ lực học hỏi kinh nghiệm từ các nghệ nhân bởi việc được hướng dẫn bài bản giúp các em hiểu rõ hơn từng điệu múa, kỹ thuật đánh chiêng và cách phối hợp giữa hai loại hình nghệ thuật, từ đó tạo nên những tiết mục thống nhất, nhuần nhuyễn, đẹp mắt.
Nghệ nhân Phạm Văn Rôm (56 tuổi) bày tỏ sự tiếc nuối khi tiếng chiêng Ba của người H'rê ngày càng mai một. Nhận thấy truyền dạy là cách thiết thực để góp phần gìn giữ di sản quý báu, mang đậm bản sắc dân tộc, ông đã nhận lời tham gia giảng dạy ngay khi được xã Thiện Tín mời. Nghệ nhân Rôm đánh giá, qua quá trình hướng dẫn, học viên tiếp thu rất nhanh, có thể thực hành nhiều bài chiêng khó, đòi hỏi kỹ thuật cao mà các nghệ nhân phải mất nhiều năm thực hành mới tự tin đánh được. Đây là tín hiệu đáng mừng.
Về lâu dài, xã Thiện Tín định hướng phối hợp với Khu du lịch sinh thái Suối Chí xây dựng các khu vực tham quan, thưởng thức văn hóa H'rê. Qua đó, câu lạc bộ đánh chiêng và múa dân vũ thôn Trũng Kè có thêm cơ hội giao lưu, biểu diễn, quảng bá bản sắc văn hóa đến đông đảo du khách; đồng thời góp phần tạo thêm thu nhập cho người dân.
Từ những buổi tập ban đầu còn nhiều bỡ ngỡ, tiếng chiêng Ba cùng các điệu múa dân gian ở Trũng Kè đang dần được nối lại nhờ tâm huyết của nghệ nhân, nỗ lực của học viên và sự đồng hành của chính quyền địa phương. Để di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống cộng đồng, việc truyền dạy cần gắn với thực hành thường xuyên, tạo điều kiện để thế hệ trẻ kế thừa và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống./.
