TTXVN đang từng bước đổi mới toàn diện phương thức hoạt động, từ xây dựng hạ tầng, dữ liệu, ứng dụng công nghệ đến quy trình sản xuất thông tin, hướng tới mô hình cơ quan thông tấn đa phương tiện, hiện đại, vận hành trên nền tảng số.
Trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, phân phối và tiếp nhận thông tin, chuyển đổi số đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với các cơ quan báo chí. Với vai trò là cơ quan thông tấn quốc gia, Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN) đang từng bước đổi mới toàn diện phương thức hoạt động, từ xây dựng hạ tầng, dữ liệu, ứng dụng công nghệ đến tổ chức quy trình sản xuất thông tin, hướng tới mô hình cơ quan thông tấn đa phương tiện, hiện đại, vận hành trên nền tảng số.
Hình thành hệ sinh thái số TTXVN
Thời gian qua, TTXVN đã triển khai chuyển đổi số đồng bộ trên cả ba phương diện gồm hạ tầng công nghệ, quy trình sản xuất và phát triển nguồn nhân lực. Cùng với việc đầu tư hệ thống quản trị nội dung, trung tâm dữ liệu, nền tảng số dùng chung, nhiều công nghệ mới, đặc biệt là AI, đã từng bước được ứng dụng trong quy trình sản xuất thông tin.
Dấu mốc đáng chú ý trong quá trình chuyển đổi số là việc ra mắt chuyên trang thông tin “Chuyển động số” tại địa chỉ chuyendongso.vnanet.vn. Đây là sản phẩm báo chí mới, đồng thời là bước đi cụ thể của TTXVN trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Theo Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Thông tấn (thuộc TTXVN) Nguyễn Đức Vũ, về phương thức vận hành, “Chuyển động số” là một ví dụ cho mô hình hoạt động theo hướng “tổ hợp thông tin”, trong đó nhiều tòa soạn và đơn vị tin nguồn cùng tham gia sản xuất nội dung cho một kênh thông tin chuyên biệt. Hiện nay, Trung tâm Kỹ thuật Thông tấn đang tiếp tục hoàn thiện hệ thống, tăng cường kết nối các hệ thống quản trị nội dung (CMS) của các đơn vị; đồng thời đẩy mạnh quảng bá chéo giữa “Chuyển động số” và các kênh thông tin khác của TTXVN nhằm tăng khả năng lan tỏa, đồng thời rút ngắn thời gian xử lý nghiệp vụ. Mặt khác công nghệ AI cũng được áp dụng thông qua việc bổ sung chuyên mục “Tư liệu”, sử dụng AI để tự động thu thập, sắp xếp thông tin về Nghị quyết 57-NQ/TW theo kết cấu “tư tưởng chỉ đạo – thực thi – kết quả”.
Có thể nói, việc ứng dụng AI hiện nay đã được thực hiện trong rất nhiều quy trình, nhưng bản chất AI giống như một "trợ lý nghiệp vụ". Có những khâu chúng ta có thể ứng dụng AI sâu rộng như thu thập thông tin, tổng hợp và xử lý dữ liệu. Tuy nhiên, ông Nguyễn Đức Vũ khẳng định, đặc thù của hoạt động báo chí đòi hỏi thông tin phải bảo đảm tính chính xác và độ tin cậy. Vì vậy, việc đánh giá, xác minh, quyết định sử dụng thông tin cuối cùng vẫn thuộc trách nhiệm của phóng viên, biên tập viên. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng trong quá trình TTXVN đẩy mạnh ứng dụng AI, bảo đảm công nghệ hỗ trợ, nâng cao hiệu quả tác nghiệp nhưng không thay thế trách nhiệm, nghiệp vụ của người làm báo.
Ông Nguyễn Đức Vũ cho biết thêm, trong quá trình chuyển đổi số, thay đổi tư duy là điều kiện cần, trong khi chuyển đổi công nghệ là điều kiện đủ để bảo đảm thành công. Hai nội dung này đã, đang và sẽ tiếp tục được triển khai ngày một cao về cấp độ và tính toàn diện.
