Từ tháo gỡ khó khăn về vốn, giống, vật tư đến chuyển giao kỹ thuật và kết nối đầu ra nông sản, chính sách đầu tư ứng trước do Trung tâm Dịch vụ miền núi (Sở Dân tộc và Tôn giáo tỉnh Lâm Đồng) triển khai tại Lâm Đồng đang tiếp sức đồng bào dân tộc thiểu số phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập.
Không chỉ tạo điều kiện duy trì sinh kế, mô hình còn góp phần khơi dậy nội lực, thúc đẩy giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới ở các địa bàn miền núi.
* Gỡ nút thắt về vốn và vật tư
Tại thôn Hàm Cần, xã Hàm Thạnh, cây bắp lai từ lâu đã trở thành một trong những cây trồng chủ lực, gắn bó với sinh kế của nhiều hộ đồng bào dân tộc thiểu số. Tuy nhiên, phần lớn người dân có nguồn vốn tích lũy hạn chế, chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp và làm thuê. Việc thiếu tiền mua giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật ngay đầu vụ khiến không ít hộ gặp khó khăn trong tổ chức sản xuất. Trong bối cảnh đó, chính sách đầu tư ứng trước do Trung tâm Dịch vụ miền núi triển khai, đã góp phần tháo gỡ nút thắt về vốn và vật tư đầu vào.
Với hơn 2 ha bắp lai tại thôn Hàm Cần, xã Hàm Thạnh, gia đình ông Mang Văn Hổ từng phải tính toán chặt chẽ các khoản chi phí mỗi khi bước vào vụ mới. Nguồn vốn tích lũy hạn chế khiến việc mua giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật trở thành gánh nặng không nhỏ. Từ khi tham gia chính sách đầu tư ứng trước do Trung tâm Dịch vụ miền núi triển khai, gia đình ông được cung ứng vật tư nông nghiệp và hướng dẫn kỹ thuật canh tác, chăm sóc cây trồng, qua đó có thêm điều kiện duy trì sản xuất trên diện tích hiện có.
Theo ông Mang Văn Hổ, tiền công tỉa bắp, làm cỏ, thu hoạch… thì bà con có thể đổi công cho nhau. Nhưng giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thuê máy tuốt bắp… mỗi vụ cũng tốn chục triệu đồng. Việc được hỗ trợ vật tư ngay từ đầu vụ, cùng với đầu ra nông sản tương đối ổn định, giúp gia đình giảm áp lực xoay xở tiền vốn, chủ động hơn trong sản xuất. Trước đây, khi thiếu tiền đầu tư hoặc cần trang trải chi phí sinh hoạt, một số hộ dân phải tìm đến các khoản vay "nóng" với lãi suất cao, thậm chí bán nông sản trước kỳ thu hoạch để có tiền chi tiêu. Chính sách đầu tư ứng trước giống như “bà đỡ”, góp phần tháo gỡ khó khăn này, giúp người dân yên tâm xuống giống, chăm sóc cây trồng, từng bước cải thiện thu nhập và ổn định cuộc sống.
* Hướng tiếp cận giống mới cho nông dân
Từ thực tế sâu keo mùa thu gây hại, làm tăng chi phí phòng trừ và ảnh hưởng năng suất, việc tìm kiếm giống bắp lai có khả năng chống chịu sâu bệnh, phù hợp điều kiện canh tác trở thành yêu cầu cấp thiết tại Hàm Thạnh. Trong vụ hè thu năm 2026, Trung tâm Dịch vụ miền núi phối hợp với các đơn vị liên quan triển khai mô hình trình diễn giống bắp lai đơn F1 biến đổi gen NK 7328S trên diện tích 0,6 ha của gia đình ông Mang Văn Dương, thôn Hàm Cần, xã Hàm Thạnh.
Sau khoảng 3 tháng chăm sóc, diện tích bắp trình diễn cho thấy những tín hiệu khả quan. Theo ông Mang Văn Dương, giống mới có thời gian sinh trưởng khoảng 100 ngày, cây phát triển khỏe, thân chắc, khả năng chống đổ tốt và chống chịu một số loại sâu hại, đặc biệt là sâu keo mùa thu. So với một số giống gia đình từng canh tác, giống bắp này còn giúp giảm công chăm sóc, tạo thuận lợi cho quá trình sản xuất. “Sau 3 tháng chăm sóc, gia đình thu hoạch được khoảng 7 tấn bắp trên diện tích trình diễn. Với giá bán 4.300 đồng/kg, sau khi trừ một số chi phí đầu vào, số tiền lãi đạt hơn 20 triệu đồng, trong khi với giống bắp cũ, mức lãi chỉ khoảng 10 triệu đồng trên cùng diện tích”, ông Dương chia sẻ.
