Ngày 26/3, Ban tổ chức Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn thuộc báo Thể thao và Văn hóa (Thông tấn xã Việt Nam) chính thức phát động mùa giải thứ 7 năm 2026.
Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do báo Thể thao và Văn hóa sáng lập, tổ chức thường niên từ năm 2020 nhằm trao cho các sáng tác, trình diễn nghệ thuật xuất sắc “của thiếu nhi” (thiếu nhi là chủ thể sáng tạo) hoặc “vì thiếu nhi” (thiếu nhi là đối tượng phục vụ), bao gồm 1 Giải thưởng Lớn mang tên Hiệp sĩ Dế Mèn (Cricket Knight) và một số Tặng thưởng mang tên Khát vọng Dế Mèn (Cricket Desire).
Theo thể lệ, tất cả các tác phẩm hoặc bản thảo tác phẩm văn học, nghệ thuật được sáng tác, hoàn thiện hoặc công bố từ 1/1/2025 - 25/4/2026 đều có quyền dự thi. Hạn chót nhận tác phẩm: 24 giờ, thứ Bảy ngày 25/4/2026. Bản thảo tác phẩm dự thi gửi về email: giaithuongdemen@thethaovanhoa.vn; bản cứng (sách in, băng đĩa…) gửi 6 bản mỗi tác phẩm về: Báo Thể thao và Văn hóa, số 11 Trần Hưng Đạo, phường Cửa Nam, Hà Nội. Điện thoại: 024.3828601. Di động: 0936.140843. Lễ tổng kết và trao giải dự kiến diễn ra vào dịp kỷ niệm Ngày Quốc tế thiếu nhi (1/6/2026).
Kiến tạo hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho thiếu nhi
Ngay từ khi ra đời, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn đặt mục tiêu bao quát rộng rãi các lĩnh vực sáng tạo, từ văn học, nghệ thuật đến giải trí; từ các hình thức xuất bản truyền thống đến những nền tảng số đương đại. Trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, bước vào mùa giải thứ 7 năm 2026, Ban tổ chức quyết định nâng tầm Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn.
Không chỉ dừng lại ở việc phát hiện, tôn vinh các sáng tạo “của thiếu nhi” và “vì thiếu nhi”, Giải thưởng hướng tới mục tiêu dài hạn: góp phần kiến tạo một hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật dành cho thiếu nhi Việt Nam trong kỷ nguyên số. Trước hết, Giải thưởng sẽ triển khai các giải pháp thúc đẩy mạnh mẽ việc chuyển hóa những tác phẩm đoạt giải giàu tiềm năng thành các sản phẩm văn hóa có sức lan tỏa rộng rãi, đóng góp thiết thực cho sự phát triển của ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực điện ảnh thiếu nhi. Đây cũng chính là một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Nghị quyết 80-NQ/TW xác định, với định hướng phát triển có trọng điểm các lĩnh vực như điện ảnh, âm nhạc, mỹ thuật, du lịch văn hóa, thiết kế, thời trang, thủ công truyền thống, trò chơi điện tử, ẩm thực và nội dung số.
Nghị quyết 80-NQ/TW đã nêu một trong những mục tiêu đến năm 2030: "Xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh từ gia đình, nhà trường đến xã hội và không gian số. Phát triển văn học, nghệ thuật xứng tầm với lịch sử văn hóa dân tộc và tầm vóc đất nước trong kỷ nguyên mới"; đặt ra một trong những chỉ tiêu rất quan trọng: "100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật...". Bên cạnh đó, việc "xây dựng cơ chế đặc thù trong phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và phát huy tài năng văn hóa, nghệ thuật" trở thành một trong những nhiệm vụ - giải pháp được nêu ra trong Nghị quyết 80-NQ/TW, cùng với việc "Trọng dụng, tôn vinh, giải phóng sức sáng tạo, tạo môi trường thuận lợi để các chuyên gia, trí thức, văn nghệ sĩ tài năng và học sinh, sinh viên có năng khiếu vượt trội trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật được bồi dưỡng, rèn luyện, sáng tạo, cống hiến, phát triển".
Góp phần triển khai những nội dung nêu trên, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn phát hiện, tôn vinh các tài năng văn hóa, nghệ thuật; là "bệ đỡ", "bệ phóng" cho các tác giả, tác phẩm "của thiếu nhi", "vì thiếu nhi"; khơi dậy nguồn lực sáng tạo trong thiếu nhi, cổ vũ văn hóa đọc, tạo dựng môi trường văn hóa phong phú, lành mạnh; đồng thời "xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện", "bảo đảm bình đẳng trong thụ hưởng các giá trị văn hóa đối với các nhóm yếu thế", trong đó có trẻ em.
