Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (từ ngày 1/7/2025), yêu cầu thực tiễn đặt ra là phải tạo được bước chuyển biến căn bản về chất.
Trong tuần (từ ngày 17/8 đến 23/8), một số đơn vị, địa phương trên cả nước đẩy mạnh các hoạt động rà soát, đánh giá, kiểm tra và cụ thể hóa các giải pháp liên quan đến công tác tinh gọn tổ chức bộ máy, sắp xếp đơn vị hành chính và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý. Sau hơn một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp (từ ngày 1/7/2025), yêu cầu thực tiễn đặt ra là phải tạo được bước chuyển biến căn bản về chất.
*Không chỉ giảm đầu mối mà phải khơi thông nguồn lực phát triển
Ngày 17/8, tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hội thảo khoa học quốc gia “Sáp nhập đơn vị hành chính với phát triển bền vững vùng và liên kết vùng ở Việt Nam” do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh và Trường Đại học An ninh nhân dân tổ chức đã thu hút gần 100 tham luận của các nhà khoa học, chuyên gia và lãnh đạo các cơ quan quản lý.
Phân tích từ lý luận đến thực tiễn vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho thấy, sắp xếp đơn vị hành chính không chỉ nhằm tinh gọn tổ chức và điều chỉnh địa giới, mà còn gắn liền với yêu cầu tổ chức lại không gian phát triển, đổi mới phương thức quản trị và khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực quốc gia. Để hiện thực hóa các mục tiêu trên cần bảo đảm tính đồng bộ về thể chế, quy hoạch, hạ tầng, dữ liệu, nguồn nhân lực và cơ chế phối hợp giữa các cấp, các ngành, các địa phương; đồng thời, phát huy sự đồng thuận và tham gia tích cực của nhân dân.
Thước đo thành công sau sáp nhập không chỉ dừng ở việc giảm được bao nhiêu đầu mối hay tiết kiệm chi phí, mà quan trọng là bộ máy mới phải vận hành thông suốt hơn, dịch vụ công tốt hơn, liên kết vùng thực chất hơn và chất lượng cuộc sống của người dân được nâng cao bền vững.
Các chuyên gia nhấn mạnh yêu cầu cấp bách là phải tích hợp đồng bộ quy hoạch, hạ tầng và cơ chế điều hành nhằm tạo lập không gian phát triển mới có sức cạnh tranh cao, tránh triệt để tình trạng sáp nhập về mặt hành chính nhưng bị chia cắt về mặt kinh tế giữa các vùng phụ cận và đô thị hạt nhân. Nếu chỉ sáp nhập cơ học mà thiếu cơ chế phối hợp và chia sẻ lợi ích phát triển, khu vực trung tâm có thể tăng trưởng nhanh nhưng khu vực xa trung tâm lại gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ, làm gia tăng chênh lệch nội vùng và tạo áp lực lớn lên hạ tầng xã hội.
Ở cấp độ địa phương, công tác sắp xếp mạng lưới sự nghiệp công lập trong tuần tiếp tục ghi nhận những bước đi quyết liệt nhưng linh hoạt. Lấy kết quả tổ chức lại mạng lưới trường học tại Bắc Ninh cho thấy tỉnh đã hoàn thành sắp xếp, giảm từ 1.139 xuống còn 567 đơn vị sự nghiệp giáo dục công lập, tương đương cắt giảm 50,2% số đầu mối quản lý, phục vụ gần 870.000 học sinh.
Các địa phương trong tỉnh đã chủ động lựa chọn mô hình phù hợp như sáp nhập cụm trường liền kề tại đô thị phường Bắc Giang (giảm 64,3% đầu mối) hay kết hợp mô hình liên cấp tiểu học - trung học cơ sở tại xã miền núi Yên Thế (giảm gần 53% đầu mối) nhằm duy trì nguyên trạng các điểm trường lẻ, phân hiệu, bảo đảm không làm xáo trộn việc học tập của học sinh và cự ly đi lại trước thềm năm học mới. Ngành giáo dục địa phương đồng thời chuyển mạnh sang quản trị phát triển, lựa chọn cán bộ quản lý đủ năng lực điều hành hệ thống quy mô lớn, bố trí đội ngũ giáo viên theo vị trí việc làm và bảo đảm chế độ chính sách cho cán bộ dôi dư sau kiện toàn.
Song song với việc tinh giản đầu mối, công tác hậu kiểm, quản lý và khai thác tài sản công sau sáp nhập đã được Thanh tra Chính phủ đẩy mạnh và công bố kết luận trong các ngày 19 và 21/8 vừa qua tại bốn Bộ gồm: Khoa học và Công nghệ; Ngoại giao; Giáo dục và Đào tạo và Bộ Y tế.
