Khi cơ chế điều phối đi cùng nguồn lực, trách nhiệm và lợi ích được phân định rõ, Hà Nội mới có thể chuyển vai trò trung tâm chính trị - hành chính thành năng lực dẫn dắt tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng chất lượng sống cho toàn vùng.
Nghị quyết số 27-NQ/TW ngày 28/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới đặt Hà Nội trước yêu cầu chuyển căn bản từ “phát triển trong địa giới” sang “phát triển trong không gian liên kết”. Cách tiếp cận này mở rộng dư địa tăng trưởng của Thủ đô ra toàn vùng, đồng thời đòi hỏi cơ chế phối hợp thực chất, phân bổ nguồn lực rõ ràng và trách nhiệm chung đối với từng chương trình, dự án liên vùng.
*Chuyển từ phát triển trong địa giới sang không gian liên kết
Thời gian qua, nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của phát triển vùng đã được nâng lên, một số mô hình liên kết bước đầu phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, phát triển các vùng vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra; nguồn lực xã hội chưa được khơi thông đầy đủ; quy hoạch còn chồng lấn, thiếu đồng bộ và thiếu tính liên kết. Kết cấu hạ tầng tiếp tục là điểm nghẽn, trong khi các hành lang kinh tế và cụm liên kết ngành hình thành chậm.
Chương trình hành động của Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW vì vậy xác định yêu cầu khắc phục tư duy phát triển cục bộ, chia cắt theo địa giới hành chính. Hà Nội được đặt trong tổng thể phát triển quốc gia, vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, các hành lang kinh tế quốc gia cùng mạng lưới kết nối trong nước và quốc tế. Thành phố vừa phát huy lợi thế riêng, vừa đảm nhiệm vai trò hạt nhân dẫn dắt, liên kết và lan tỏa.
Phó Chủ tịch Thường trực UBND thành phố Hà Nội Dương Đức Tuấn nhấn mạnh, Hà Nội không thể chỉ nhìn nhận mình như một đô thị trung tâm mà phải nhìn trong tổng thể vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng, các hành lang kinh tế quốc gia và mạng lưới liên kết trong nước, quốc tế. Hà Nội không chỉ “phát triển trong địa giới” mà phải đẩy mạnh “phát triển trong không gian liên kết”. Đây là căn cứ quan trọng để Thành ủy khẩn trương cụ thể hóa Nghị quyết số 27-NQ/TW phù hợp với vị trí, vai trò và yêu cầu phát triển của Thủ đô.
Theo chương trình hành động, tổ chức lại không gian phát triển, xây dựng các cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và tăng cường liên kết vùng trở thành phương thức quan trọng để mở rộng dư địa phát triển, nâng cao hiệu quả phân bổ, sử dụng nguồn lực. Cấu trúc Thủ đô được định hướng theo mô hình đa cực, đa trung tâm, đa tầng, xanh, thông minh và hiện đại; bảo đảm đồng bộ giữa đô thị, nông thôn, công nghiệp, dịch vụ, văn hóa và sinh thái.
Điểm mới đáng chú ý là liên kết vùng không dừng ở các thỏa thuận hợp tác. Chương trình hành động yêu cầu phải có cơ chế điều phối, có nguồn lực, trách nhiệm và kết quả cụ thể. Các địa phương cùng quyết định, cùng tham gia nguồn lực, cùng chịu trách nhiệm và cùng hưởng lợi đối với nhiệm vụ, dự án liên kết. Với công trình liên ngành, liên vùng có ý nghĩa chiến lược quốc gia, cần một cơ chế điều phối thống nhất và một đầu mối chịu trách nhiệm, không phát sinh tầng nấc trung gian.
Liên kết ấy trước hết được thể hiện qua hạ tầng. Danh mục nhiệm vụ trọng tâm đề cập việc hoàn thành các hạng mục thuộc Dự án đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô; Dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô (dự kiến khởi công quý III/2027); nâng cấp các tuyến hướng tâm, ưu tiên kết nối với Bắc Ninh, Hưng Yên, Phú Thọ, Ninh Bình, Hải Phòng, Quảng Ninh, Lạng Sơn và các trung tâm kinh tế lớn. Thành phố cũng phối hợp triển khai đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, nghiên cứu tuyến Hà Nội - Đồng Đăng và phát triển mạng lưới giao thông đa phương thức kết nối sân bay, cảng biển, cửa khẩu, logistics và các đô thị trong vùng...
*Tạo cực tăng trưởng có sức lan tỏa cho toàn vùng
Đến năm 2030, Hà Nội đặt mục tiêu trở thành đô thị xanh, thông minh, hiện đại, hội tụ tinh hoa văn hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng; là hạt nhân phát triển vùng Đồng bằng sông Hồng, một trong hai cực tăng trưởng lớn nhất cả nước. Thành phố hướng tới vai trò dẫn dắt về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, văn hóa, giáo dục, y tế, tài chính và dịch vụ chất lượng cao; có hạ tầng đồng bộ, kết nối thông suốt với vùng, cả nước và quốc tế.
