Khoa học - Sáng tạo

Nữ Giáo sư bền bỉ tìm lời giải cho những điểm nóng ô nhiễm

Trải qua nửa thế kỷ gắn bó với giảng dạy và nghiên cứu khoa học, Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Đặng Thị Kim Chi, nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Môi trường, Đại học Bách khoa Hà Nội được ghi nhận là một trong những chuyên gia tiên phong đặt nền móng cho ngành bảo vệ môi trường tại Việt Nam.

Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Đặng Thị Kim Chi. 
Ảnh: Diệu Thúy - TTXVN

Dấu ấn đậm nét nhất trong sự nghiệp của nữ Giáo sư chính là những nỗ lực không mệt mỏi trong việc tìm kiếm, ứng dụng giải pháp giải quyết bài toán ô nhiễm bức bối tại các làng nghề truyền thống.

* Đặt nền móng cho ngành kỹ thuật môi trường Việt Nam

Sinh năm 1949, tại làng Hành Thiện, huyện Xuân Trường, tỉnh Nam Định (nay là tỉnh Ninh Bình), Giáo sư, Tiến sĩ, Nhà giáo Nhân dân Đặng Thị Kim Chi được rèn luyện từ gia đình có truyền thống hiếu học. Tốt nghiệp loại ưu Khoa Hóa, Trường Đại học Bách khoa Hà Nội năm 1971 và được giữ lại trường làm giảng viên, con đường chuyên môn ban đầu của Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi gắn liền với ngành Hóa học. Tuy nhiên, đứng trước yêu cầu cấp thiết về kiểm soát tác động môi trường trong quá trình phục hồi, phát triển kinh tế sau chiến tranh, Nhà trường đã cử bà sang Cộng hòa Dân chủ Đức nghiên cứu sâu về kỹ thuật bảo vệ môi trường.

Nhớ lại quyết định ấy, Giáo sư Đặng Thị Kim Chi chia sẻ: “Ban đầu tôi rất băn khoăn vì môi trường là ngành còn quá mới đối với Việt Nam thời đó, trong khi tôi vốn được đào tạo về Hóa học. Khi sang Đức, tôi phải bổ sung kiến thức để theo kịp chương trình nghiên cứu. Nhưng trách nhiệm với khoa, với trường và niềm tin của đồng nghiệp đã khiến tôi quyết tâm theo đuổi hướng nghiên cứu môi trường”.

Trở về nước năm 1983, Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi cùng các đồng nghiệp đặt nền móng xây dựng nhóm chuyên gia đầu tiên về kỹ thuật bảo vệ môi trường tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Đến năm 1989, Bộ môn Kỹ thuật môi trường chính thức ra đời, mở đầu cho hệ thống đào tạo kỹ sư môi trường bài bản tại Việt Nam. Sự chủ động này đã tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao, đáp ứng kịp thời yêu cầu kiểm soát ô nhiễm khi nền công nghiệp bước vào giai đoạn tăng trưởng mạnh.

* Kiên trì giải bài toán ô nhiễm làng nghề

Trong sự nghiệp nghiên cứu khoa học, một trong những hướng nghiên cứu trọng tâm của Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi đó là môi trường làng nghề. Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi đặc biệt quan tâm đến môi trường làng nghề, bởi bà suy nghĩ: “Việt Nam là đất nước có nhiều làng nghề, nhưng sự ô nhiễm trong quá trình sản xuất đang làm mất dần đi vẻ đẹp của nhiều làng quê, ảnh hưởng không nhỏ tới sức khỏe của nhân dân”. Một trong số những đề tài nghiên cứu về môi trường làng nghề do Giáo sư, Tiến sĩ Kim Chi chủ biên được đánh giá cao và có ảnh hưởng lớn đó là đề tài mang mã số KC.0908: “Nghiên cứu cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc xây dựng các chính sách và biện pháp giải quyết vấn đề môi trường ở làng nghề Việt Nam”.

Bảo vệ môi trường ngày càng trở thành yêu cầu quan trọng trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội và xây dựng nông thôn mới. 
Ảnh minh họa: TTXVN phát

Điểm đáng chú ý của hướng nghiên cứu là sự kết hợp giữa cơ sở khoa học và điều kiện thực tế. Môi trường làng nghề không thể được giải quyết bằng những giải pháp tách rời quy mô sản xuất, công nghệ, tập quán và đặc điểm cộng đồng. Những nghiên cứu về hiện trạng, nguyên nhân ô nhiễm và cơ sở xây dựng chính sách có thể giúp xác định giải pháp phù hợp hơn với từng loại hình sản xuất. Đây là đóng góp quan trọng trong bối cảnh yêu cầu bảo vệ môi trường cần được đặt cùng với mục tiêu duy trì sinh kế và phát triển kinh tế địa phương.

