Huế cần sớm xây dựng, ban hành và thực hiện kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Định vị và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo dựa trên di sản, văn hóa và bản sắc Huế.
Vấn đề đặt ra cho di sản Huế không chỉ là bảo tồn nguyên trạng, mà là làm thế nào để di sản “sống” được trong thời đại công nghệ, lan tỏa sâu rộng và tạo ra giá trị mới bền vững.
* Thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo từ di sản
Theo Tiến sĩ Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố Huế, việc khai thác các nguồn tài nguyên di sản văn hóa trong thời gian qua vẫn chưa thực sự tương xứng với tiềm năng. Nhiều giá trị di sản vẫn chủ yếu được khai thác dưới dạng tham quan truyền thống, trong khi các sản phẩm văn hóa sáng tạo có giá trị gia tăng cao vẫn còn khá hạn chế. Một trong những nguyên nhân quan trọng của tình trạng này là việc ứng dụng khoa học, công nghệ vào khai thác di sản và phát triển sản phẩm văn hóa vẫn chưa được triển khai đồng bộ và hiệu quả.
Trong khi đó, việc phát triển công nghiệp văn hóa gắn với khoa học, công nghệ ở Huế vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Đầu tiên là nguồn nhân lực sáng tạo và công nghệ còn hạn chế; tiếp đến là cơ chế và chính sách phát triển công nghiệp văn hóa vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Sự cân bằng giữa bảo tồn và khai thác di sản cũng là một thách thức, khi mọi hoạt động khai thác văn hóa cần phải đảm bảo nguyên tắc bảo tồn lâu dài các giá trị di sản.
Tiến sĩ Phan Thanh Hải cho rằng, cần xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa cho Huế gắn với mô hình đô thị di sản. Chiến lược này cần xác định rõ các ngành công nghiệp văn hóa ưu tiên như du lịch, văn hóa, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo, ẩm thực, thời trang và nội dung số. Huế cần tăng cường đầu tư cho hạ tầng chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa; có chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp sáng tạo và startup văn hóa bao gồm ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn, đào tạo nhân lực và xây dựng các không gian sáng tạo; thúc đẩy hợp tác quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, thông qua các chương trình hợp tác với các tổ chức quốc tế, các thành phố sáng tạo của UNESCO và các trung tâm nghiên cứu văn hóa. Thành phố chú trọng giáo dục văn hóa và phát triển nguồn nhân lực sáng tạo.
Theo Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh, Huế cần sớm xây dựng, ban hành và thực hiện kế hoạch triển khai Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo. Định vị và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo dựa trên di sản, văn hóa và bản sắc Huế làm nền tảng để hình thành các sản phẩm, dịch vụ mới trong du lịch thông minh, di sản số, công nghiệp văn hóa, công nghiệp hỗ trợ và sản phẩm bản địa. Huế cần ban hành cơ chế, chính sách hỗ trợ, ưu đãi, thử nghiệm, thử nghiệm có kiểm soát cho khởi nghiệp sáng tạo, gắn cơ sở nghiên cứu, cơ sở giáo dục và đào tạo, doanh nghiệp, nhà đầu tư và chính quyền địa phương trong một hệ sinh thái chung, lấy bài toán thực tiễn của đô thị di sản - xanh - thông minh, sản xuất thông minh làm thị trường cho doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, để thu hút tài năng khởi nghiệp và nguồn vốn đầu tư trong nước và quốc tế; tạo lập môi trường cơ chế, chính sách để hình thành, quản lý và phát triển mô hình doanh nghiệp một người. Qua đó, khởi nghiệp sáng tạo trở thành giải pháp thiết thực để Huế phát huy giá trị di sản, văn hóa, thúc đẩy sản xuất công nghiệp, phát triển kinh tế xanh, kinh tế số và tạo động lực tăng trưởng nhanh, bền vững.
Phân viện Trưởng Phân viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch miền Trung Trần Đình Hằng cho rằng, điểm mấu chốt nằm ở vai trò “kiến trúc sư trưởng” của nhà nước trong việc thiết lập các quy chuẩn thẩm mỹ và kỹ thuật nghiêm ngặt. Thay vì để tư nhân tự ý “hiện đại hóa” làm biến dạng di sản, nhà nước cần ban hành một hệ thống “quy thức” rõ ràng để nhà đầu tư biết rõ giới hạn khai thác; đồng thời cần thiết lập cơ chế “hậu kiểm văn hóa” và hội đồng chuyên gia độc lập làm trọng tài để giám sát quá trình vận hành, đảm bảo tính nguyên bản. Điều này không chỉ giúp giảm bớt sự e dè của nhà quản lý trước nguy cơ “mất vốn” di sản, mà còn tạo niềm tin để doanh nghiệp yên tâm dốc vốn và tâm huyết đầu tư dài hạn.
