Không chỉ bảo tồn văn hóa, việc khai thác các giá trị sẵn có, nâng tầm di sản thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn được các địa phương chú trọng, đưa văn hóa thành động lực nội sinh.
Từ những nét văn hóa, lịch sử đặc sắc cùng những giá trị truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ, nhiều địa phương của Ninh Bình đang từng bước xây dựng thương hiệu du lịch mang đậm bản sắc riêng. Không chỉ bảo tồn văn hóa, việc khai thác các giá trị sẵn có, nâng tầm di sản thành những sản phẩm du lịch hấp dẫn được các địa phương chú trọng, đưa văn hóa thành động lực nội sinh.
* Ngôi làng kể chuyện trăm năm
Làng Hành Thiện, xã Xuân Hồng là ngôi làng giàu truyền thống văn hóa và nổi tiếng bởi tinh thần hiếu học. Trước kia, làng có tên gọi là Hành Cung Trang sau được đổi tên thành Hành Thiện với ý nghĩa hướng con người làm điều lành, việc thiện.
Làng có nhiều nét đặc sắc về kiến trúc và văn hóa độc đáo với không gian làng quê Bắc Bộ xưa. Nhìn từ trên cao, làng mang hình dáng một con cá chép với mắt cá là giếng cổ được kè bằng đá xanh, thân cá là khu dân cư với 14 xóm. Trước đây, những con ngõ được lát bằng gạch thất, hai bên là những bức tường đá ong mộc mạc cùng các cổng làng được thiết kế tinh xảo, mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống của vùng quê Bắc Bộ. Ngày nay, nhiều ngõ, xóm, gia đình vẫn giữ vẹn nguyên nét kiến trúc này.
Nổi bật giữa làng là chùa Thần Quang Tự (chùa Keo Hành Thiện). Chùa đang lưu giữ bảo vật quốc gia cụm bia đá thời Lê Trung Hưng được chạm khắc tinh xảo, mang đậm dấu ấn nghệ thuật phản ánh tư duy nhân sinh quan của cư dân nông nghiệp lúa nước. Nội dung chính trên các văn bia ca ngợi công lao của Đức Thánh Dương Không Lộ - vị Thiền sư, Quốc sư thời Lý được người dân suy tôn là “Nam Thiên Thánh Tổ” trong việc truyền bá Phật giáo, chữa bệnh cứu người, cũng như dạy dân các nghề như đúc đồng và đánh cá. Đặc biệt, đây là ngôi “chùa không sư”. Chùa không có sư trụ trì, người dân tự nguyện cùng nhau gìn giữ, chăm sóc và hương khói qua nhiều thế hệ. Hằng năm, vào tháng 9 âm lịch, lễ hội Chùa Keo Hành Thiện diễn ra, thu hút đông đảo nhân dân, du khách thập phương.
Nói đến Hành Thiện là nói về truyền thống hiếu học, học giỏi. Trong làng có nhiều dòng họ, gia đình nhiều thế hệ nối tiếp nhau học hành thành đạt, trở thành các nhà khoa học, giáo sư, tiến sĩ, cán bộ và doanh nhân uy tín. Câu ngạn ngữ “Đông Cổ Am - Nam Hành Thiện” hay “Bắc Hà Hành Thiện - Hoan Diễn Quỳnh Đôi” nổi tiếng khắp cả nước, như danh son tôn vinh sự học của làng.
Ông Nguyễn Đăng Hùng, xóm 5 làng Hành Thiện là một nhà giáo, người thầy của nhiều giáo sư, tiến sĩ cho biết, từ xa xưa dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, các gia đình trong làng vẫn dành sự quan tâm đặc biệt cho việc học hành của con cháu. Truyền thống ấy được truyền từ ông bà đến cha mẹ, từ cha mẹ đến con cái, tạo nên một môi trường học tập bền vững trong làng.
Ngày nay, các dòng họ thường xuyên tổ chức khuyến học, biểu dương những học sinh, sinh viên đạt thành tích cao, qua đó khơi dậy tinh thần học tập và ý chí vươn lên của thế hệ trẻ. Chính sự chung tay của gia đình, dòng họ và cộng đồng đã giúp truyền thống hiếu học của Hành Thiện được duy trì, bồi đắp và trở thành niềm tự hào của quê hương qua nhiều thế hệ...
* Gắn bảo tồn với phát triển du lịch
Khu Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh tại làng Hành Thiện mỗi ngày tiếp đón nhiều đoàn khách đến tham quan, tìm hiểu về tuổi thơ, quá trình học tập, hoạt động cách mạng và những đóng góp to lớn của cố Tổng Bí thư Trường Chinh đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước.
Chị Nguyễn Thị Thoa, hướng dẫn viên Khu Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Trường Chinh cho hay, công tác chăm sóc, gìn giữ và bảo tồn khu lưu niệm được thực hiện thường xuyên, chu đáo nhằm bảo đảm các hiện vật, tư liệu và không gian di tích được lưu giữ nguyên vẹn. Cán bộ, nhân viên chú trọng kiểm tra và bảo quản các hiện vật theo đúng quy định, đồng thời chăm sóc cảnh quan khuôn viên để giữ gìn vẻ đẹp trang nghiêm, gần gũi của di tích.