50 năm miệt mài cống hiến cho công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học, Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi đã làm chủ nhiệm và tham gia 43 đề tài nghiên cứu khoa học các cấp, công bố trên 80 bài báo khoa học, đồng tác giả của 1 bằng sáng chế (về “Quy trình điều chế chất xúc tác spinel nikel nhôm, sản phẩm xúc tác spinel nikel nhôm sử dụng cho phản ứng khử chọn lọc xúc tác đối với khí NO trong khí thải”). Bà cũng là tác giả và đồng tác giả của nhiều cuốn sách như: “Hóa học Môi trường“, “Việt Nam - Môi trường và cuộc sống”, “Giáo trình kinh tế chất thải”, chủ biên cuốn “Làng nghề Việt Nam và Môi trường”.

Trước thảm họa "ô nhiễm trắng" từ rác thải nhựa khó phân hủy, một vấn đề toàn cầu mang tính thời sự, Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi theo đuổi hướng nghiên cứu chế tạo vật liệu nhựa có khả năng phân hủy hoàn toàn trong môi trường tự nhiên. Thành công của đề tài "Nghiên cứu công nghệ chế tạo màng nhựa phân hủy sinh học hoàn toàn trên cơ sở hỗn hợp tinh bột sắn Việt Nam” (Mã số: TNMT.2020.553.05) vào cuối năm 2022 đã mở thêm triển vọng phát triển cho ngành vật liệu nhựa tự phân hủy ngay tại Việt Nam.

Khi nhắc về sự nghiệp cống hiến và những dấu ấn khoa học, Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi luôn dành niềm tự hào đặc biệt cho những thế hệ học trò do mình đào tạo. Bà chia sẻ: “Với tôi, "công trình" lớn nhất và đáng tự hào nhất chính là hàng trăm kỹ sư môi trường đã trưởng thành. Họ là những người nối dài cánh tay, tiếp tục sứ mệnh giải quyết các thách thức sinh thái và thúc đẩy sự nghiệp bảo vệ môi trường Việt Nam.”

Dù gần bước sang tuổi 80, hiện Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi vẫn tiếp tục nghiên cứu các công trình liên quan đến xử lý vấn đề môi trường. Trong đó, Đề tài “Quản lý và xử lý điểm ô nhiễm tồn lưu ở một số vùng tại Việt Nam” được bà ấp ủ từ lâu. Công trình này khi được triển khai sẽ giúp giải quyết những vấn đề tồn tại bấy lâu nay ở Việt Nam như: Chất độc hại tồn lưu tại các nhà máy hóa chất, các kho chứa hóa chất bảo vệ thực vật, bãi khai thác than, khoáng sản, trạm xăng dầu, các bãi chôn lấp chất thải…đã ngừng hoạt động, đang ảnh hưởng tới chất lượng môi trường và tác động xấu tới sức khỏe con người.

Nhờ uy tín chuyên môn cao và tinh thần tận tụy với nghề, Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi thường xuyên được tin tưởng giao các vị trí quan trọng như: tham gia Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ hoặc phản biện chính tại Hội đồng đánh giá luận án Tiến sĩ cấp Quốc gia, cấp Viện/Trường (Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Quốc gia Hà Nội...); tham gia Hội đồng Giải thưởng Khoa học và Công nghệ trong lĩnh vực công nghệ và môi trường...

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Đăng Chính, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội đánh giá, hướng đi của Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Thị Kim Chi luôn bám sát thực tiễn đời sống, chuyển hóa tri thức lý thuyết thành các mô hình ứng dụng cụ thể để bảo vệ cộng đồng. Bên cạnh năng lực chuyên môn sắc bén, bà còn nỗ lực kết nối các nhà khoa học trẻ cùng chung tay xử lý các điểm nóng môi trường.

Với những đóng góp trong nghiên cứu, giảng dạy và phát triển ngành khoa học môi trường, Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Kim Chi đã được Đảng, Nhà nước và các bộ, ngành ghi nhận bằng nhiều danh hiệu, giải thưởng cao quý. Trong đó có Huân chương Lao động hạng Ba (2010), danh hiệu Nhà giáo Nhân dân (2010), Giải thưởng Môi trường Việt Nam (2005), Giải thưởng Kovalevskaia (2008), Giải Nhất lĩnh vực Môi trường của Giải thưởng Nhân tài Đất Việt (2019). Năm 2020, công trình nghiên cứu Môi trường làng nghề Việt Nam của bà được trao Giải thưởng Sách vàng Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Bà cũng được tôn vinh là Trí thức khoa học và công nghệ tiêu biểu năm 2022./.


Diệu Thúy

Xem thêm