Khung pháp luật phải có sự năng động, để đảm bảo sự thích ứng với sự năng động, thay đổi của thị trường.
Bảo đảm thực hiện nghĩa vụ là quan hệ dân sự luôn song hành và gắn với thị trường, phục vụ trực tiếp cho sự phát triển của thị trường, đặc biệt là thị trường vốn, thị trường mua bán, chuyển nhượng tài sản. Vì vậy, khung pháp luật phải có sự năng động, để đảm bảo sự thích ứng với sự năng động, thay đổi của thị trường; đặc biệt trong bối cảnh phát triển mới, xuất hiện những quan hệ dân sự mới, những dạng thức tài sản mới. Đây là nội dung được nhiều chuyên gia nhấn mạnh tại Hội thảo “Kinh nghiệm quốc tế về pháp luật giao dịch bảo đảm hiện đại và gợi mở cho Việt Nam” do Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước (Bộ Tư pháp) tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh sáng 14/7.
Theo bà Nguyễn Thị Thu Hằng, Phó Cục trưởng Cục Đăng ký giao dịch bảo đảm và Bồi thường nhà nước, bối cảnh phát triển mới đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp luật về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ tại Việt Nam, phù hợp với các chủ trương, chính sách mới của Đảng. Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về "phát triển kinh tế tư nhân" đặt ra nhiệm vụ hoàn thiện khung pháp lý cho các mô hình kinh tế mới, kinh doanh dựa trên công nghệ và nền tảng số, đặc biệt là công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo, tài sản ảo, tiền ảo, tài sản mã hóa, tiền mã hóa, thương mại điện tử; cũng như khuyến khích các tổ chức tài chính, tín dụng cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền, chuỗi giá trị, xem xét các tài sản bảo đảm bao gồm cả động sản, tài sản vô hình, tài sản hình thành trong tương lai và hình thức cho vay tín chấp. Cùng với đó, Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về "đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới" xác định việc thúc đẩy phát triển mạnh mẽ hệ thống đăng ký biện pháp bảo đảm để người dân và doanh nghiệp dễ tiếp cận pháp luật, quản trị rủi ro pháp lý. Nghị quyết số 57-NQ/TW, ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về "đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia" xác định quan điểm phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh.
Hiện nay tại Việt Nam, những nội dung pháp lý liên quan đến bảo đảm thực hiện nghĩa vụ được quy định chủ yếu trong Bộ luật Dân sự năm 2015 (luật chung), luật riêng có liên quan (như Luật Đất đai năm 2024, Luật Nhà ở năm 2023, Luật Các tổ chức tín dụng, Bộ luật Hàng hải, Luật Hàng không…) và văn bản hướng dẫn thi hành...
Từ góc nhìn chuyên gia quốc tế, Giáo sư Nguyễn Xuân Thảo, Giám đốc Trung tâm Luật châu Á, Trường Luật, Đại học Washington (Hoa Kỳ) nêu ra các sản phẩm mới, lĩnh vực mới liên quan tài sản bảo đảm như các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, gồm các chương trình tín chỉ carbon, tín chỉ carbon số mới được sử dụng làm tài sản bảo đảm trong tài trợ vốn. Hay mô hình kinh doanh AI dưới dạng hạ tầng: các công ty về neocloud (các khoản phải thu) cung cấp năng lực tính toán cho OpenAI, Meta, Microsoft và các tập đoàn công nghệ lớn khác dựa vào GPU (bộ vi xử lý máy tính hiệu năng cao của Nvidia)... Đó còn là tài sản crypto được sử dụng làm tài sản bảo đảm trong hoạt động cho vay.
Từ phân tích trên, Giáo sư Nguyễn Xuân Thảo cho rằng, Luật giao dịch bảo đảm đóng vai trò là nền tảng cốt lõi cho các hình thức tài trợ vốn mới; tăng khả năng tiếp cận nguồn vốn cho doanh nghiệp; đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho việc thiết lập quyền lợi bảo đảm một cách đơn giản đối với bất kỳ loại động sản nào, bao gồm cả tài sản hiện có và tài sản hình thành trong tương lai. Bản thân Luật giao dịch bảo đảm không thay đổi, chỉ có các loại tài sản bảo đảm mới trong các lĩnh vực mới được phát triển. Luật giao dịch bảo đảm thay thế tất cả cơ chế khác, bao gồm cả biện pháp bảo đảm. Do vậy, Việt Nam cần xem xét xây dựng một luật có tính bền vững dài hạn nhưng vẫn duy trì được tính phù hợp căn bản đối với các loại tài sản bảo đảm mới và các lĩnh vực mới./.