Thực tế cho thấy, thời gian qua lượng khách đến với khu di tích chủ yếu là học sinh, sinh viên, đoàn viên thanh niên và các đoàn nghiên cứu lịch sử. Khách tham quan thường chỉ dừng lại trong thời gian ngắn. Điều này khiến cho trải nghiệm du lịch còn mang tính “điểm đến đơn lẻ”, chưa tạo được sự kết nối giữa các không gian văn hóa tại địa phương.
Đầu năm 2026, Hợp tác xã Du lịch di sản Hành Thiện được thành lập với mục đích khai thác và phát huy hiệu quả các giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc đặc sắc của địa phương, đồng thời thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn di sản quê hương.
Ông Vũ Văn Trà, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Du lịch di sản Hành Thiện thông tin, hợp tác xã cung cấp dịch vụ phục vụ du khách như hướng dẫn tham quan các điểm di tích trong xã, tổ chức các tour trải nghiệm văn hóa làng quê, giới thiệu phong tục, tập quán, ẩm thực địa phương.
Tham gia chương trình famtrip giới thiệu điểm đến, sản phẩm du lịch Ninh Bình do Sở Du lịch tỉnh tổ chức, ông Arthur Benoist, du khách Pháp chia sẻ, ông đã có dịp khám phá những nét văn hóa và truyền thống đặc trưng của làng Hành Thiện. Trong quá trình tham quan làng, điều làm ông bất ngờ là nơi đây lưu giữ nhiều giá trị nghệ thuật đặc sắc. Sự cởi mở, thân thiện của người dân tạo ấn tượng mạnh cho du khách, mang đến cảm giác yên bình, khác lạ so với nhiều điểm đến khác.
Xã Xuân Hồng xác định phát triển du lịch cộng đồng là hướng đi phù hợp nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế địa phương. Thực hiện Nghị quyết số 07 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Ninh Bình về phát triển công nghiệp văn hóa và du lịch, địa phương đã xây dựng Đề án “Phát triển du lịch cộng đồng bền vững - Nghiên cứu mô hình thí điểm tại làng Hành Thiện”, thành lập mô hình hợp tác xã du lịch, hướng tới bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch bền vững.
Ông Nguyễn Thành Mạnh, Phó Chủ tịch UBND xã Xuân Hồng nhấn mạnh, việc thành lập Hợp tác xã Du lịch di sản Hành Thiện là yêu cầu tất yếu để hình thành các tuyến tham quan hoàn chỉnh, giúp du khách không chỉ đến một điểm di tích mà còn có thể khám phá cả một không gian văn hóa làng quê đặc sắc. Thông qua mô hình này, địa phương hướng tới việc xây dựng một không gian du lịch bền vững, nơi người dân vừa là chủ thể gìn giữ văn hóa, vừa trực tiếp tham gia vào hoạt động du lịch, tạo thêm sinh kế và nâng cao thu nhập.
Xã định hướng từng bước tổ chức và điều phối các hoạt động du lịch cộng đồng theo hướng chuyên nghiệp, bài bản và bền vững. Việc tham gia làm du lịch của người dân được quan tâm, bảo đảm hài hòa lợi ích, tạo sinh kế ổn định nhưng vẫn giữ gìn nếp sống và bản sắc văn hóa truyền thống của làng quê. Đồng thời, địa phương chú trọng công tác kiểm soát chất lượng dịch vụ, bảo tồn các giá trị lịch sử - văn hóa, cảnh quan kiến trúc đặc trưng, tránh thương mại hóa làm mai một di sản. Trên cơ sở đó, chính quyền và các tổ chức liên quan đóng vai trò đầu mối kết nối hiệu quả với các doanh nghiệp lữ hành, cơ quan quản lý nhà nước và các dự án hỗ trợ, từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch cộng đồng hoàn chỉnh. Đây chính là nền tảng quan trọng để Xuân Hồng phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, bền vững và giàu bản sắc trong tương lai.
Ninh Bình hiện có hơn 5.000 di tích đã được kiểm kê, trong đó có 10 di tích quốc gia đặc biệt, 264 di tích cấp quốc gia với nhiều bảo vật quốc gia có giá trị về lịch sử, mỹ thuật, khảo cổ, tôn giáo. Tỉnh có mật độ và giá trị di sản hàng đầu cả nước với các quần thể văn hóa - tâm linh tiêu biểu như Phủ Dầy, Đền Trần, chùa Bái Đính, chùa Tam Chúc, chùa Long Đọi Sơn… Bên cạnh di sản vật thể, Ninh Bình nổi bật với 40 di sản phi vật thể đã được công nhận. Đời sống văn hóa - tâm linh của cộng đồng được duy trì và lan tỏa thông qua 743 lễ hội truyền thống, trong đó có 20 lễ hội được ghi danh trong Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia tiêu biểu như Lễ hội Phủ Dầy, Lễ hội Đền Trần, Lễ hội Chùa Keo Hành Thiện… không chỉ phản ánh chiều sâu tín ngưỡng mà còn trở thành những điểm hội tụ văn hóa, thu hút đông đảo du khách, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển du lịch văn hóa, tâm linh và trải nghiệm.
Năm tháng đầu năm 2026, số lượt khách đến các điểm thăm quan, du lịch trên địa bàn tỉnh Ninh Bình ước đạt gần 16.000 nghìn lượt, tăng 23% so với cùng kỳ năm trước. Doanh thu du lịch 5 tháng đầu năm 2026 đạt gần 16.300 tỷ đồng./.