Về thay đổi tư duy, thời gian qua, TTXVN đã triển khai từ cấp cao nhất thông qua việc xác lập tầm nhìn chiến lược, gắn các sáng kiến số với mục tiêu cốt lõi của toàn ngành. Tư duy chuyển đổi số cũng từng bước được hình thành trong đội ngũ phóng viên, biên tập viên và kỹ sư công nghệ. Bên cạnh đó, TTXVN đẩy mạnh triển khai chuyển đổi về công nghệ theo lộ trình được xác lập; tập trung xây dựng khung kiến trúc số, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn trong hoạt động tác nghiệp báo chí; tăng cường kết nối, liên thông các ứng dụng và hệ thống thông tin, hướng tới hình thành hệ sinh thái số TTXVN.
Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Thông tấn cho rằng, chuyển đổi số không đơn thuần là số hóa các quy trình tác nghiệp hiện có mà cần tập trung nâng cấp, đổi mới và xây dựng các quy trình mới, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, ông cũng thẳng thắn nhìn nhận, việc thay đổi quy trình tại một số đơn vị thời gian qua vẫn còn những hạn chế. Thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo cơ quan, Trung tâm Kỹ thuật Thông tấn đang đánh giá lại các quy trình số trong toàn ngành, làm cơ sở tham mưu, đề xuất các giải pháp tối ưu hóa quy trình tác nghiệp báo chí.
Một nhiệm vụ khác cần được tập trung trong thời gian tới là xây dựng các mô hình thông tin mới, sáng tạo, hiệu quả, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của TTXVN trong bối cảnh cơ quan Thông tấn quốc gia trở thành đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng.
Đổi mới tư duy, hiện đại hóa phương thức làm báo
Ở cấp độ tòa soạn, những chuyển động của Báo Điện tử VietnamPlus cho thấy rõ hơn cách công nghệ đang làm thay đổi phương thức sản xuất và trình bày sản phẩm báo chí. Theo Tổng Biên tập Báo Điện tử VietnamPlus Trần Tiến Duẩn, quá trình chuyển đổi số và xây dựng tòa soạn báo chí hiện đại, VietnamPlus luôn nỗ lực đi đầu trong đổi mới sáng tạo. Tòa soạn đã xây dựng hệ thống quản trị nội dung (CMS) vận hành bài bản, chú trọng phát triển các sản phẩm báo chí sáng tạo, chuyên sâu, hiện đại, ứng dụng đa phương tiện.
VietnamPlus từng bước ứng dụng nhiều công nghệ mới trong sản xuất và phân phối nội dung như chatbot tương tác với độc giả, đưa sản phẩm lên nền tảng loa thông minh, phát triển podcast trên các nền tảng số, xây dựng các sản phẩm báo chí tương tác 3D. Đặc biệt, các chuyên trang tương tác 3D được thực hiện nhân những sự kiện đặc biệt không chỉ cung cấp thông tin mà còn kết hợp công nghệ, dữ liệu và trò chơi, tạo nên những sản phẩm báo chí có tính trải nghiệm cao, tăng khả năng tương tác với công chúng.
Các loạt bài của VietnamPlus được đánh giá cao về cách kể chuyện (storytelling) theo phong cách giàu cảm xúc, thu hút đông đảo độc giả nhiều lứa tuổi, góp phần gìn giữ và phát huy vốn tiếng Việt trong sáng, chuẩn mực. Có thể kể đến một số sản phẩm báo chí sáng tạo như: Sản phẩm đặc biệt 3D tương tác (Interactive 3D) về sự kiện lịch sử 70 năm Giải phóng Thủ đô. Theo đó, những câu chuyện lịch sử được kể lại một cách sống động theo hình thức khác biệt, cho phép độc giả nhập vai vào câu chuyện, từ mô hình 3D Cột cờ Hà Nội, thời khắc Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, rồi Lời kêu gọi Toàn quốc kháng chiến tháng 12/1946, cho tới Chiến thắng Điện Biên Phủ lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu. Hay sản phẩm đa phương tiện đặc biệt 3D tương tác “Hùng ca thống nhất đất nước” đưa độc giả hòa vào dòng chảy cuộc trường chinh thống nhất đất nước, thông qua những video tư liệu, sự tương tác trên màn hình desktop/điện thoại thông minh, tạo trải nghiệm cho độc giả thông qua game 3D đồ họa. Những sản phẩm này đã giúp VietnamPlus giành 2 giải thưởng báo chí quốc tế.