Kết luận đã chỉ ra một số tồn tại trong quản lý, sử dụng các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp. Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị các Bộ khẩn trương phối hợp với Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội, Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương liên quan rà soát, làm rõ trách nhiệm; yêu cầu tập trung xử lý dứt điểm các cơ sở nhà, đất đã được phê duyệt phương án, đẩy nhanh tiến độ thu hồi phần diện tích bị lấn chiếm hoặc cho thuê trái quy định, hoàn thiện hồ sơ đăng ký đất đai theo quy định và khẩn trương chuyển giao các cơ sở dôi dư về địa phương quản lý... Việc sớm đưa tài sản vào khai thác, sử dụng đúng mục đích là giải pháp trọng tâm nhằm chấm dứt lãng phí, giải phóng và khơi thông nguồn lực công cho phát triển kinh tế - xã hội.
* Nâng cao hiệu quả phục vụ nhân dân
Ngày 18/8 vừa qua, Đoàn kiểm tra, giám sát chuyên đề đợt 3 năm 2026 do Bộ Chính trị, Ban Bí thư thành lập đã triển khai kế hoạch làm việc tại Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh. Đây là một trong 22 đoàn kiểm tra được triển khai đồng loạt tại 40 tỉnh ủy, thành ủy và đảng ủy trực thuộc Trung ương nhằm đánh giá toàn diện năng lực lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng về công tác cán bộ.
Trong bối cảnh Quảng Ninh chuẩn bị thành lập thành phố trực thuộc Trung ương, cuộc kiểm tra tập trung đánh giá chất lượng thực chất của đội ngũ, khả năng thích ứng của cán bộ ở hai giai đoạn trước và sau ngày 1/7/2025, bảo đảm việc thay đổi địa giới hành chính phải đi liền với nâng cao năng lực quản trị.
Việc đổi mới phương thức quản trị và ứng dụng chuyển đổi số phục vụ nhân dân cũng ghi nhận những kết quả cụ thể tại cơ sở trong tuần. Ngày 18/8, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã ban hành công văn yêu cầu tổng rà soát, làm sạch toàn bộ cơ sở dữ liệu chuyên ngành theo nguyên tắc “đúng - đủ - sạch - sống”, gắn trách nhiệm trực tiếp của lãnh đạo từng cơ quan, đơn vị để hoàn thành trước ngày 20/9/2026. Hoạt động này nhằm bảo đảm dữ liệu số chuẩn hóa đồng bộ với những thay đổi về tổ chức bộ máy, sẵn sàng tích hợp và chia sẻ vào kho dữ liệu dùng chung của tỉnh.
Trong tuần, Ủy ban nhân dân tỉnh An Giang ban hành quyết định triển khai “Mô hình tiếp công dân trực tuyến” tập trung giải quyết 6 nhóm vụ việc trọng tâm như các vụ việc phức tạp, khiếu nại vượt cấp... hay các trường hợp công dân ở vùng sâu, vùng xa gặp khó khăn trong đi lại.
Hình thức này cho phép người chủ trì, người tham gia tiếp công dân và người dân tham gia tại các điểm cầu truyền hình khác nhau nhưng vẫn bảo đảm trực tiếp theo dõi đầy đủ hình ảnh, âm thanh, tương tác cùng một thời điểm. Tại điểm cầu trung tâm (Hội trường trực tuyến UBND tỉnh) do Chủ tịch UBND tỉnh An Giang chủ trì, có sự tham gia của đại diện lãnh đạo Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh, thường trực HĐND tỉnh, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Hội đồng Tư vấn giải quyết khiếu nại, tố cáo tỉnh, lãnh đạo các sở, ngành có liên quan và đại diện Báo và phát thanh, truyền hình đưa tin.
Tại các điểm cầu thành phần ở cấp xã, Chủ tịch UBND cấp xã cùng các phòng chức năng, chuyên môn và công dân tham dự tương tác trực tiếp. Toàn bộ diễn biến hình ảnh, âm thanh của các buổi tiếp công dân trực tuyến được ghi âm, ghi hình và lưu trữ tập trung để phục vụ công tác tra cứu, khai thác dữ liệu lâu dài và giám sát việc thực hiện chỉ đạo sau buổi tiếp.
Sự ra đời của “Mô hình tiếp công dân trực tuyến” khẳng định quyết tâm mạnh mẽ của An Giang trong việc đổi mới phương thức hoạt động của bộ máy hành chính nhà nước, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số quốc gia, hướng tới xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, vì nhân dân phục vụ.
Có thể thấy, quá trình tinh gọn bộ máy đang đi vào chiều sâu và thực chất theo đúng lộ trình: kiên quyết cắt giảm tầng nấc trung gian, siết chặt kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, xử lý dứt điểm "điểm nghẽn" tài sản công dôi dư, đồng thời tăng tốc chuyển đổi số và đổi mới phương thức phục vụ nhân dân./.
