Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phối hợp cùng Công ty nghiên cứu Decision Lab đã công bố Báo cáo Nâng tầm Nhân lực Việt Nam 2026.
Chiều 8/10, trong khuôn khổ Hội nghị quốc tế về hợp tác giáo dục trong kỷ nguyên số và Triển lãm giáo dục, công nghệ giáo dục (IECEE 2026) do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phối hợp cùng Công ty nghiên cứu Decision Lab đã công bố Báo cáo Nâng tầm Nhân lực Việt Nam 2026.
Chia sẻ về nội dung Báo cáo, ông Paul Bennett, Giám đốc Điều hành Khối Marketing và Tuyển sinh, Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam cho biết: Trong bảy nhóm năng lực được doanh nghiệp đánh giá, năng lực áp dụng công nghệ là nhóm duy nhất sinh viên mới ra trường cơ bản đáp ứng kỳ vọng. Tuy nhiên, 94% nhà tuyển dụng cho biết đang đòi hỏi cao hơn về năng lực số và trí tuệ nhân tạo so với hai, ba năm trước.
Báo cáo cho thấy, cả bảy nhóm năng lực đều được từ 74% đến 86% nhà tuyển dụng coi là quan trọng. Tuy nhiên, khi đánh giá cách cử nhân mới thực sự làm việc, sáu năng lực vẫn chưa đáp ứng kỳ vọng.
Khoảng thiếu hụt lớn nhất nằm ở năng lực quản lý thời gian, với chênh lệch 26 điểm phần trăm giữa mức độ quan trọng và mức độ thể hiện thực tế; tiếp đến là năng lực giải quyết vấn đề, chênh lệch 23 điểm phần trăm. Các năng lực giao tiếp và thích ứng cũng có khoảng cách lần lượt là 12 và 11 điểm phần trăm. Riêng năng lực số nhỉnh hơn kỳ vọng 3 điểm phần trăm.
Điểm chung của những năng lực chưa đạt kỳ vọng là sự thiếu hụt bộc lộ rõ khi cử nhân gặp công việc gấp, thông tin chưa đầy đủ hoặc phải phối hợp với nhiều người để thực hiện. Trong những tình huống này, doanh nghiệp cần nhân sự giữ đúng cam kết, báo cáo sớm khi công việc có nguy cơ chậm tiến độ và chủ động đề xuất phương án giải quyết thay vì chờ hướng dẫn chi tiết.
Khi được hỏi về bằng cấp, các nhà tuyển dụng có xu hướng đánh giá cao bằng cấp quốc tế hơn, khi hơn một nửa nghiêng về lựa chọn này. Theo các doanh nghiệp, giá trị của bằng cấp quốc tế không chỉ nằm ở khả năng tiếng Anh mà còn ở sự tự tin, khả năng làm việc trong môi trường đa văn hóa và sự sẵn sàng đặt câu hỏi, phản biện các giả định, trình bày quan điểm với đồng nghiệp cấp cao của người học.
Tuy nhiên, báo cáo cũng cho thấy, bằng cấp chỉ là điểm khởi đầu, trong khi năng lực có thể chứng minh trong thực tế mới là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với quá trình tuyển dụng.
Một kết quả đáng chú ý khác là 83% doanh nghiệp cho biết AI đã hoặc đang bắt đầu làm thay đổi tiêu chí tuyển dụng đối với sinh viên mới tốt nghiệp. Tuy nhiên, doanh nghiệp không đặt yêu cầu phổ biến về đội ngũ kỹ sư AI. Chỉ 3% nhà tuyển dụng yêu cầu ứng viên có kỹ năng lập trình hoặc phân tích dữ liệu liên quan đến AI. Trong khi đó, 79% kỳ vọng cử nhân mới ra trường sử dụng thành thạo các công cụ AI phổ biến hằng ngày hoặc biết đưa AI vào giải quyết những bài toán cụ thể của vị trí công việc.
Chia sẻ tại lễ ra mắt Báo cáo, từ góc độ nhà tuyển dụng, bà Ngô Thị Ngọc Lan, Giám đốc Điều hành Navigos Search cho rằng, kỳ vọng của doanh nghiệp đối với lao động đã có kinh nghiệm và sinh viên mới ra trường có sự khác biệt. Với ứng viên đã đi làm, doanh nghiệp thường quan tâm đến kinh nghiệm chuyên môn, mức lương, môi trường làm việc và mức độ phù hợp với vị trí tuyển dụng. Với người trẻ, doanh nghiệp đặc biệt chú ý đến thái độ, tinh thần gắn bó và khả năng bền bỉ trước khó khăn.
Bà Ngô Thị Ngọc Lan cũng chia sẻ thêm: Điều doanh nghiệp cần ở người trẻ trước hết là tinh thần sẵn sàng đối diện và xử lý vấn đề. Theo bà, khi nhận một đề bài hoặc gặp sự cố, người lao động cần chủ động tìm hiểu thông tin, đặt thêm câu hỏi để xác định bản chất sự việc, thay vì chờ chỉ dẫn, đổ lỗi cho hoàn cảnh hoặc im lặng khi công việc phát sinh khó khăn. Đây là những năng lực cần được rèn luyện qua trải nghiệm thực tế.
Ở góc độ giáo dục, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển Nhân lực, nguyên Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở và Trung học phổ thông Nguyễn Tất Thành cho rằng, không nên nhìn nhận một chiều rằng người trẻ thiếu năng lực giải quyết vấn đề hoặc thiếu tinh thần trách nhiệm.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh, nhiều cơ sở giáo dục đã đổi mới phương pháp dạy học, giao cho học sinh, sinh viên thực hiện các nhiệm vụ và dự án cụ thể. Quá trình này giúp người học rèn luyện tính chủ động, trách nhiệm, khả năng sáng tạo và giải quyết vấn đề. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục thu hẹp khoảng cách giữa những năng lực được hình thành trong nhà trường với năng lực thực hiện công việc trong môi trường thực tế.
Nhấn mạnh việc phân biệt giữa kỹ năng sử dụng công nghệ và năng lực vận dụng công nghệ để giải quyết vấn đề, từ ví dụ về đào tạo giáo viên, Tiến sĩ Nguyễn Thị Thu Anh chia sẻ: Một giáo án được tạo bằng công cụ AI có thể có hình thức tốt, nhưng năng lực thực sự nằm ở việc tổ chức giờ học, nhận diện học sinh gặp khó khăn và điều chỉnh cách dạy phù hợp. Vì vậy, giáo dục không chỉ cần trang bị kỹ năng công nghệ, mà phải tạo cơ hội để người học ứng dụng công nghệ vào các bài toán thực tiễn./.
