Văn hóa

Di sản UNESCO tại Bắc Ninh hội tụ và tỏa sáng

Bắc Ninh

Từ những làn điệu Dân ca Quan họ mượt mà, tiếng đàn tính ngân vang đến sắc màu tranh dân gian Đông Hồ…, các di sản được UNESCO ghi danh đang cùng hội tụ trong một không gian văn hóa đặc sắc tại Bảo tàng Bắc Ninh.

Lãnh đạo Bảo tàng Bắc Ninh tặng hoa các nghệ nhân trình diễn di sản tại Bảo tàng.
Ảnh: Thanh Thương

Không chỉ tôn vinh những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, hoạt động trưng bày tại Bảo tàng còn mở ra cơ hội để nghệ nhân trực tiếp trao truyền, giúp thế hệ trẻ thêm hiểu, yêu và tự hào về di sản quê hương.

* Hội tụ những giá trị văn hóa đặc sắc

Nhắc đến Bắc Ninh - Kinh Bắc là nhắc đến vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hiến, nơi những giá trị văn hóa được bồi đắp, trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong dòng chảy ấy, 8 di sản được UNESCO ghi danh, công nhận thuộc các loại hình di sản văn hóa phi vật thể, di sản tư liệu và di sản thế giới đã tạo nên dấu ấn riêng, góp phần khẳng định chiều sâu văn hóa của vùng đất.

Những giá trị ấy được tái hiện sinh động tại trưng bày chuyên đề “Dấu ấn di sản UNESCO trên miền đất Kinh Bắc” do Bảo tàng Bắc Ninh tổ chức từ 19 - 30/11 nhân dịp chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Mỗi di sản được bố trí trong một không gian riêng, giới thiệu những nét đặc trưng về lịch sử, nguồn gốc, giá trị văn hóa và sức sống trong đời sống đương đại. Qua đó, người xem không chỉ được tìm hiểu về các di sản mà còn cảm nhận rõ hơn sự phong phú, đa dạng trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng và sáng tạo nghệ thuật của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn.

Điểm nhấn của trưng bày là sự kết hợp giữa giới thiệu tư liệu, hiện vật với các hoạt động trình diễn, thực hành di sản. Tại lễ khai mạc, công chúng được thưởng thức Dân ca Quan họ Bắc Ninh qua phần trình diễn của các nghệ nhân, liền anh, liền chị làng Diềm (phường Kinh Bắc); nghệ thuật Ca trù của Giáo phường Ca trù Như Nguyệt (phường Vân Hà); hát Then, đàn tính do các nghệ nhân xã An Lạc thể hiện và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt do nghệ nhân xã Nhã Nam trình diễn.

Không gian trưng bày vì thế không đơn thuần là nơi lưu giữ, giới thiệu những tư liệu, hiện vật mà trở thành điểm gặp gỡ của các loại hình di sản, nơi những giá trị văn hóa được thể hiện trực tiếp qua lời ca, tiếng hát, nhạc cụ, trang phục và phong tục truyền thống.

Là một trong những nghệ nhân tham gia trình diễn Dân ca Quan họ Bắc Ninh, Nghệ nhân Nhân dân Nguyễn Thị Thềm không giấu được niềm vui, tự hào khi được góp mặt trong không gian văn hóa ý nghĩa này. Với bà, được hát Quan họ, được trò chuyện, giới thiệu về văn hóa người Quan họ với các học sinh là niềm hạnh phúc đặc biệt. Không chỉ biểu diễn để công chúng thưởng thức, bà còn mong muốn truyền lại cho các em tình yêu Quan họ, từ cách ứng xử, giao tiếp đến những nét văn hóa đặc trưng của người Quan họ.

Đông đảo các em học sinh tìm hiểu têm trầu cánh phượng.
Ảnh: Thanh Thương

Bà hào hứng hướng dẫn các em tìm hiểu tục têm trầu cánh phượng, giới thiệu ý nghĩa của miếng trầu trong sinh hoạt văn hóa Quan họ. Qua từng lời chỉ dẫn, từng động tác thực hành, những phong tục tưởng chừng chỉ còn hiện diện trong ký ức của các thế hệ đi trước được tái hiện gần gũi, giúp học sinh hiểu rằng Quan họ không chỉ có những làn điệu dân ca mà còn hàm chứa cả một lối sống, cách ứng xử và nét đẹp văn hóa cộng đồng.

Với những nghệ nhân đã dành nhiều năm gắn bó với di sản, được trực tiếp thực hành, giới thiệu và chia sẻ với công chúng cũng là cách để tình yêu văn hóa tiếp tục được nối dài. Bởi di sản chỉ thực sự có sức sống khi được cộng đồng trân trọng, thực hành và trao truyền trong đời sống hôm nay.

