Trà sen Tây Hồ không chỉ là một thức quà, mà là kết tinh của sự thanh lịch, như một “di sản sống” chảy trong mạch nguồn văn hóa đất Kinh kỳ.
Trong màn sương bảng lảng của sớm Hồ Tây, khi những đóa sen bách diệp còn khép chặt hương thơm tinh khôi của đất trời, người nghệ nhân Hà thành lặng lẽ bắt đầu một hành trình nâng niu và dâng hiến. Trà sen Tây Hồ không chỉ là một thức quà, mà là kết tinh của sự thanh lịch, như một “di sản sống” chảy trong mạch nguồn văn hóa đất Kinh kỳ. Để thấu cảm được hết độ tinh túy ấy, ta cần đặt trà sen trong sự đối sánh với những nền trà văn hóa lớn, để thấy một bản sắc Việt rất riêng: không cầu kỳ ước lệ như Trà đạo Nhật Bản, cũng không phô trương quyền quý như Trà nghệ Trung Hoa, mà thiên về sự tinh tế, hướng nội và ấm áp tình người.
Nét thanh lịch đất Kinh kỳ
Nếu như Trà đạo Nhật Bản (Chado) là một tôn giáo trong nghệ thuật sống, nơi mỗi cử chỉ đều được gọt giũa đến mức khắc kỷ để tìm về sự tĩnh lặng tuyệt đối (Thiền), thì trà sen của người Hà Nội lại là sự giao thoa mềm mại giữa Đời và Đạo. Người Nhật uống trà để đối diện với chính mình, còn người Việt uống trà để mở lòng với người khác. Với người Trung Hoa, trà đôi khi là sự phô diễn về kỹ thuật pha chế và sự quý hiếm của danh trà, nhưng với người Hà Nội, cái quý nhất của chén trà lại nằm ở công phu ướp hương. Người nghệ nhân không tìm cách chế ngự thiên nhiên, mà mượn hương sen bách diệp để "đánh thức" lá trà non. Đó là một cuộc giao duyên âm thầm, nơi lá trà phải trải qua bảy lần ướp, bảy lần sấy, ngậm trọn cái "gạo" sen trắng muốt để rồi khi gặp nước sôi, nó bung tỏa một mùi hương thanh khiết đến lịm người, như gói trọn cả mùa hè hồ Tây vào lòng gốm sứ.
Nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương - Nghệ nhân ướp trà sen Tây Hồ chia sẻ: Cái tinh tế của người Hà Nội nằm ở chỗ họ biến thức uống này thành nhịp cầu nối dài những giá trị đạo đức. "Trà khởi đầu câu chuyện" – lời mời trà khi khách đến nhà không chỉ là phép lịch sự, mà là sự trân trọng chân thành. Trong không gian yên ả, chén trà sen thơm dịu nhẹ làm mềm đi những nỗi lo toan, cơm áo gạo tiền của đời thường, khiến câu chuyện trở nên ý nhị và sâu sắc hơn. Đó chính là nét thanh lịch truyền đời - không cần nói quá nhiều, chỉ cần nâng chén trà lên hít một hơi thật sâu, hương sen thoang thoảng làm mọi buồn phiền lo lắng đều tan biến.
Đặc biệt, vào những thời khắc thiêng liêng như đêm giao thừa, trà sen trở thành nhịp cầu nối giữa hai thế giới âm - dương. Khi trời đất chuyển mình, giữa mùi nhang trầm phảng phất, chén trà sen nóng hổi được dâng lên ban thờ không chỉ là vật phẩm, mà là sự tinh sạch nhất của con cháu dâng kính tổ tiên. Ở đó có lòng hiếu thảo, có sự tiếp nối của dòng tộc qua bao thế hệ. Sau lễ nghi ấy, người nhỏ tuổi dâng trà cho người lớn tuổi trong gia đình. Chén trà lúc này đượm vị "ngọt hậu" – thứ vị ngọt không đến ngay lập tức mà thấm dần, sâu đậm, giống như công đức của mẹ cha, ông bà mà con cháu phải đời đời ghi nhớ.