Gần đây, VietnamPlus ra mắt chuyên trang đặc biệt “Ngôi đền huyền thoại FIFA World Cup”, được xây dựng như một hành trình tương tác đặc biệt, tái hiện lịch sử World Cup bằng ngôn ngữ kể chuyện giàu cảm xúc, hoài niệm và đậm chất điện ảnh. Không chỉ là dữ liệu bóng đá hay những trận cầu kinh điển, chuyên trang lần này được đầu tư với phong cách trình bày hoàn toàn mới mang lại cảm giác như bước vào một “bảo tàng ký ức” của bóng đá thế giới. Theo nhà báo Trần Tiến Duẩn, những sản phẩm báo chí ứng dụng công nghệ, có tính tương tác cao nhận được sự quan tâm, yêu thích của độc giả.
Đánh giá về những yếu tố tác động đến quá trình chuyển đổi số trong báo chí, Tổng Biên tập Báo Điện tử VietnamPlus cho rằng, chuyển đổi số hiện không còn là vấn đề thời sự mới mẻ mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các tòa soạn báo. Tuy nhiên, mức độ hiệu quả và sự lan tỏa phụ thuộc vào việc quản trị, ứng dụng của từng cơ quan báo chí.
Theo ông, một trong những hạn chế chung của hệ thống báo chí hiện nay nằm ở tư duy quản trị của người đứng đầu cơ quan báo chí. Nếu lãnh đạo không có tư duy đổi mới, sáng tạo và ứng dụng công nghệ, AI vào quản trị tòa soạn, sản xuất sản phẩm báo chí mới, rất khó tạo ra sự thay đổi đồng bộ trong toàn tòa soạn. Bên cạnh đó, hạ tầng công nghệ cũng là yếu tố quan trọng, gắn với khả năng đầu tư và nguồn kinh phí. Hạ tầng không đáp ứng yêu cầu sẽ gây khó khăn cho việc xây dựng hệ thống quản trị nội dung, quản trị tòa soạn cũng như phát triển các sản phẩm báo chí mới.
Về nguồn nhân lực, nhà báo Trần Tiến Duẩn cho rằng, sự khác biệt về khả năng hay khoảng cách trong tiếp cận công nghệ giữa các phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên, họa sĩ đặt ra yêu cầu các cơ quan báo chí phải tăng cường đào tạo, nhất là tự đào tạo. Trong đó, lực lượng trẻ có nhiều thuận lợi trong tiếp cận, ứng dụng công nghệ, song nguồn nhân lực báo chí nói chung vẫn cần được trang bị bài bản trong ứng dụng công nghệ để đáp ứng yêu cầu sản xuất nội dung trên môi trường số. Có thể nói, tư duy quản trị, hạ tầng công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình xây dựng tòa soạn đa phương tiện, hiện đại trên nền tảng số.
Từ góc độ đó, Tổng Biên tập VietnamPlus khẳng định, xây dựng tòa soạn số cần được đặt trong tiến trình chuyển đổi số chung của đất nước, gắn với các nghị quyết và chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước về báo chí và khoa học công nghệ. Báo chí không chỉ cần đổi mới về sản phẩm mà còn phải nâng cao tính hiệu quả, sáng tạo, sự lan tỏa, tạo hiệu ứng định hướng dư luận xã hội, qua đó đóng góp vào các mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội trong kỷ nguyên mới.
