Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Rõ đầu mối, rõ trách nhiệm đến cùng trong kiểm soát an toàn thực phẩm
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh không lấy an toàn thực phẩm làm lý do để phục hồi cơ chế "xin - cho", nhưng cũng không lấy cải cách thủ tục làm lý do để hạ chuẩn an toàn.
Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, chiều 24/9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao việc sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm sau hơn 15 năm thi hành, đồng thời cho biết Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rất quan tâm, chỉ đạo sát sao đối với công tác bảo vệ sức khỏe và an toàn thực phẩm cho nhân dân.
Chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất hiện nay của luật hiện hành và dự thảo là chưa làm rõ quản lý nhà nước cùng ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, giữa Trung ương và địa phương, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của dự án luật phải là “một đầu mối, một hệ thống dữ liệu, một chuỗi quản lý và chịu trách nhiệm đến cùng”.
Về định hướng đổi mới, Chủ tịch Quốc hội đề nghị dự thảo luật phải thể hiện rõ ba chuyển đổi căn bản. Chuyển đổi đầu tiên là từ phân tán sang một đầu mối chịu trách nhiệm, xác định Bộ Y tế là cơ quan chủ trì chính, làm rõ ranh giới phân công, phối hợp giữa các bộ, ngành và trách nhiệm cụ thể khi xảy ra sự cố ngộ độc hay vi phạm an toàn thực phẩm.
Chuyển đổi thứ hai là từ quản lý thủ tục sang quản lý theo nguy cơ và kết quả, coi quản lý rủi ro là "xương sống" của luật để phân loại rõ các nhóm sản phẩm Nhà nước tiền kiểm, nhóm doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm và nhóm hậu kiểm.
Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh không lấy an toàn thực phẩm làm lý do để phục hồi cơ chế "xin - cho", nhưng cũng không lấy cải cách thủ tục làm lý do để hạ chuẩn an toàn; mọi chính sách can thiệp trực tiếp vào sản phẩm và sức khỏe người dân phải dựa trên bằng chứng khoa học.
Chuyển đổi thứ ba là từ kiểm tra thủ công sang quản trị bằng dữ liệu số và truy xuất theo chuỗi, đưa dữ liệu trở thành hạ tầng quản trị phục vụ nguyên tắc "một lần khai báo, nhiều lần sử dụng", vừa bảo đảm tính công khai minh bạch vừa bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm của doanh nghiệp.
Cùng với đó, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn yêu cầu công tác kiểm soát an toàn thực phẩm phải được thực hiện ngay từ gốc tại nông trại, siết chặt giới hạn tồn dư hóa chất và truy xuất nguồn gốc đối với nông sản tươi sống, thay vì chỉ kiểm tra khi sản phẩm đã lưu thông. Ngành y tế cần xác định chính xác nguyên nhân cụ thể khi xảy ra các sự cố ngộ độc, đồng thời công tác hậu kiểm phải thực chất, tập trung kiểm tra cơ sở, lấy mẫu trên thị trường và theo dõi lịch sử tuân thủ, tuyệt đối không biến hậu kiểm thành "tiền kiểm ngầm" bằng việc soi xét hồ sơ giấy.
Nhấn mạnh mục tiêu của luật, Chủ tịch Quốc hội khẳng định Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi ban hành phải trả lời được ba câu hỏi cốt lõi: thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không; doanh nghiệp tuân thủ tốt có được giảm bớt thủ tục hay không; khi xảy ra sự cố có truy xuất được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm cùng xử lý đủ nhanh hay không.
Trình bày Tờ trình dự án luật tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết dự thảo gồm 76 điều, 9 chương, đề xuất thu hẹp tối đa diện tiền kiểm, đẩy mạnh phân cấp phân quyền và thống nhất đầu mối quản lý nhà nước về Cục An toàn thực phẩm thuộc Bộ Y tế ở Trung ương và Chi cục An toàn thực phẩm ở cấp tỉnh.
Báo cáo thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải tán thành sự cần thiết ban hành luật, đồng thời đề nghị cân nhắc kỹ quy định bắt buộc bổ sung vi chất dinh dưỡng để tránh tình trạng "vừa thừa vừa thiếu", tăng mức phạt tiền hành chính và nghiên cứu bổ sung hình thức rút giấy phép hành nghề đối với các vi phạm cố ý, gây hậu quả nghiêm trọng.
Thay mặt cơ quan trình dự án Luật, Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà khẳng định sẽ tiếp thu nghiêm túc các ý kiến chỉ đạo, làm rạch ròi trách nhiệm giữa cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp, quán triệt nguyên tắc lấy sức khỏe, tính mạng người dân là trên hết để phòng ngừa và kiểm soát rủi ro từ sớm, từ xa, từ gốc. Phương thức quản lý rủi ro phải đảm bảo phù hợp với pháp luật trong nước, tương thích với các tiêu chuẩn quốc tế mà Việt Nam là thành viên.
Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật An toàn thực phẩm năm 2010, đề nghị các cơ quan liên quan khẩn trương hoàn thiện dự thảo luật theo hướng thể chế hóa mô hình quản lý một đầu mối, rõ trách nhiệm, đẩy mạnh chuyển đổi số và quản lý dựa trên dữ liệu thực chất./.
