Dự thảo cũng cụ thể hóa cơ chế tiếp nhận, xác minh và hình thức xử lý tương ứng với từng hành vi vi phạm, bảo đảm đồng bộ, không chồng chéo với hệ thống pháp luật hiện hành.
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa đăng tải dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Cuộc thi nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh Trung học Cơ sở, Trung học Phổ thông, để lấy ý kiến góp ý. Một trong những điểm mới đáng chú ý là tăng cường các quy định về liêm chính khoa học, kiểm soát việc sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), yêu cầu học sinh lập nhật ký nghiên cứu và quy định cụ thể trách nhiệm của người hướng dẫn, cơ sở giáo dục khi để xảy ra vi phạm.
Dự kiến, Thông tư mới sẽ thay thế Thông tư số 06/2024/TT-BGDĐT và Thông tư số 24/2025/TT-BGDĐT hiện hành. Việc xây dựng dự thảo nhằm cụ thể hóa các định hướng lớn tại Nghị quyết số 71-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và Nghị định số 179/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định chính sách học bổng đối với người học các ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
Dự thảo quy định các nội dung liên quan đến nguyên tắc tổ chức Cuộc thi; Ban Chỉ đạo, Hội đồng thẩm định hồ sơ dự thi, Ban Giám khảo; việc lựa chọn, thẩm định, chấm thi, xếp giải; lựa chọn, bồi dưỡng dự án tham dự cuộc thi quốc tế; ứng dụng công nghệ số trong nghiên cứu, quản lý và tổ chức Cuộc thi; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân cũng như việc kiểm tra, khen thưởng và xử lý vi phạm.
Một trong những nội dung được điều chỉnh là danh mục lĩnh vực dự thi. Theo dự thảo, danh mục được chuẩn hóa còn 16 lĩnh vực; tên gọi một số lĩnh vực được điều chỉnh để thống nhất với danh mục nhóm ngành đào tạo tại Nghị định số 179/2026/NĐ-CP.
Việc điều chỉnh này nhằm tạo cơ sở liên thông giữa kết quả Cuộc thi với chính sách học bổng và tuyển sinh đại học, qua đó góp phần khuyến khích học sinh tham gia nghiên cứu trong các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật then chốt và công nghệ chiến lược.
Dự thảo cũng xây dựng lại tiêu chí đánh giá và thang điểm theo hướng cụ thể hơn. Dự án được đánh giá dựa trên 20 tiêu chí thuộc 5 nhóm, tương ứng với cấu trúc đánh giá của Hội thi khoa học và kỹ thuật quốc tế (Regeneron ISEF). Trong tổng số 100 điểm, câu hỏi hoặc vấn đề nghiên cứu chiếm 10 điểm; thiết kế và phương pháp nghiên cứu 15 điểm; thực hiện 20 điểm; tính sáng tạo và tác động tiềm năng 20 điểm; trình bày 35 điểm.
Nâng cao tính liêm chính, trung thực khoa học là một trong những trọng tâm xuyên suốt của dự thảo Quy chế mới. Dự thảo bổ sung các quy định cụ thể về nội dung, thời điểm và hình thức công khai thông tin Cuộc thi; đồng thời thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị liên quan đến vi phạm liêm chính khoa học.
Dự án dự thi phải bảo đảm tính nguyên gốc, trung thực, khách quan; không gian lận, giả mạo, sao chép trái phép hoặc chiếm đoạt kết quả nghiên cứu của người khác. Kết quả nghiên cứu phải phản ánh đúng mức độ đóng góp thực chất của từng thành viên tham gia dự án.
Đáng chú ý, học sinh bắt buộc phải lập nhật ký nghiên cứu liên tục bằng bản viết hoặc bản điện tử. Nhật ký phải ghi rõ thời gian, đầu việc, phương pháp nghiên cứu và vai trò của từng người, đồng thời có xác nhận định kỳ của giáo viên hướng dẫn. Đây sẽ là một trong những tài liệu bắt buộc để đối chiếu, xác định mức độ trung thực của quá trình thực hiện dự án, qua đó phân biệt phần việc do học sinh trực tiếp thực hiện với sự hỗ trợ của giáo viên hướng dẫn và các cá nhân liên quan.
Dự thảo cũng phân loại dự án nghiên cứu theo 3 mức độ an toàn, gồm: mức cấm tuyệt đối, mức phải phê duyệt rủi ro và mức an toàn. Quy định này nhằm tạo căn cứ để các cơ sở giáo dục xem xét, phê duyệt kế hoạch nghiên cứu của học sinh.
Trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, dự thảo Quy chế bổ sung quy định kiểm soát việc sử dụng AI trong quá trình nghiên cứu. Theo đó, học sinh được phép sử dụng AI để phục vụ một số hoạt động như tra cứu hoặc mô phỏng nhưng phải kê khai trung thực trong hồ sơ về mục đích và phạm vi sử dụng. Dự thảo nghiêm cấm sử dụng AI để giả mạo quá trình nghiên cứu, tạo lập dữ liệu sai lệch hoặc thay thế hoạt động phân tích, sáng tạo của học sinh.
Cùng với trách nhiệm của học sinh, dự thảo làm rõ trách nhiệm của giáo viên hướng dẫn và cơ sở giáo dục. Người hướng dẫn không được thực hiện thay học sinh những nội dung cốt lõi của dự án và phải chịu trách nhiệm liên đới nếu để xảy ra vi phạm liêm chính khoa học. Đối với cơ sở giáo dục, nếu thiếu kiểm tra, giám sát để xảy ra sai phạm sẽ bị phê bình và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.
Danh sách dự án, báo cáo tóm tắt và poster dự thi phải được công khai. Đơn vị thường trực Cuộc thi có trách nhiệm công khai địa chỉ tiếp nhận kiến nghị về tính nguyên gốc của dự án và thực hiện xác minh trong thời hạn 7 ngày làm việc.
Bên cạnh khen thưởng, dự thảo quy định cụ thể các hình thức xử lý đối với những cá nhân, tổ chức vi phạm Quy chế. Học sinh làm giả hồ sơ, nhật ký nghiên cứu hoặc dữ liệu gốc sẽ bị hủy kết quả và có thể bị cấm tham gia Cuộc thi từ 1 đến 2 năm.
Người hướng dẫn vi phạm có thể bị cấm tham gia hướng dẫn từ 1 đến 2 chu kỳ Cuộc thi tiếp theo, đồng thời bị xử lý theo quy định của pháp luật về viên chức và các quy định pháp luật có liên quan. Đối với những dự án đã được trao giải nhưng sau đó bị phát hiện vi phạm liêm chính khoa học, giải thưởng sẽ bị thu hồi và việc xử lý được công bố công khai.
Dự thảo cũng cụ thể hóa cơ chế tiếp nhận, xác minh và hình thức xử lý tương ứng với từng hành vi vi phạm, bảo đảm đồng bộ, không chồng chéo với hệ thống pháp luật hiện hành./.