Trong thời gian tới, dưới sự lãnh đạo, định hướng của Đảng ủy, Ban lãnh đạo TTXVN, Báo Điện tử VietnamPlus chú trọng tiên phong về ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số, nỗ lực sản xuất các sản phẩm báo chí mới. Tòa soạn hướng tới xây dựng hệ sinh thái báo chí đa dạng, phong phú, hiện đại, có khả năng tương tác, gắn kết và thu hút công chúng theo hướng chuyên nghiệp, chuyên sâu, bài bản và hấp dẫn. Đi liền với đó là phát triển thêm nhiều loại hình thông tin mới, nhiều kênh tiếp cận với công chúng, nhiều gói thông tin, giúp tòa soạn/tổ hợp báo chí chủ động, vững bước trên con đường phát triển và hội nhập với báo chí truyền thông hiện đại. VietnamPlus đang đặt mục tiêu phấn đấu là kênh thông tin chính thống về chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước, chiếm lĩnh mặt trận thông tin đối ngoại, góp phần tuyên truyền đối nội, đối ngoại hiệu quả các đường lối, chính sách của Việt Nam, định hướng trong dư luận và công khai phản bác những quan điểm sai trái, lệch lạc, giữ vững tính định hướng chính trị-xã hội.
Từ những chuyển động cụ thể tại các đơn vị có thể thấy, chuyển đổi số đang từng bước tạo nên những thay đổi trong toàn hệ thống TTXVN. Bí thư Đảng ủy, Tổng Giám đốc TTXVN, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Vũ Việt Trang cho biết, thực hiện Nghị quyết 57- NQ/TW về thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, TTXVN đã hoàn thành khung kiến trúc số. Chuyển đổi số ở TTXVN được triển khai dựa trên bốn trọng tâm: lấy dữ liệu làm nền tảng, công nghệ làm động lực, đổi mới quy trình nghiệp vụ làm trọng tâm và con người chính là yếu tố quyết định. Mục tiêu là xây dựng một cơ quan thông tấn đa phương tiện, hiện đại, vận hành trên nền tảng số và đáp ứng yêu cầu thông tin nhanh nhạy, chuẩn xác, đa dạng.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm đó là xây dựng và khai thác hiệu quả các cơ sở dữ liệu dùng chung quy mô lớn, tạo nền tảng cho quản lý, điều hành và tác nghiệp. TTXVN cũng sẽ đẩy mạnh ứng dụng AI trong toàn bộ quy trình sản xuất thông tin từ phát hiện, thu thập, phân tích, kiểm chứng thông tin cho đến phối hợp phân phối nội dung trên các nền tảng số.
Các công nghệ như AI, dữ liệu lớn và điện toán đám mây sẽ được triển khai theo hướng dùng chung trong toàn hệ thống, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng thông tin, tăng tốc độ xử lý tin tức, đồng thời hỗ trợ phát hiện và đấu tranh hiệu quả với tin giả, thông tin sai lệch trên không gian mạng. Với vai trò là cơ quan báo chí đối ngoại chủ lực quốc gia và hãng thông tấn quốc gia, TTXVN sẽ tiếp tục mở rộng hợp tác với các hãng thông tấn, các tổ chức báo chí quốc tế, từng bước xây dựng hạ tầng kết nối hiện đại, trở thành đầu mối tin cậy trong thu thập, trao đổi và phân phối thông tin. Qua đó góp phần nâng cao vị thế, hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.
Trong kỷ nguyên số, báo chí cách mạng không chỉ có nhiệm vụ đưa tin nhanh, chính xác mà còn phải giữ vững vai trò định hướng của dòng chảy thông tin, lan tỏa các giá trị tích cực, củng cố niềm tin của xã hội và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Công nghệ số có thể thay đổi cách làm báo, nhưng sứ mệnh cốt lõi của những người làm báo thông tấn vẫn là phục vụ Tổ quốc, phục vụ nhân dân và đảm bảo dòng chảy thông tin chính thống, tin cậy và kiến tạo niềm tin của xã hội đối với sự lãnh đạo của Đảng, Tổng Giám đốc Vũ Việt Trang nhấn mạnh./.