* Trao truyền di sản, bồi đắp tình yêu quê hương

Không chỉ có Quan họ, in tranh dân gian Đông Hồ cũng là một điểm nhấn thu hút sự quan tâm của đông đảo khách tham quan, đặc biệt là các học sinh. Tại khu vực trải nghiệm, Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Hữu Quả (phường Thuận Thành) trực tiếp hướng dẫn các em cách in tranh bằng ván khắc gỗ, giới thiệu về kỹ thuật tạo hình, màu sắc và nét độc đáo của dòng tranh dân gian nổi tiếng vùng Kinh Bắc.

Với gia đình nghệ nhân Nguyễn Hữu Quả, việc gìn giữ nghề làm tranh Đông Hồ không chỉ là kế sinh nhai mà còn là trách nhiệm với một di sản văn hóa của quê hương. Ông tự hào khi gia đình mình là một trong số ít gia đình còn kiên trì bảo tồn, thực hành nghề làm tranh dân gian Đông Hồ. Bởi vậy, mỗi dịp có chương trình trưng bày, giới thiệu văn hóa, ông và gia đình đều tích cực tham gia, mong muốn đưa tranh Đông Hồ đến gần hơn với công chúng. Theo nghệ nhân, việc trực tiếp hướng dẫn khách tham quan, nhất là học sinh trải nghiệm in tranh là cách giới thiệu dễ hiểu và sinh động nhất. Khi tự tay lựa chọn ván khắc, in màu, hoàn thiện một bức tranh, các em sẽ cảm nhận rõ hơn sự công phu, khéo léo của người nghệ nhân và hiểu thêm giá trị của nghề truyền thống. Ông mong muốn ngày càng có nhiều người biết đến, yêu thích tranh Đông Hồ; từ đó chung tay gìn giữ và lan tỏa di sản.

Câu lạc bộ hát Then, đàn tính xã An Lạc trình diễn tại chương trình.
Ảnh: Thanh Thương

Bên cạnh hoạt động in tranh Đông Hồ, khách tham quan còn được trải nghiệm in dập mộc bản chùa Vĩnh Nghiêm, tìm hiểu trang phục liền anh, liền chị và nghệ thuật têm trầu cánh phượng. Những hoạt động trực quan này tạo cơ hội để người xem không chỉ quan sát mà còn trực tiếp tham gia, cảm nhận di sản bằng chính trải nghiệm của mình. Đặc biệt, không gian trưng bày thu hút đông đảo học sinh đến tham quan, tìm hiểu. Với các em, đây là dịp được tiếp cận văn hóa quê hương qua những hình thức sinh động, khác với những kiến thức được học trong sách vở.

Em Nguyễn Hoàng Bách, học sinh lớp 2A3, Trường Tiểu học Ngô Sĩ Liên (phường Bắc Giang) hào hứng chia sẻ, được sinh ra và lớn lên trong vùng đất giàu truyền thống văn hóa, em thấy tự hào khi được tìm hiểu những di sản của quê hương. Tại trưng bày, em thích thú khám phá các loại nhạc cụ sử dụng trong hát Ca trù, đàn tính, tìm hiểu trang phục Quan họ và đặc biệt ấn tượng khi được tự tay in tranh dân gian Đông Hồ.

Những trải nghiệm tưởng chừng giản dị ấy giúp các em có thêm hiểu biết về di sản; đồng thời khơi dậy sự tò mò, niềm yêu thích đối với những giá trị văn hóa gần gũi trong đời sống. Khi được trực tiếp gặp gỡ nghệ nhân, nghe kể chuyện về nghề truyền thống, được thực hành những công đoạn làm tranh hay tìm hiểu phong tục Quan họ, di sản không còn là những khái niệm xa xôi mà trở nên sống động, thân thuộc.

Theo bà Phùng Thị Mai Anh, Giám đốc Bảo tàng Bắc Ninh, Bắc Ninh - Kinh Bắc sở hữu kho tàng di sản văn hóa phong phú với hàng nghìn di tích, lễ hội, loại hình văn hóa dân gian và làng nghề truyền thống. Trong đó, 8 di sản được UNESCO ghi danh, công nhận là những giá trị tiêu biểu, phản ánh chiều sâu lịch sử, đời sống tinh thần, tri thức và sức sáng tạo của cộng đồng. Thông qua trưng bày, bảo tàng mong muốn đưa di sản đến gần hơn với công chúng, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng trong bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa./.


Thanh Thương

Xem thêm