*Tạo giá trị bền vững từ di sản
Theo Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT Nguyễn Văn Khoa, dữ liệu di sản Huế có ba đặc tính mà dữ liệu thương mại thông thường không có gồm tính độc bản khi Châu bản và Mộc bản triều Nguyễn, Thơ văn trên kiến trúc cung đình là những bản gốc không nơi nào trên thế giới có; tính bất tăng khi không thể “sản xuất thêm” di sản, chỉ có thể số hóa nó; tính tích lũy giá trị theo thời gian khi càng về sau, sự khan hiếm càng tăng, giá trị càng cao. Ba đặc tính này khiến dữ liệu di sản Huế nếu được số hóa đúng chuẩn, trở thành “tài sản số quý hiếm” - hoàn toàn có thể định giá, giao dịch và tạo dòng tiền dài hạn.
Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT đề xuất mô hình “bốn lớp” gồm: Lớp thể chế với cơ chế định giá tài sản số di sản, quy tắc chia sẻ dữ liệu công - tư và xác lập chủ quyền dữ liệu di sản; lớp dữ liệu (data) không dàn đều mà tập trung vào thế mạnh của Huế như kho di sản số triều Nguyễn, thư viện Hán Nôm, kho Nhã nhạc và di sản âm thanh; lớp trí tuệ nhân tạo (AI) và lớp cuối cùng là kinh tế.
Tổng Giám đốc Tập đoàn FPT cho rằng, kinh tế là “lớp” quyết định mô hình “bốn lớp” có “sống” được hay không và đề xuất bốn dòng doanh thu. Cụ thể là: Công nghiệp văn hóa số gồm phim, trò chơi điện tử, âm nhạc, xuất bản số, bản sao 3D có chứng thực, vũ trụ ảo di sản; du lịch thông minh cá nhân hóa với trợ lý ảo đa ngôn ngữ, trải nghiệm thực tế ảo tại điểm di tích, tour ảo trả phí cho thị trường quốc tế; dịch vụ dữ liệu B2B (hình thức kinh doanh giữa doanh nghiệp với doanh nghiệp) cung cấp dataset (tập dữ liệu) gán nhãn cho hãng phim, nhà phát hành game, viện nghiên cứu, công ty AI trong và ngoài nước; xuất khẩu mô hình, tư vấn chuyển giao mô hình cho các đô thị di sản khác trong khu vực.
Thời gian qua, thành phố Huế và Công ty Cổ phần Phygital Labs đã triển khai nhiều dự án hiệu quả về ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để tạo ra sản phẩm mới trải nghiệm di sản hoặc mang lại sự tiện lợi cho du khách như: định danh số cổ vật, triển lãm số, công nghệ kết nối không dây tầm ngắn (NFC)...
Nhà sáng lập kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Phygital Labs Nguyễn Huy cho rằng, để nắm bắt cơ hội từ xu hướng công nghiệp văn hóa, Huế cần chuẩn bị đồng bộ về cả hạ tầng, con người và cơ chế chính sách. Về hạ tầng, Huế cần đầu tư hệ thống máy chủ đủ mạnh để vận hành các nền tảng dữ liệu lớn, từ định danh số đến triển lãm số và khai thác các tài sản số. Bên cạnh đội ngũ chuyên môn về bảo tồn truyền thống, Huế cần xây dựng lực lượng nhân sự có khả năng quản trị hệ thống dữ liệu, phát triển, vận hành và bảo trì các nền tảng công nghệ, thiết kế trải nghiệm số và vận hành mô hình kinh tế sáng tạo. Thành phố cần có các chính sách linh hoạt, khuyến khích hợp tác công - tư, tạo cơ hội cho các doanh nghiệp công nghệ tiếp cận, đề xuất, thử nghiệm và triển khai các giải pháp đổi mới sáng tạo, góp phần khai thác và phát huy giá trị di sản hiệu quả./. (Hết)