Nghệ nhân trà tâm niệm rằng: "Trà sen chính là cái nết của người Hà Nội, thanh tao mà bền bỉ". Nó không cần một không gian trà thất tách biệt với thế gian, mà hiện hữu ngay trong nếp nhà, bên bậc cửa, trong những câu chuyện đời thường nhưng đầy triết lý nhân sinh. Thưởng trà sen là thưởng thức cái hồn của đất Thăng Long – nơi con người luôn giữ cho mình một phong thái ung dung, lịch thiệp và một trái tim luôn ấm nóng tình nghĩa, dẫu cuộc đời có thăng trầm, biến đổi. Chén trà sen, vì thế, chính là hương vị của sự tĩnh tại trong tâm hồn Việt, một nét văn hóa vừa dịu dàng, vừa kiêu hãnh giữa dòng chảy thời gian.
“Đại sứ” thầm lặng của tâm hồn Việt
Trong xu thế hội nhập, khi những giá trị bản sắc trở thành tấm hộ chiếu để mỗi dân tộc tự tin bước ra thế giới, trà sen Tây Hồ xứng đáng được tôn vinh là "vị đại sứ" thầm lặng của tâm hồn Việt. Quảng bá trà sen đến bạn bè năm châu không chỉ là giới thiệu một thức uống thượng hạng, mà là kể một câu chuyện về lòng hiếu khách đến mức quên mình của người Việt – truyền thống "nhịn miệng đãi khách".
Người Việt xưa nay, dù cuộc sống còn những lo toan, vất vả, nhưng khi có khách quý đến chơi nhà, bao giờ cũng dành những gì tinh túy nhất, ngon nhất để thiết đãi. Chén trà sen được cất giữ cẩn thận trong hũ gốm kín, chỉ đợi dịp trọng đại hay người tri kỷ mới mang ra. Đó là triết lý sống cao đẹp - lấy sự trân trọng con người làm trọng, lấy niềm vui của khách làm hạnh phúc của mình. Khi giới thiệu trà sen ra thế giới, chúng ta đang gửi đi thông điệp về một dân tộc hiền hòa, mến khách và luôn khao khát hòa bình, hữu nghị.
Nghệ nhân trà ưu tú Nguyễn Cao Sơn từng bày tỏ khát vọng: "Tôi mong muốn mỗi du khách quốc tế khi đến Việt Nam, được cầm trên tay chén trà sen nóng hổi, họ sẽ không chỉ cảm nhận được mùi hương của hoa sen, vị của trà, mà còn cảm nhận được cái ấm áp của bàn tay người pha và sự tinh tế của một nền văn hiến nghìn năm. Trà sen sẽ là nhịp cầu để người phương Tây hiểu về cái 'Tâm' và cái 'Tĩnh' của người phương Đông, một cách tiếp cận văn hóa nhẹ nhàng nhưng sâu sắc nhất".
Đồng quan điểm này, Nghệ nhân ướp trà sen Tây Hồ Nguyễn Thị Trinh Nương cho biết, rất tự hào và vinh dự khi đưa hương sen Tây Hồ lan tỏa ra cộng đồng; đó cũng là trách nhiệm của bà với nghề - gìn giữ và phát triển nghề ướp trà sen của Tây Hồ. Nghệ nhân Nguyễn Thị Trinh Nương cho biết có nhiều dự án cá nhân để lan tỏa nét văn hóa truyền thống của trà sen Hà Nội không những ở trong nước mà đến các du khách quốc tế để mọi người khi nhắc về Việt Nam và Hà Nội thì sẽ nhớ đến trà sen Tây Hồ - một trong những thức uống và nét văn hóa mà du khách muốn thưởng thức, trải nghiệm.
Hành trình đưa trà sen đi xa là hành trình khẳng định vị thế của một Việt Nam thanh lịch. Giữa muôn vàn loại trà nổi danh toàn cầu, trà sen Tây Hồ vẫn tự tin tỏa sáng bởi sự độc bản trong quy trình chế biến và chiều sâu trong ý nghĩa nhân văn. Để rồi, khi nhắc đến Việt Nam, bạn bè quốc tế không chỉ nhớ đến một đất nước kiên cường, mà còn nhớ đến hình ảnh một người Hà Nội ung dung tự tại bên ấm trà sen, với nụ cười hiền hậu luôn sẵn lòng mời bạn nhấp một ngụm trà để bắt đầu một tình bạn bền lâu.
Trà sen Tây Hồ không bao giờ là một thức uống lỗi thời. Nó là linh hồn của sự thanh lịch, là cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa Việt Nam và thế giới. Thưởng một chén trà sen, ta không chỉ thấy hương hoa, vị trà, mà còn thấy cả một dòng chảy văn hóa ngàn năm đang cuộn mình trong từng nhấp môi, nhắc nhở mỗi người về một lối sống chậm, sâu sắc và đầy lòng trắc ẩn./.