Kết quả bước đầu không chỉ mang lại thêm thu nhập cho gia đình ông Dương mà còn mở ra hướng tiếp cận giống mới cho người trồng bắp lai tại địa phương. Nếu tiếp tục được đánh giá, kiểm chứng qua các vụ sản xuất và điều kiện canh tác khác nhau, mô hình có thể cung cấp thêm cơ sở để lựa chọn giống phù hợp, góp phần giảm chi phí đầu vào và nâng cao hiệu quả kinh tế cho đồng bào dân tộc thiểu số.
* Giải quyết bài toán thiếu vốn
Được biết, trong năm 2025, chương trình đầu tư ứng trước đã hỗ trợ 245 hộ dân ở xã Hàm Thạnh trồng bắp lai với diện tích trên 510 ha với vốn ứng trước khoảng 2,5 tỷ đồng. Trung tâm Dịch vụ miền núi thực hiện thu mua gần 1.890 tấn bắp của bà con, trị giá trên 4,7 tỷ đồng.
Theo Trung tâm Dịch vụ miền núi, nguyên tắc của việc triển khai chính sách đầu tư ứng trước, Nhà nước ứng trước vốn, giống, vật tư và hỗ trợ kỹ thuật; người dân trực tiếp tổ chức sản xuất và hoàn trả lại phần đã đầu tư sau khi có thu hoạch theo thỏa thuận.
Điểm đáng chú ý của mô hình đầu tư ứng trước là không dừng ở việc cung cấp giống, vật tư mà hướng tới hỗ trợ người dân trong cả quá trình sản xuất. Trước khi triển khai, cán bộ kỹ thuật khảo sát điều kiện canh tác, nguồn nước, tập quán sản xuất và nhu cầu thực tế của từng hộ để lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp.
Song song với việc cung ứng đầu vào, công tác tập huấn, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật được chú trọng.
Trung tâm phối hợp với các doanh nghiệp và đơn vị khuyến nông tổ chức tập huấn về trồng trọt, chăm sóc bắp lai, lúa nước; hướng dẫn người dân áp dụng quy trình canh tác phù hợp nhằm cải thiện năng suất, chất lượng nông sản. Trung tâm còn chủ động kết nối doanh nghiệp, tổ chức thu mua nông sản với giá phù hợp, góp phần hạn chế tình trạng được mùa mất giá.
Từ cách làm này, nhiều mô hình sản xuất đã được triển khai tại các xã miền núi, vùng đồng bào miền núi, vùng dân tộc thiểu số, từ trồng bắp lai, lúa nước, cây ăn trái, cao su đến chăn nuôi bò sinh sản, xen canh cây ngắn ngày. Nhiều hộ dân ở các xã Phan Sơn, Đông Giang. Hàm Thạnh, La Dạ… đã từng bước thoát nghèo, ổn định sinh kế, xây dựng nhà ở kiên cố và có điều kiện cho con cái học hành.
Ông Nguyễn Văn Chi, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ miền núi cho biết: Hằng năm, Trung tâm phối hợp với chính quyền địa phương triển khai chính sách đầu tư ứng trước cho các hộ trồng bắp lai, lúa nước và một số mô hình sản xuất khác tại vùng miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Bình quân mỗi năm, chương trình hỗ trợ hơn 1.000 hộ, với diện tích trên 1.700 ha; tổng giá trị đầu tư ứng trước gần 12 tỷ đồng. Doanh số hoạt động hằng năm của Trung tâm đạt trên 45 tỷ đồng.
“Năm 2026, đơn vị tiếp tục tập trung nguồn lực cho các xã vùng sâu, vùng xa ở khu vực phía Đông tỉnh Lâm Đồng. Tổng vốn đầu tư ứng trước khoảng 10 tỷ đồng, phục vụ nhu cầu giống bắp, giống lúa, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và gạo ăn cho người dân. Trung tâm còn khuyến khích bà con tiếp cận giống mới, áp dụng tiến bộ kỹ thuật để nâng cao hiệu quả sản xuất”, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ miền núi cho biết thêm./.