Tầm nhìn đến năm 2045 là vận hành Thủ đô theo phương thức của kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu và kinh tế tuần hoàn; trở thành một trong những trung tâm lớn của Đông Nam Á về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ chất lượng cao. Chương trình hành động xác định 10 nhóm nhiệm vụ, giải pháp lớn với 41 nhiệm vụ, dự án trọng tâm.
Trọng tâm đầu tiên là đổi mới mô hình tăng trưởng, lấy tri thức, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực văn hóa và nhân lực chất lượng cao làm động lực trung tâm. Kinh tế dịch vụ tri thức, sáng tạo và giá trị gia tăng cao được xác định là trụ cột. Hà Nội sẽ phát triển kinh tế dữ liệu, các trung tâm dữ liệu, hạ tầng số và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có khả năng phục vụ, lan tỏa cho toàn vùng.
Để tạo động lực mới cho Thủ đô, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình phát triển, tổ chức lại không gian phát triển; huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực. Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, đây là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, quyết định trực tiếp khả năng hiện thực hóa những mục tiêu phát triển rất cao mà Trung ương và thành phố đặt ra trong giai đoạn tới.
Ông Trần Đức Thắng lưu ý, thành phố phải tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, đất đai, đầu tư; khắc phục tình trạng sử dụng đất lãng phí, dự án chậm triển khai, tồn đọng kéo dài. Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải đóng góp thực chất vào tăng trưởng; dữ liệu phải phục vụ quản trị hiện đại và công tác điều hành. Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội, chỉ khoa học, công nghệ và chuyển đổi số mới có thể tạo tốc độ tăng trưởng nhanh hơn các động lực truyền thống.
Yêu cầu chuyển nhanh từ chủ trương sang kết quả được Bí thư Thành ủy Hà Nội đặt ra xuyên suốt. Từng cấp, ngành, địa phương phải xác định việc cần làm ngay, việc hoàn thành trong năm 2026 và nhiệm vụ của cả nhiệm kỳ; thực hiện nguyên tắc “6 rõ”, gắn trách nhiệm với người đứng đầu. Chất lượng thực thi, sự chuyển biến của địa phương và kết quả phục vụ người dân, doanh nghiệp là thước đo hiệu quả vận hành của hệ thống.
Tổ chức lại không gian phát triển cũng gắn chặt với vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Phân cấp, phân quyền phải đi cùng phân định rõ thẩm quyền, nguồn lực, năng lực thực hiện, kiểm tra và kiểm soát quyền lực. Bộ máy thành phố và cấp xã cần phối hợp thông suốt, gần dân, sát thực tiễn hơn. Đây là điều kiện để các quyết định liên vùng không bị chậm lại khi đi qua nhiều cơ quan hoặc vướng tư duy giữ phần việc, nguồn lực trong từng địa giới.
Một yêu cầu khác là cân bằng giữa vai trò đầu tàu với trách nhiệm chia sẻ. Hà Nội cần phát huy các cơ chế đặc thù, vượt trội của Luật Thủ đô để chủ động hình thành quan hệ hợp tác chiến lược với các địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng, đặc biệt là Hải Phòng, Quảng Ninh và các tỉnh thuộc vùng Thủ đô. Sự liên kết phải tạo thêm giá trị cho cả vùng, tránh hút nguồn lực một chiều về khu vực trung tâm hoặc tạo thêm áp lực lên hạ tầng, môi trường của Hà Nội.
Từ Nghị quyết số 27-NQ/TW đến chương trình hành động của Hà Nội, thông điệp xuyên suốt là phá bỏ những “đường biên” trong tư duy phát triển. Ranh giới hành chính vẫn là cơ sở quản lý, nhưng không thể trở thành giới hạn của quy hoạch, đầu tư, hạ tầng, dữ liệu và tổ chức thị trường. Khi cơ chế điều phối đi cùng nguồn lực, trách nhiệm và lợi ích được phân định rõ, Hà Nội mới có thể chuyển vai trò trung tâm chính trị - hành chính thành năng lực dẫn dắt tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và nâng chất lượng sống cho toàn vùng.
Khát vọng trở thành cực tăng trưởng có sức cạnh tranh khu vực phụ thuộc vào kết quả của từng dự án, từng cơ chế phối hợp và từng điểm nghẽn được tháo gỡ. Như Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nhấn mạnh, các chương trình, kế hoạch hành động chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành kết quả. Với Hà Nội, kết quả ấy cần được đo bằng những tuyến kết nối thông suốt hơn, nguồn lực được sử dụng hiệu quả hơn, dịch vụ được chia sẻ rộng hơn và một không gian phát triển mà mọi địa phương cùng tham gia, cùng chịu trách nhiệm, cùng hưởng lợi…/.
