Ninh Bình đặt mục tiêu, từ nay đến ngày 25/2/2027 phấn đấu lấy mẫu toàn bộ phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin, đảm bảo 100% mẫu lấy được đúng quy trình kỹ thuật, hồ sơ đầy đủ, chính xác.
Tỉnh Ninh Bình hiện vẫn còn khoảng 7.900 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn. Năm tháng trôi đi, các gia đình vẫn khắc khoải mong ngóng thông tin về người thân của mình. Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được cấp ủy, chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn của tỉnh dồn sức thực hiện không chỉ hoàn thiện dữ liệu, hồ sơ người có công mà còn đáp ứng tâm tư, nguyện vọng của thân nhân liệt sĩ, thể hiện truyền thống, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của dân tộc...
*Khắc khoải những ngôi mộ gió
Sớm mai trên nghĩa trang liệt sĩ Yên Phương, xã Phong Doanh, làn khói hương bảng lảng bay lên trong sắc nắng vàng ruộm, tạo nên một không gian trầm mặc, thiêng liêng. Giữa các tấm bia mang tên những anh hùng đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc, vẫn còn đó những ngôi mộ gió - nơi tên tuổi các anh được khắc ghi nhưng hài cốt vẫn chưa thể tìm về. Năm tháng qua đi, nỗi khắc khoải của những gia đình có người thân nằm lại chiến trường vẫn chưa một ngày nguôi ngoai.
Kính cẩn thắp nén hương thơm, đôi bàn tay đã chai sần của ông Lã Văn Lực, xóm Trung Yên Phương, xã Phong Doanh nhẹ nhàng lau tấm bia mộ ghi tên anh trai ông là liệt sĩ Lã Văn Thức. Giọng chùng xuống, ông Lực kể, năm 1978, anh Thức lên đường nhập ngũ, tham gia chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc, đóng quân tại tỉnh Hoàng Liên Sơn (nay là tỉnh Lào Cai). Một năm sau, gia đình nhận được giấy báo tử, báo tin anh đã anh dũng hy sinh trong khi làm nhiệm vụ.
Suốt nhiều năm sau đó, gia đình nhiều lần tìm về đơn vị cũ của anh để dò tìm thông tin. Qua các đồng đội, gia đình được biết khi các chiến sĩ hy sinh, đơn vị đã tổ chức an táng tại một khu mộ tập thể và cắm tấm bia gỗ ghi tên từng liệt sĩ. Sau này, những phần mộ được quy tập về nghĩa trang liệt sĩ tại địa phương. Tuy nhiên, theo thời gian, những tấm bia gỗ đã bị mưa nắng làm hư hỏng, mục nát, quá trình di dời không xác định được danh tính từng liệt sĩ. Nhiều năm qua, trong ngày giỗ, ngày lễ gia đình chỉ có thể viếng anh ở ngôi mộ gió tại nghĩa trang quê nhà. Gia đình ông mong mỏi, ngày nào đó sẽ tìm được hài cốt để người đã khuất trở về với đất mẹ, yên nghỉ tại quê hương.
Tại nghĩa trang liệt sĩ Yên Phương, phóng viên gặp ông Đỗ Đức Huấn, xóm Trần Phú, xã Phong Doanh năm nay gần 60 tuổi ngồi trầm ngâm rất lâu bên ngôi mộ gió của bố ông là liệt sĩ Đỗ Đức Vị. Đôi mắt sâu thẳm nhìn xa xa, ông Huấn chia sẻ, năm 1968 bố ông nhập ngũ vào Tiểu đoàn Đặc công 470, Quân khu 5, tham gia chiến đấu ở chiến trường miền Nam thuộc khu vực Cam Ranh, Khánh Hòa. Ngày bố lên đường, ông mới tròn 4 tháng tuổi. Đến nay, khi mái tóc đã điểm bạc, điều ông biết về bố vẫn chỉ là vài dòng thông tin ít ỏi trên giấy báo tử cùng tấm ảnh trước ngày lên đường nhập ngũ.
Từ những lời kể của đồng đội cũ của bố, ông Huấn được biết, năm 1971, trong một lần thực hiện nhiệm vụ trinh sát, tổ công tác gồm ba người, do bố ông làm đội trưởng đã không may vướng phải mìn của địch và hy sinh trong trận càn khốc liệt ấy. Sau ngày đất nước thống nhất, những đồng đội năm ấy nhiều lần trở lại chiến trường xưa dò tìm tung tích và liên lạc với gia đình để cùng tìm kiếm hài cốt của bố ông.
Năm 2015, gia đình nhận được thông tin một liệt sĩ có hồ sơ, danh tính trùng khớp với thông tin của bố ông. Tuy nhiên, việc xác định phần mộ vẫn chưa thể thực hiện bởi tại nghĩa trang có quá nhiều ngôi mộ chưa xác định được danh tính. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, gia đình vẫn chưa tìm được nơi yên nghỉ chính xác của người thân. Nỗi trăn trở ấy cứ âm thầm theo gia đình hàng chục năm qua. Mỗi lần thắp nén hương trước ngôi mộ gió ở quê nhà, người thân lại gửi gắm vào đó niềm mong mỏi một ngày nào đó có thể đưa bố ông trở về trong vòng tay gia đình và quê hương.
* Mệnh lệnh từ trái tim
Trên địa bàn xã Phong Doanh hiện có 5 nghĩa trang với tổng số 862 mộ liệt sĩ; trong đó mới có 278 mộ liệt sĩ đủ thông tin, có hài cốt, còn lại 541 mộ liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt; 21 mộ liệt sĩ có hài cốt nhưng không có hoặc có một phần thông tin, cần lấy mẫu xét nghiệm danh tính.
