Nhiều năm qua, Trường Trung học Cơ sở Mường Ảng (tỉnh Điện Biên) đã triển khai nhiều hoạt động giáo dục gắn với trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số cho học sinh nhà trường.
Nhằm nâng cao ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh, nhiều năm qua tại Trường Trung học Cơ sở Mường Ảng (tỉnh Điện Biên) đã triển khai nhiều hoạt động giáo dục gắn với trang phục truyền thống của các dân tộc thiểu số cho học sinh nhà trường. Trong đó, việc kết hợp môn Nghệ thuật Âm nhạc với các hoạt động trải nghiệm, biểu diễn văn nghệ và câu lạc bộ đã tạo hứng thú học tập, giúp học sinh hiểu hơn về giá trị văn hóa của dân tộc mình và các dân tộc anh em.
*Đưa văn hóa dân tộc vào từng tiết học
Tại Trường Trung học Cơ sở thị trấn Mường Ảng, tỉnh Điện Biên có học sinh thuộc nhiều dân tộc như Thái, Khơ Mú, Mông và Kinh. Mỗi dân tộc có những nét văn hóa riêng, trong đó trang phục truyền thống là yếu tố tiêu biểu, phản ánh phong tục, tập quán và đời sống cộng đồng. Tuy nhiên, hiện nay, việc sử dụng trang phục truyền thống trong sinh hoạt hằng ngày của thế hệ trẻ ngày càng ít phổ biến. Một số học sinh chưa hiểu rõ ý nghĩa trang phục dân tộc mình, còn e ngại khi mặc trước đám đông.
Từ thực tế đó, cô giáo Quàng Thị Như Quỳnh, giáo viên môn Nghệ thuật - Âm nhạc, Trường Trung học Cơ sở thị trấn Mường Ảng đã triển khai sáng kiến “Giải pháp phát huy những bản sắc văn hóa trang phục truyền thống cho học sinh dân tộc thiểu số qua môn học Nghệ thuật - Âm nhạc và một số hoạt động giáo dục ở trường Trung học Cơ sở thị trấn Mường Ảng”.
Thay vì chỉ giới thiệu kiến thức qua bài giảng, cô Quỳnh tổ chức cho học sinh tìm hiểu, sưu tầm hình ảnh, vẽ tranh, mặc trang phục dân tộc và biểu diễn các làn điệu dân ca. Nội dung giáo dục văn hóa được lồng ghép vào những bài học cụ thể, gắn với đặc trưng của từng dân tộc.
Với bài hát “Mưa rơi”, dân ca Khơ Mú, trong chương trình lớp 6, học sinh được giao tìm hiểu về đặc điểm, cấu tạo trang phục truyền thống của người Khơ Mú. Qua hoạt động nhóm, sưu tầm hình ảnh và giới thiệu trước lớp, các em vừa rèn luyện kỹ năng âm nhạc, vừa hiểu thêm về văn hóa dân tộc gắn với làn điệu dân ca.
Tương tự, khi học bài “Soi bóng bên hồ”, dân ca Giáy, và bài đọc nhạc “Inh lả ơi”, giáo viên hướng dẫn học sinh tìm hiểu trang phục, phong tục của người Giáy, người Thái; khuyến khích các em vẽ tranh theo chủ đề bài học. Qua đó, những kiến thức văn hóa được truyền tải sinh động, giúp học sinh nhận biết và trân trọng sự đa dạng trong trang phục các dân tộc.
Cùng với đổi mới phương pháp dạy học, cô Quỳnh tham mưu Ban Giám hiệu thành lập Câu lạc bộ Nghệ thuật - Âm nhạc, tổ chức các hoạt động tìm hiểu văn hóa, tập hát dân ca, sử dụng nhạc cụ gõ, vẽ tranh và giới thiệu trang phục truyền thống.