Hành trình "vì thiếu nhi", "của thiếu nhi"
Ra đời năm 2020, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn đã từng bước khẳng định uy tín và sức lan tỏa. Trải qua 6 mùa giải đã có 4 giải Hiệp sĩ Dế Mèn lần lượt được trao cho nhà văn Nguyễn Nhật Ánh (2020), Trần Đức Tiến (2023), Lý Lan (2024) và nhạc sĩ Phạm Tuyên (2025) cùng 27 giải Khát vọng Dế Mèn, 4 Tặng thưởng được trao cho các văn nghệ sĩ trong và ngoài nước, trong đó có 8 tác giả là thiếu nhi. Nhìn vào “bảng vàng” giải thưởng những năm qua có thể thấy dấu ấn rõ nét giữa việc tôn vinh những giá trị đã được khẳng định và việc phát hiện, nuôi dưỡng những nhân tố mới, góp phần định hình diện mạo sáng tác dành cho thiếu nhi trong đời sống văn hóa nghệ thuật đương đại.
Giải thưởng Lớn “Hiệp sĩ Dế Mèn” được trao cho những tác giả gắn bó nhiều năm với đề tài dành cho thiếu nhi, để lại dấu ấn sâu đậm trong đời sống tinh thần của nhiều thế hệ độc giả. Đến nay các tác giả như Nguyễn Nhật Ánh, Trần Đức Tiến… vẫn tiếp tục ra mắt những sáng tác mới, cho thấy cống hiến không mệt mỏi của những “Hiệp sĩ Dế Mèn” đối với văn học nghệ thuật thiếu nhi.
Các giải Khát vọng Dế Mèn và các Tặng thưởng ghi nhận những tìm tòi sáng tạo mới mẻ, đa dạng về loại hình và thế hệ tác giả. Nhiều gương mặt được vinh danh từ những mùa đầu tiên đến nay vẫn tiếp tục theo đuổi đề tài thiếu nhi, từng bước khẳng định dấu ấn riêng, cho thấy vai trò “vườn ươm” của giải thưởng trong việc phát hiện, nuôi dưỡng các cây bút tiềm năng.
Một số tác giả đã tạo dựng được vị trí đáng chú ý trong mảng sáng tác cho thiếu nhi với nhiều tác phẩm mới liên tục được xuất bản như Nguyễn Hoàng Diệu Thủy (tác giả đầu tiên đoạt 2 giải Khát vọng Dế Mèn các năm 2022, 2025), Lữ Mai (Khát vọng Dế Mèn 2024), Uông Triều (Khát vọng Dế Mèn 2023), Lã Thanh Hà (Khát vọng Dế Mèn 2024), Lạc An (Khát vọng Dế Mèn 2023)…
Các tác giả là thiếu nhi từng được ghi danh tại giải thưởng cũng tiếp tục được truyền cảm hứng và động lực để duy trì hoạt động sáng tạo. Nhiều em đã có thêm các tác phẩm mới sau khi được vinh danh, từng bước nuôi dưỡng niềm đam mê, định hình con đường sáng tạo trong tương lai. Có thể kể đến các gương mặt như: Xèo Chu (Khát vọng Dế Mèn 2021), Hoàng Nhật Quang (Khát vọng Dế Mèn 2023), Phạm Hải Nguyên (Khát vọng Dế Mèn 2025), Đoàn Lữ Thụy Phương (Tặng thưởng của Hội đồng giám khảo 2023)…
Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn không giới hạn loại hình dự thi, các tác phẩm có thể thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau như văn học, mỹ thuật, âm nhạc, nghệ thuật trình diễn, trò chơi… Quy chế giải thưởng cũng được xây dựng theo hướng cởi mở nhưng vẫn đảm bảo chặt chẽ: không giới hạn độ tuổi tác giả, khuyến khích sự tham gia của cả nghệ sĩ chuyên nghiệp, không chuyên và đặc biệt là các tác giả nhỏ tuổi, quy trình xét chọn nghiêm túc thông qua Hội đồng giám khảo uy tín. Bên cạnh đó, Giải thưởng còn gắn với các hoạt động xã hội mang ý nghĩa nhân văn, góp phần lan tỏa giá trị văn hóa, tinh thần sáng tạo đến cộng đồng, khuyến khích trẻ em tiếp cận và tham gia vào các hoạt động nghệ thuật.
Bước sang mùa giải thứ 7 - 2026, Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn tiếp tục duy trì những tiêu chí cốt lõi, đồng thời kỳ vọng mở rộng hơn nữa sự tham gia của các tác giả, tổ chức và đơn vị hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật. Ban tổ chức mong muốn các cá nhân, tập thể, các bậc phụ huynh, đặc biệt là các hội văn học, nghệ thuật, các nhà xuất bản, các công ty sách… tích cực đề cử, giới thiệu những tác phẩm chất lượng tham dự Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn, nhằm lan tỏa những điều tốt đẹp nhất cho thiếu nhi./.