Ông Vũ Hoàng Hiệp, Chủ tịch UBND xã Phong Doanh cho hay, được chọn là địa phương đầu tiên của tỉnh thực hiện việc làm trước lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ, xã Phong Doanh chọn nghĩa trang liệt sĩ Yên Phương với 165 mộ liệt sĩ; trong đó có 7 mộ liệt sĩ không có thông tin để lấy mẫu xét nghiệm ADN.
Xã xác định tìm kiếm, lấy mẫu và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là nhiệm vụ chính trị, đáp ứng niềm mong mỏi của thân nhân liệt sĩ. Thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, do Ban Chỉ đạo 515 quốc gia và của tỉnh phát động, địa phương đã tổ chức họp, phân công nhiệm vụ cụ thể theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian.
Công tác chuẩn bị được xã triển khai bài bản, đặc biệt là rà soát hồ sơ, tài liệu, sơ đồ nghĩa trang, kiểm tra thực địa, đối chiếu thông tin nhiều lần để tránh sai sót. Xã đã tổ chức họp thân nhân của các liệt sĩ trên địa bàn để tuyên truyền, giải thích mục đích, quy trình, lắng nghe ý kiến, mong muốn của thân nhân gia đình liệt sĩ...
Tại xã Yên Mô, địa phương có số phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin lớn nhất toàn tỉnh với 846 phần mộ, Bí thư Đảng ủy xã Bùi Thị Thu Hiền cho biết, với số lượng phần mộ chưa xác định được thông tin rất lớn, xã xác định đây là nhiệm vụ đặc biệt quan trọng, cần được triển khai nghiêm túc, bài bản và thực hiện trong thời gian dài.
Trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt mưa, nắng thất thường sẽ có thể ảnh hưởng đến tiến độ chung, xã phối hợp chặt chẽ với cơ quan chuyên môn của tỉnh trong tất cả các khâu từ thu thập, đối chiếu, xác minh hồ sơ liên quan đến các phần mộ liệt sĩ chưa xác định được danh tính; lấy mẫu, đối chiếu, xác minh thông tin, dữ liệu hồ sơ liệt sĩ...
*Đáp ứng mong mỏi của thân nhân liệt sĩ
Thượng tá Nguyễn Hải Đăng, Trưởng ban Quân y, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Ninh Bình thông tin, quy trình lấy mẫu hài cốt liệt sĩ được thực hiện theo 8 bước, bảo đảm chặt chẽ, khoa học và đúng quy định. Trong đó, bước quan trọng nhất là lựa chọn, thu nhận mẫu hài cốt còn chứa ADN để phục vụ công tác giám định, đối chiếu và xác định danh tính liệt sĩ. Chất lượng mẫu ADN có ý nghĩa quyết định đến kết quả giám định, vì vậy quá trình lấy mẫu phải được thực hiện đúng quy trình kỹ thuật, bảo đảm chính xác, tránh sai sót hoặc nhầm lẫn.
“Dù khối lượng công việc lớn, quá trình triển khai gặp nhiều khó khăn do điều kiện thời tiết, song đội ngũ cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, chủ động khắc phục khó khăn, bám sát địa bàn để hoàn thành nhiệm vụ được giao như là lời tri ân với các anh hùng đã anh dũng chiến đấu, hi sinh vì nền độc lập, tự do cho dân tộc”, Thượng tá Nguyễn Hải Đăng nhấn mạnh.
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Ninh Bình (Ban Chỉ đạo 515), qua khảo sát tại 365 nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn, toàn tỉnh hiện có trên 7.900 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin cần tổ chức lấy mẫu phục vụ giám định ADN. Nhiều nghĩa trang có số lượng mộ phải lấy mẫu lớn như: Nghĩa trang liệt sĩ xã Yên Mô có 846 mộ; nghĩa trang liệt sĩ xã Gia Viễn có 622 mộ…
Đại tá Tô Văn Hà, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh, Phó trưởng Ban Chỉ đạo 515 tỉnh Ninh Bình cho biết, thực tế cho thấy, hài cốt liệt sĩ an táng đã lâu năm (chủ yếu hy sinh thời kỳ chống thực dân Pháp), chịu ảnh hưởng của điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng. Một số phần mộ qua nhiều lần di chuyển, cải táng nên việc xác định vị trí lịch sử quy tập khó khăn. Thông tin mộ chí thiếu và chưa đồng bộ, thiếu chi tiết…
Để thực hiện hiệu quả Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, Ban Chỉ đạo 515 tỉnh yêu cầu các địa phương, đơn vị liên quan thống kê đầy đủ các nghĩa trang liệt sĩ, kiểm đếm chính xác số mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin; làm tốt công tác chuẩn bị, phối hợp chặt chẽ, phân công nhiệm vụ cụ thể, thực hiện nghiêm nguyên tắc “6 rõ” - Rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền...
Việc tổ chức lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phải được thực hiện đúng quy trình, kỹ thuật, bảo đảm chính xác; tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số trong quản lý, lưu trữ và giám định ADN; cập nhật, đồng bộ dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia về người có công.
Ninh Bình đặt mục tiêu, từ nay đến ngày 25/2/2027 phấn đấu lấy mẫu toàn bộ phần mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin, đảm bảo 100% mẫu lấy được đúng quy trình kỹ thuật, hồ sơ đầy đủ, chính xác. Đồng thời, tỉnh thực hiện số hóa, cập nhật đầy đủ dữ liệu vào phần mềm quản lý, bảo đảm kết nối, chia sẻ và đồng bộ với cơ sở dữ liệu quốc gia về người có công./.