Thành lập tháng 9/2024, ban đầu câu lạc bộ có 11 thành viên, duy trì sinh hoạt hai buổi mỗi tuần. Học sinh được học các bài hát gắn với văn hóa dân tộc như “Inh lả ơi” của người Thái, “Lúa bông” của người Mông, đồng thời tìm hiểu phong tục, tập quán và lễ hội của các cộng đồng. Các thành viên được khuyến khích mặc trang phục truyền thống khi biểu diễn, giới thiệu nét đặc trưng của dân tộc mình và giao lưu với bạn bè. Từ đó, hoạt động câu lạc bộ không chỉ tạo sân chơi nghệ thuật mà còn giúp học sinh chủ động tìm hiểu, chia sẻ và lan tỏa những giá trị văn hóa.
* Tạo sân chơi để học sinh tự hào về trang phục dân tộc
Theo cô giáo Quàng Thị Như Quỳnh, việc kết hợp âm nhạc với tìm hiểu trang phục truyền thống giúp học sinh tiếp nhận kiến thức tự nhiên, dễ nhớ và có thêm hứng thú tham gia hoạt động tập thể. Qua các buổi sinh hoạt, học sinh có cơ hội giới thiệu văn hóa dân tộc mình, đồng thời tìm hiểu, tôn trọng những nét văn hóa khác biệt của các dân tộc anh em.
Sau thời gian triển khai, Câu lạc bộ Nghệ thuật - Âm nhạc đã tăng từ 11 lên 32 thành viên. Ngoài thời gian học chính khóa, các em học sinh còn được tham gia các hoạt động tìm hiểu, biểu diễn và sáng tạo nghệ thuật gắn với trang phục truyền thống; nhiều em mạnh dạn mặc trang phục dân tộc tham gia các chương trình văn nghệ, hoạt động tập thể.
Cô giáo Bùi Thị Việt Hà, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học Cơ sở Mường Ảng cho biết, thời gian qua, Ban Giám hiệu nhà trường luôn quan tâm chỉ đạo giáo viên lồng ghép giáo dục bản sắc văn hóa dân tộc vào các môn học và hoạt động giáo dục. Nhà trường khuyến khích tổ chức các chương trình văn hóa, văn nghệ, ngoại khóa, tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu, trải nghiệm và giới thiệu trang phục truyền thống. Qua đó, từng bước hình thành ý thức trân trọng, tự hào và trách nhiệm gìn giữ văn hóa dân tộc trong học sinh. Nhà trường cũng chú trọng phối hợp với phụ huynh và cộng đồng để đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào môi trường học đường.
Cùng với các hoạt động trên, nhà trường tổ chức cho học sinh tham gia biểu diễn văn nghệ, mặc trang phục dân tộc trong các dịp lễ hội, sự kiện tập thể; khuyến khích trưng bày tranh vẽ về trang phục truyền thống tại lớp học. Những hoạt động này góp phần tạo không gian giáo dục gần gũi, giúp học sinh thường xuyên tiếp xúc với văn hóa các dân tộc. Thông qua các tiết học và hoạt động trải nghiệm, học sinh có thêm kiến thức về đặc điểm, màu sắc, họa tiết, kiểu dáng và ý nghĩa văn hóa của trang phục các dân tộc. Giúp các em cũng mạnh dạn hơn khi mặc trang phục truyền thống tham gia biểu diễn, giao lưu văn nghệ và các hoạt động tập thể của nhà trường.
Việc đưa trang phục truyền thống vào các tiết học và hoạt động giáo dục tại Trường Trung học Cơ sở thị trấn Mường Ảng cho thấy hiệu quả bước đầu trong kết hợp dạy học với bảo tồn văn hóa. Mô hình có thể được vận dụng linh hoạt trong các môn Nghệ thuật, Âm nhạc, Mỹ thuật, Lịch sử và hoạt động ngoại khóa, góp phần giáo dục thế hệ trẻ ý thức gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc ngay từ môi trường học đường./.
- Từ khóa:
- Điện Biên
- trang phục truyền thống
- văn hoá
- dân tộc


